آگاه
کد خبر: ۱۴۰۸۶

تشريح مواضع انتخاباتي کارگزاران توسط عطريانفر


چگونگي تعيين استراتژي اصلاح طلبان براي ورود به عرصه انتخابات از جمله موضوعاتي است که به بروز مباحثي بين اصلاح طلبان تبديل شده است. در حالي که گروه هاي اصلاح طلبي مانند سازمان مجاهدين و مشارکت بر کانديداتوري سيدمحمد خاتمي تاکيد دارند و عنوان کرده اند اگر خاتمي نيايد احتمال عدم حضور آنان در انتخابات نيز وجود دارد اما بيان چنين سياستي با انتقاد برخي ديگر از جريان هاي اصلاح طلب از جمله حزب اعتماد ملي و کارگزاران سازندگي مواجه شده است.در اين ميان مجمع روحانيون مبارز نقش ميانجي را برعهده گرفته است تا با تشکيل جلسات منظم ميان گروه هاي اصلاح طلب امکان حصول توافق ميان آنان را فراهم کند. درباره ديدگاه هاي احزاب مختلف جريان اصلاح طلب تاکنون گفت وگوهايي را با افراد شاخص احزاب سازمان مجاهدين انقلاب، جبهه مشارکت، مجمع روحانيون مبارز و حزب اعتماد ملي انجام داديم که بازتاب هاي زيادي به دنبال داشت. اين بار تصميم گرفتيم از محمد عطريانفر از اعضاي شاخص حزب کارگزاران سازندگي نظرخواهي انتخاباتي کرده تا با ديدگاه هاي اين حزب هم آشنا شويم. به خصوص اينکه حزب کارگزاران سازندگي هم گزينه هاي متعددي را از حمايت از کانديداتوري خاتمي تا امکان ائتلاف اصلاح طلبان با محافظه کاران ميانه رو مطرح کرده است.عطريانفر در گفت وگو با اعتماد تمام اين گزينه ها را تاييد مي کند و در عين حال معتقد است تناقضي بين چنين انتخاب هايي ديده نمي شود چرا که به گفته عطريانفر اگر خاتمي- که کانديداي مورد حمايت کارگزاران خواهد بود- به هر دليلي وارد انتخابات نشود، بازي انتخاباتي تمام نخواهد شد و اين حزب به دنبال گزينه هاي ديگري خواهد رفت که يکي از آنها امکان ائتلاف با راست ميانه است. گفت وگو با محمد عطريانفر را مي خوانيد.

-اگر موافق باشيد کمي مصداقي تر مصاحبه را شروع کنيم. در ابتداي سال جاري به برخي دوستان اصلاح طلب پيشنهاد شد که براي فضاي سياسي- رسانه يي ماه هاي آينده طرح و ايده بدهند اما موافقت نشد. اکنون گويي ناگزير به عبور از اين مرحله شده و در حال بحث روي مصداق ها هستند. بيشترين تنوع ديدگاه در اين باره در حزب کارگزاران مطرح شده که از ائتلاف با چهره هاي معتدل راست سنتي تا حمايت از کانديداتوري دکتر نجفي، سيدمحمدخاتمي و عبدالله نوري را شامل شده است. اين موضع گيري ها مبناي حزبي دارد يا اظهارنظر شخصي اعضا است؟

تا زماني که ما در فعاليت هاي حزبي و جبهه يي به يک صورت بندي دقيق و مشخص سياسي نرسيم به طور معمول بايد اين گونه اظهارنظرها را شخصي قلمداد کرد. البته اين مسائل صرفاً مبتلا به کارگزاران نيست و فعالان ساير احزاب اصلاح طلب و حتي محافظه کاران هم اظهارات شخصي پيرامون انتخابات داشته اند. البته بايد گفت که برخي از آن اظهارات چندان بازتاب نمي يابد اما اظهارات اعضاي حزب کارگزاران بازخوردهاي مختلفي در جامعه ايجاد مي کند. اين مساله وراي اشخاص به تاثيرگذاري انديشه و پارادايم کارگزاران بازمي گردد که در جامعه هم نوعي حس مشترک را برمي انگيزد. همچنين برخي دوستان هم به ما مي گويند که چرا اين گونه سخنان بايد از سوي اعضاي کارگزاران مطرح شود؟ به نظر مي رسد آنها دوست دارند «ديگراني» چنين اظهاراتي را مطرح کنند.مشکل ديگر نيز اين است که وقتي برنامه مشخص و مدوني براي مراحل مختلف قبل و حين انتخابات وجود ندارد چطور انتظار دارند که سايرين را هم به سکوت وادار کنند؟

