اعتراف وزیر اقتصاد به تورمزا بودن طرح تحول
كارگزاران: یكروز پس از آنكه شمسالدین حسینی در حاشیه همایش بانكداری به خبرنگاران این اطمینان را داد كه پرداخت نقدی یارانهها از نیمه دوم امسال آغاز خواهد شد و این خبر را با قید «حتمیبودن» همراه كرد تا شك و شبههای در مورد اجرای این طرح باقی نماند، اما دیروز محمد جهرمی، وزیر كار و امور اجتماعی در پاسخ به این اظهارنظر همكار خود در كابینه، در حاشیه هیات دولت به خبرنگاران گفت: بخش یارانهای طرح تحول اقتصادی كه مربوط به هدفمندكردن یارانههاست نیاز به بررسی بیشتر دارد و بعید میدانم همه این بخش، امسال اجرایی شود. جهرمی در پاسخ به ایرنا، افزود: طرح تحول اقتصادی بخشهای مختلفی دارد كه بخشهای مربوط به گمرك، مالیات و تحول در نظام بیمه و بهرهوری آن هماكنون به مرحله اجرا درآمده است. شمسالدین حسینی دیروز در حاشیه همایش توانمندسازی تعاونیهای تولیدی نیز یكبار دیگر بر پرداخت نقدی یارانهها در نیمه دوم امسال تاكید كرد تا سردرگمی حاكم بر تصمیمگیران اقتصادی دولت بیش از پیش به بیرون از هیاتدولت منتقل شود و سرانجام مردم متوجه نشوند كه واقعیشدن قیمتها و پرداخت نقدی یارانهها كه مهمترین بخش طرح تحول اقتصادی دولت
است از چه زمانی مهمان سفرههای آنها خواهد شد.
قیمتها افزایش مییابد اما تورم نیست
اما مهمتر از این اختلافنظر زمانی بین دو وزیر كابینه، شمسالدین حسینی در سخنان دیروز خود كه مهر آن را منتشر كرده است، جزئیاتی از طرح تحول اقتصادی دولت را بازگو كرد كه نگرانیهای كارشناسان اقتصادی از تبعات تورمزای اجرای این طرح را اثبات میكرد. حسینی در این گفتوگو برخلاف تلاشی كه تاكنون مشاوران رئیس دولت و بعضی مدیران دولتی انجام دادهاند كه این طرح را فاقد آثار تورمی سهمگین جلوه بدهند، صادقانه درباره این طرح چنین گفت: در هیچ كجای دنیا هیچ روش علمی و مدیریتی وجود ندارد كه بتواند یارانهها را هدفمند كند مگر آنكه قیمتها اصلاح شود.
اصلاح قیمت در این جمله وزیر اقتصاد، كه مهمترین برنامه وی در مجلس برای گرفتن رای اعتماد كنترل و كاهش تورم بود به معنای چندبرابرشدن قیمت حاملهای انرژی شامل برق، گاز، بنزین، گازوئیل و آب است كه وی ترجیح داده است با واژه اصلاح قیمت از آن یاد كند. وزیر امور اقتصادی و دارایی در همین حاشیه گفت: امروز در ایران همه مدیران به این نتیجه رسیدهاند كه این شیوه پرداخت یارانه در كشور مناسب نیست زیرا در وضعیت فعلی یارانهها را به مصرفكننده میدهیم و حمایت ما با پایین نگهداشتن قیمت است. وی افزود: طبعا در این مدل هر كسی كه توان درآمدی بالایی داشته باشد بیشتر مصرف میكند و به همان نسبت از یارانه بیشتری بهرهمند میشود. حسینی خاطرنشان كرد: در مدل هدفمند كردن یارانهها یعنی همان طرحی كه ما پیشبینی كردهایم همه افراد میتوانند از یارانهها بهرهمند شوند و بهرهمندی طبقات پایین درآمدی باید بیش از طبقات بالا باشد. وی روش اعطای یارانهها و هدفمندكردن یارانهها را دارای محاسن بسیاری دانست و گفت: یكی از این محاسن توزیع عادلانهتر منابع است و چون قیمتها واقعیتر میشوند میتوانیم رفتارهای واقعیتر و بهرهورانهتری را هم در
اقتصاد دنبال كنیم. وزیر امور اقتصادی و دارایی در ادامه در پاسخ به این پرسش كه رقم مورد نظر در طرح تحول اقتصادی برای پرداخت یارانهها به مردم چقدر است؟ گفت: این سوال سوالی بهجاست اما پاسخ دادن به آن نیازمند دو بخش مطالعه است. یك بخش برمیگردد به فرآهم شدن آماری كه بهصورت میدانی مركز آمار ایران آن را جمعآوری میكند كه پس از جمعآوری اطلاعات و پردازش آنها این رقم مشخص خواهد شد. حسینی افزود: آنچه مسلم است باید دید كه مستندات و مطالعات چه چیز را نشان میدهد، بیتردید در بخش هدفمندكردن یارانهها و روش هدفمندكردن اصلاح قیمتها اجتنابناپذیر است. با اینهمه وزیر اقتصاد تازهوارد به كابینه نهم هنوز به خاطر دارد كه مهمترین برنامه او برای اقتصاد بیمار ایران كنترل تورم بوده است، از این رو او ترجیح میدهد به هر شكل ممكن از بار منفی واژه تورم بگریزد، وزیر اقتصاد دولت احمدینژاد در پایان گفتو گوی حاشیهای خود، ابراز امیدواری كرد با مجموعه سیاستهایی كه اتخاذ میشود اصلاح قیمتها و افزایش قیمتها در یك مرحله صورت بگیرد كه در این صورت دیگر نمیتوان نام آن را تورم گذاشت.