-منظور شما مجموعه اصلاح طلبان است؟

بله، همه گروه ها و احزاب همفکر و همسو با اصلاح طلبان. در واقع مشکل ما مشکل فقدان ساختار و تضمين براي حضور در انتخابات است. مشکلي که در ميان اصلاح طلبان وجود دارد اين است که تا زماني که ظرفيت هاي مشترکي که با هم رقم مي زنند مطابق ميل آنها است از آن تمکين و تبعيت مي کنند اما به محض اينکه بخشي از اين برنامه مطابق ميل آنها نباشد به راحتي شکسته مي شود. آخرين نمونه آن را مي توان در انتخابات مجلس هشتم يافت. گفته شد که ردصلاحيت ها بسيار گسترده تر از انتخابات قبل خواهد بود. به طور غيررسمي به ما اطلاع دادند که حتي چهره هاي شاخص اصلاح طلب را مي زنند و با نظارت استصوابي، طومار اصلاحات را درمي نوردند. هم آنچه رخ داد- حتي غليظ تر از آن- پيش از ورود به انتخابات براي ما روشن بود. با همه اين اوصاف اما در ستاد ائتلاف اصلاح طلبان روي شرکت در انتخابات در اين شرايط اتفاق نظر وجود داشت. چه شد که در ميانه راه يک يا چند گروه از جمع بريده و براساس چه مبنايي به اين جمع بندي رسيدند که نبايد فعاليت هاي انتخاباتي را ادامه داد؟

-ردصلاحيت ها البته در مقياس کوچک تر قابل پيش بيني بود اما برخي اصلاح طلبان معتقد بودند تخلفاتي که صورت گرفته راي به دست آمده توسط کانديداهاي آنها در فضاي سرد انتخابات را نيز مخدوش خواهد کرد؛ دليل آنها اين بود.

باز هم تاکيد مي کنم. ما پيش بيني شرايط بدتر از اين را هم داشتيم. در عين حال حتي اگر چنين برخورد و تخلفاتي هم پيش بيني نشده بود اين اشکال به ما وارد است که چرا در دستور کار استراتژيک اصلاح طلبان ديده نشده بود؟ گويي عده يي «هزيمت» کردند و هر کسي راه خود را رفت.


مي خواستم روي اين مساله تاکيد کنم عدم پايبندي به توافقات - خصوصاً در زمان هايي که موافق نظر عده يي نباشد- زياد ديده شده است. در پاسخ به سوال شما يک نکته ديگر را هم ذکر مي کنم. در کارگزاران به جاي پرداختن به مصداق ها و اعلام اينکه «اگر فلاني نيايد ما هم نمي آييم» به سراغ تدوين نقشه راه رفته و اعضاي حزب در گفت وگوهاي خود درباره آن صحبت کردند.

-مي توانيد بخشي از بندهاي نقشه راه حزب را برشماريد؟

بله، نخست اينکه اصلاح طلبان بايد در انتخابات رياست جمهوري دهم شرکت کنند. چرايي آن را هم اعلام کرديم؛ کشور در مسير راديکاليسم در حال دست و پا زدن است و جامعه هم دچار آسيب هاي جدي اقتصادي، سياسي و اجتماعي شده است. اين تکليف سياسي، ملي و شرعي ماست. يکي ديگر از دلايل اصلي براي حضور در انتخابات هم اقبال جامعه به اصلاح طلبان است. مردم از ما سوال مي کنند که چه زماني براي کمک به کشور و زندگي مردم وارد عرصه مي شويم؟ دوم در گفت وگوهاي اعضاي کارگزاران گفته شد که براي اين مشارکت و حضور، هيچ گاه اصول اوليه خود را از دست نخواهيم داد. حرکت اصلاح طلبانه تدريجي و غيرخشن بر مبناي قانون اساسي، چانه زني براي کاهش سطح تشنج و امنيت سازي در نهادهاي مرجعي که قصد تصفيه حساب با اصلاح طلبان دارند در دستور کار قرار بگيرد. سوم اينکه براي تحقق اهداف جبهه اصلاحات، بي هيچ ترديدي نيازمند اتحاد و انسجام ميان اصلاح طلبان هستيم.بر اين اساس تاکيد داشته و داريم که اين اتحاد بايد به هر قيمتي به طور وسيع تر سازمان داده شود. حتي اگر امروز شخصيتي مانند آقاي کروبي از استقلال حزب خود سخن مي گويد به طور قطع بايد گفت وگو شود که اين ظرفيت - حتي اگر فردي و نه حزبي باشد - به کار گرفته شود. چهارم تاکيد داشته و داريم که براي پيروزي، نيازمند يک کانديداي واحد بوده و از هرگونه تفرق کانديدا بايد فاصله بگيريم. محور پنجم هم لزوم کار بابرنامه بود؛ اينکه چگونه و حول چه مبنايي ائتلاف شود، گفتمان اصلاح طلبان در اين انتخابات چه باشد و چطور اعتمادسازي کنيم. گزينه نخست اصلاح طلبان براي رياست جمهوري کيست و اگر به هر دليلي اين گزينه وارد عرصه نشد گزينه هاي لايه هاي دوم و سوم چه افرادي هستند؟ اگر اينها به صورت يک بسته جامع ديده شود، مي توان به تناسب زمان و براساس واکنش هايي که رقيب يا نهادهاي مرجع دارند برنامه هاي خود را به مقاطع زماني تقسيم، آن را به صورت زيرپروژه تعريف کرده و حرکت کنيم. اين طرحي بود که نوعاً در اظهارات اعضاي حزب ديده مي شود. به عنوان مثال با بنده تماس گرفته اند که گروه هايي به سراغ دکتر نجفي يا آقاي عبدالله نوري رفته اند و من به عنوان فردي نزديک به آنها چه موضع گيري در اين باره دارم؟ من ضمن برشمردن نکاتي مانند رسيدن به کانديداي واحد، يادآور شده ام که در صورت حضور آقاي خاتمي در عرصه انتخابات به عنوان گزينه نخست، به طور طبيعي اين دو کانديداي بالقوه وارد ميدان انتخابات نخواهند شد. بعد پرسيدند اگر آقاي خاتمي نباشد و پاسخ دادم که به طور طبيعي آقايان نوري و نجفي مي توانند گزينه هاي داراي اعتباري باشند. بنابراين اين پاسخ من، طرح چهره هايي به عنوان جايگزين آقاي خاتمي نيست.

-طرح دولت وحدت ملي يا ائتلاف با «راست عاقل» هم توسط چهره هاي برجسته حزب شما مطرح يا حمايت شد. آيا با آن موافق هستيد؟

بله. اين هم جزء بسته يي بود که بايد روي آن صحبت مي شد، اينکه ممکن است نفرات اول تا سوم اصلاح طلبان امکان ورود به عرصه را نيابند و براي نفرات بعدي هم شانس پيروزي متصور نباشد. عقل سياسي ما حکم مي کند - براساس اصلي که در ابتدا برشمردم يعني مشکلات اساسي کشور - با بخش عقل گراي جريان اصولگرا نوعي همسويي نشان دهيم تا به دست خودشان راديکاليسم را به زير بکشند؛ اينکه کيفيت آن چگونه باشد و آيا با آنها چانه زني شود براي سهم از کابينه يا اينکه در قالب طرح دولت وحدت ملي که منسوب به آقاي ناطق نوري است، مشارکت جدي داشته باشيم، يا اينکه صرفاً از مردم دعوت کنيم در ميان کانديداها به فردي راي دهند که از خشونت و رفتارهاي غيرعقلي پرهيز مي کند،همگي قابل بررسي است.