طرح تحول، منشاء موجهای بزرگ تورمی
با این حال فرشاد مومنی، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشكده اقتصاد دانشگاه علامهطباطبایی حذف یارانهها را منشاء موجهای بزرگ تورمی میداند. مومنی گفت: با وجودی كه دولت عنوان میكند كه از عدالت اجتماعی كوتاه نمیآید؛ اما تندترین گزینه از برنامه تعدیل ساختاری یعنی حذف یارانهها را با عنوان تحول اقتصادی در دستور كار قرار داده است؛ یعنی تعدیل ساختاری برنامه راست افراطی در مقیاس جهانی. وی خاطرنشان كرد: بانك جهانی در سال 2004 كتابی منتشركرد كه در آن تصریح شده بود با وجودی كه حجم یارانهها در ظاهر با مفاهیم عدالتخواهانه است اما بنابر محاسبات اقتصادی ایران میزان رفاه از دسترفته طبقات فقیر دوبرابر میزان رفاه از دسترفته طبقات مرفه میشود. مومنی در توضیح گفت: باوجودی كه گروههای پردرآمد در صورت حذف یارانهها رفاهی را از دست میدهند، اما از اجرای این سیاست حمایت میكنند؛ چرا كه حذف یارانهها منشاء موجهای بزرگ تورمی است كه این موضوع باعث ثروتمندتر شدن خارقالعاده ثروتمندان میشود، بنابراین آنها رفاه اندكی را از دست میدهند اما ارزش داراییهایشان بر اثر این تورم افزایش مییابد. ولی فقرا به دلیل نداشتن
داراییهای ثابت تنها گرفتار تورم میشوند. این اقتصاددان با بیان اینكه تورم ظالمانهترین مالیاتی است كه دولتها از فقرا میگیرند و در اختیار اغنیا قرار میدهند، بر لزوم استفاده از تجربیات دولتهای قبلی تاكید كرد و گفت: دوستان فكر میكنند تجربیات برای اشخاص است اما نباید یادمان برود كه این مردم برای كسب این تجربیات هزینه دادند.
این اقتصاددان با بیان اینكه بسیاری از چیزهایی كه فكر میكنیم در زمره یارانه قرار دارد یارانه نیست، گفت: اینكه قیمت كالایی در كشور ما به یك میزان و در كشوری دیگر متفاوت باشد تفاوت این قیمت به معنای دادن یارانه نیست. اگر دولتی چنین اشتباهی را در مورد مفهوم یارانه بكند خود را به دست خود در توهم اینكه با حذف یارانهها میتواند درآمد خارقالعادهای كسب كند قرار داده است. مطمئنا در این صورت پیش از آنكه ملت از روند جهشی قیمتها شگفتزده شود خود این دولت خجلزده میشود. این اقتصاددان در ادامه تاكید كرد: مسئله پرداختن یارانهها ابزار سیاستی است كه این ابزارها به خودیخود حسن و قبح ذاتی ندارند و باید آن را برحسب آنكه چه كسانی با چه هدفی و تحت چه شرایطی و چگونه میخواهند آن را پرداخت كنند داوری كرد.
وی با تاكید بر اینكه پرداخت یارانهها در ذات، منشاء عقبماندگی نیست گفت: بانك جهانی كه بهدنبال حذف یارانهها بود در مواجهه با بحرانهای حاد كشورهای توسعهیافته تاكید كرد كه برای حذف یارانهها باید زمان مناسب در نظر بگیرند و مواردی همچون اینكه دولت از لحاظ سیاسی محبوبیت داشته، رشد اقتصادی آن كشور در بالاترین سطح و تورم در پایینترین سطح و نظام تامین اجتماعی در بهترین موقعیت باشد در این صورت میتوان به صورت تدریجی یارانهها را حذف كرد اما اكنون وضعیت اینگونه نیست.
ساحت علم، ساحت منطق است نه شجاعت
وی با اشاره به تاكید مقاممعظمرهبری مبنی بر اینكه در اجرای طرح تحول اقتصادی عجله نكنیم، گفت: تاكید ایشان و همچنین كارشناسان اقتصادی نشان میدهد كه این مسئله یك مسئله خطیر و حساسی است و نباید در آن عجله شود ولی اینكه عنوان میشود دولتهای قبلی شجاعت چنین كاری را نداشتند و ما این شجاعت را داریم مفهوم ندارد؛ چراكه در بحث علم شجاعت مطرح نیست بلكه دانایی مطرح است چرا كه ساحت علم ساحت استدلال، منطق و عقل سلیم است و نه شجاعت. وی در ادامه در رابطه با طرح تحول اقتصادی تاكید كرد: در حال حاضر مجلس كمیسیون ویژهای را در این زمینه اختصاص داده است و در تلاش است دولت را ملزم كند تا هر كاری را كه در این زمینه قرار است انجام دهد به قانون ملزم باشد كه این موضوع نگرانیها را تا حدود زیادی برطرف میكند. این استاد دانشگاه در رابطه با وظایف مردم و دانشگاهیان در رابطه با طرح تحول اقتصادی در این زمینه گفت: وقتی قرار است تصمیمی كه همه ما را تحتتاثیر قرار میدهد گرفته شود رسالت و مسوولیت دانشگاهیان زیاد است از این رو بزرگترین خدمت شما دعوت از مجریان و طرفداران این سیاست است
تا منطقهای چنین كاری را با ضوابط و معیارهای علمی در حضور افرادی كه جور دیگری در این زمینه فكر میكنند مطرح كنند این خدمت شما قابل مقایسه با هیچ نهاد دیگری نیست؛ چراكه هر چقدر زوایای تاریك این مسئله روشن شود دولت و ملت سود میبرند و دانشگاه زندگی و طراوت را تجربه و میتواند به چشمانداز امیدواركنندهای برای كشور برسد.