-اما اصلاح طلبان معتقدند اساساً امکان ائتلاف با جريان راست ممکن نيست چون آنها هم نگران مقاومت در بدنه جريان اصولگرايي هستند. همچنين اين اتفاق را شکستن پرنسيب ها و خط قرمزهاي اصلاح طلبان مي دانند.

اول اينکه من طرفدار اين نظريه و همزيستي با جريان اصولگرا نيستم و موضع شخصي من حضور فعال سياسي اصلاح طلبان با محوريت شخص آقاي خاتمي است و به پيروزي قطعي ايشان هم باور داشته و هيچ ترديدي در اين باره هم به رسميت نشناخته و قبول ندارم، اما اينکه شما مي گوييد اين ائتلاف با راست عاقل به هيچ عنوان عملي نيست، اين به هيچ عنوان را از کجا آورده ايد.

-از شاخصه ها و باورهاي سياسي هر دو جناح، از تعهدي که اصلاح طلبان بايد به هواداران و مواضع خود داشته باشند، از تفاوت ديدگاه فاحش ميان دو جناح در برخي زمينه ها و از وجود کانديداهاي داراي راي در ميان اصلاح طلبان.

خير، به اين برخي از دلايل اعتقادي ندارم. اتفاقاً در اين زمينه نشانه يي در تاييد صحبت شما نيست اما معکوس آن هست. وقتي فردي مانند آقاي اسدالله بادامچيان از تمايل مختصري سخن گفته و اين احتمال را عقلاني و منطقي مي داند، اين مساله موضع قاطع شما را تضعيف مي کند، در عين حالي که من اين تفاهم را محتمل نمي دانم اما ما پالس ها و بارقه هايي از اين اتفاق را کم و بيش دريافت مي کنيم.

-آنها در برهه هاي زماني مختلف دست به پاکسازي اصلاح طلبان يا چهره هاي منتسب به آنها زده اند. هر زمان که قدرت را در دست گرفته اند، حتي اجازه نداده اند در جايي مانند مجلس، چهره هاي تخصصي اصلاح طلبان وارد کميسيو ن هاي تخصصي خود شوند.

بيان من و بيان شما در دو طبقه بندي است. من اثباتاً بحث مي کنم و شما در نفي آن. من مي گويم اين طرح به لحاظ منطقي امکان وقوع دارد اما شما عقيده خود را بيان مي کنيد که من اصلاح طلب براساس اين فکت ها، اين احتمال را مردود مي دانم. اشکالي ندارد اما ما در مقام توصيف بر اين باوريم که اين احتمال منتفي نيست. اما اين هنوز منتفي نيست به معناي تحقق حتمي آن است؟ مشخص است که اين گونه نيست اما زمينه هاي طرح آن وجود دارد. در نهايت پس از صورت گرفتن گفت وگو و مذاکرات، اين طرح به کنار گذاشته مي شود.

-پس اصلاح طلبان اصل را بر شرکت در انتخابات گذاشته اند؟

بله همين طور است و پس از مباحث صورت گرفته، اصل بر شرکت در انتخابات رياست جمهوري سال آينده قرار گرفت. هدف من در بحث با شما تبيين اين مساله است که چرا اصلاح طلبان حق کناره گيري از انتخابات را به خود نمي دهند و نبايد هم بدهند مگر اينکه واجد استدلال هاي قانع کننده باشند. اما در خصوص آن سوال شما که موانع عملي را براي حضور اصلاح طلبان در عرصه انتخابات و حاکميت مورد اشاره قرار داديد بايد گفت در دو صورت کناره گيري ما از انتخابات قابل پذيرش است. نخست آنکه اگر کناره گيري بخواهد معطوف به اصول سياسي ما باشد به نکته اول مورد بحث در اين گفت وگو مي رسيم؛ اينکه به پايان تاريخ سياسي خود نزديک شده و امکان هرگونه تحرک سياسي- اجتماعي از ما سلب شده باشد. در آن صورت بود که گفته شده احتمالاً نوعي تغيير فاز از جايگاه پوزيسيون به جايگاه اپوزيسيون يا حتي يک عنصر يا نيروي سياسي دورافتاده انجام خواهد شد.

-يعني اين نوع انتخاب آگاهانه خواهد بود؟

بله انتخاباتي آگاهانه بر مبناي شرايط موجود چرا که آن جريان سياسي، امکان تحول در ساختار سياسي و حاکميتي را منتفي دانسته است. در آن صورت واژه يي به نام فعال سياسي اصلاح طلب معناي خود را از دست مي دهد چرا که پس از اين انتخاب آگاهانه يا تبديل به يک عنصري خواهد شد که با انواع مبارزه، قصد برگرداندن شرايط را دارد يا به زندگي عادي و به دور از دغدغه هاي سياسي- مانند بسياري از اقشار جامعه- خواهد پرداخت. شيوه دوم اما نوعي کناره گيري موقت است به اين معنا که پايبندي به اصول سياسي همچنان وجود دارد؛ جايي که فکر مي کنيم ظرفيت هاي قانوني، امکان ايجاد تغيير و تحول را با همفکري با ديگران و پرداخت هزينه سياسي خواهد داشت اما در مقطعي از زمان و در يک موقع خاص، ناگزير به دست کشيدن از فرع سياسي خود مي شويم و به عنوان مثال در يک انتخابات وارد نمي شويم تا مخالفت خود با روش ها و وضع موجود از اين طريق نشان دهيم.در عين حال جنس استدلالي که براي کناره گيري از اصول سياسي به کار مي رود با مدل استدلال براي فاصله گرفتن مقطعي و موردي از يک فرع سياسي تفاوت هايي دارد. اولي به يک مطالعه عميق تاريخي براي بررسي مجموعه جريانات سه دهه انقلاب نياز داشته اما در بخش فروعات مي توان در لحظه يا در ماه و سال به چنين جمع بندي رسيد.

-سوالي که مطرح شد مبناي يک استدلال بود که اکنون طرفداراني در ميان اصلاح طلبان دارد. اينکه اگر قرار است کانديداهاي اصلي ردصلاحيت شوند و کانديداهاي لايه هاي بعد هم در جريان برگزاري انتخابات با برخي تخلفات حذف شوند، جريان سياسي اصلاح طلبان با آغوش باز به سوي شکست يا همان «هزيمت» که مورد اشاره شما بود، مي رود. اين ابهام وجود دارد که اگر چنين برخوردي صورت گرفت بهتر نيست اعلام شود که نيروهاي اصلاح طلب در رياست جمهوري کانديدايي نخواهند داشت؟

بله اما شما در اين سوال دو مبحث را با هم مخلوط کرديد. بهتر است ابتدا به هر کدام به صورت تفکيکي بپردازيم و سپس به موضوع مورد نظر شما برسيم. دغدغه يي در ميان اصلاح طلبان وجود دارد که در يک رقابت سياسي، حقوقي از آنها تضييع مي شود و علاوه بر آن نهادهاي مرجعي که تعيين کننده نصاب ها هستند هم به شکلي نابرابر با اصلاح طلبان برخورد مي کنند. اين تنها يک آسيب و ضربه سياسي به ما به شمار مي رود و آسيب ديگر اين است که نهادهاي حکومتي که تحکيم بخش مفاهيم قانوني شناخته مي شوند و مجريان و کارگزاران قانون هستند، خودشان از جناح سياسي که از قضا رقيب اصلاح طلبان است هم به نوعي طرفداري و حمايت مي کنند.

-به نظر مي رسد اصلاح طلبان هنوز يک راه حل تمام عيار براي مواجهه با اين وضعيت نيافته اند.

ببينيد زماني ممکن است يک انسان در خواب باشد و هنگام غفلت او يک تخلف رخ دهد. در اين شرايط بايد اين انسان را بيدار کرده و تخلف را به وي گوشزد کرد. اما گاهي آن فرد خود را به خواب زده و هر چقدر هم تلاش شود که بتوان موضوعي را به وي فهماند، تلاش بي نتيجه است و او همچنان به نفع رقيب ما، رويکردي جانبدارانه دارد.

-اگر تلاش ها براي تغيير رفتار ناظران و مجريان مانند انتخابات قبل بي نتيجه باشد و با توجه به اينکه معتقديد همچنان امکان سياست ورزي وجود دارد، ممکن است راهکار دوم يعني کناره گيري مقطعي را برگزينيد؟

در اين زمينه بايد بحث شود که اين اتفاقات ناياب و غلط، از کدام سنخ از آسيب هاست. من حس مي کنم اصلاح طلبان در موقعيتي هستند که به دليل برخي رفتارهاي راديکال عده يي در دوران اصلاحات کانون هاي مرجع که بايد متولي قانون باشند، تکاليف قانوني خود در قبال ما به عنوان رقيب جناح مورد حمايت آنها را انجام نمي دهند. در واقع هنگام کاوش در عمق ذهن اين نهادها و افراد يک پيام دريافت مي شود که به اين نهادها اين گونه القا شده که اصلاح طلبان به عنوان يک جناح اصلي نظام که بناي سياست ورزي دارند، ظاهر اعتقاد به نظام را به خود گرفته و در واقع نوعي رويکرد براندازانه دارند. برخي جهت گيري ها و مقالاتي که در برخي رسانه ها و نشريات آنها مشاهده مي شود دلالت بر اين نوع افکار دارد. به بيان ديگر آنها مي خواهند اين پيام را به ما بدهند که با تمام قوا- به هر صورت ممکن- قصد دارند در برابر اصلاح طلبان بايستند. يعني اگر نياز به تفسير خلاف واقع از قانون هم باشد از آن ابايي نخواهند داشت. در اين سو هم اصلاح طلبان دريافته اند متاسفانه اين آسيب در حال شدت گرفتن است و بنابراين ثبت نام کانديداهاي آنان براي حضور در انتخابات بي نتيجه بوده و نمي توانند در موقعيتي قرار بگيرند که به نهادهاي مرجع اعتماد کنند. اين بدين معناست که اطميناني براي ما وجود ندارد که از امکانات و اختيارات سياسي هم ارز و هم طراز با رقباي سياسي خود برخوردار باشيم و براي حضور در عرصه قدرت وارد ميدان رقابت سياسي شويم.

-راه حل پايان دادن به اين شرايط از نظر شما چيست؟

در اينجا ما به يک تعمق و توقف نياز داريم. توقف به اين معنا که در مقابل آن دسته از نهادهاي مرجع که به طور ناخواسته اصلاح طلبان را ناگزير به تغيير موقعيت کرده تا توانايي هاي خود را از جايگاه «همگرايي» با نظام به حوزه اپوزيسيون منتقل کنند چه بايد کرد؟ اينکه آنها تحت تاثير چه مسائلي به چنين ذهنيتي رسيده اند و آيا اصلاح طلبان مي توانند اين مساله را از اذهان آنها بزدايند يا رقيق کنند؟ به نظر مي رسد اين توقف چنين پيامي را منتقل کند.من احساس مي کنم مي توان اين مساله را مديريت کرده و اين تغيير ذهنيت را در اين نهادها ايجاد کرد.اين دو تفکر دو پايگاه دارند. نيروهاي رفرميست که روي پيشاني آنها به غلط، برچسب برانداز زده شده داراي چه وجوهي از قدرت هستند؟ وجه قدرت ما در درون مردم است و در واقع اصلاح طلبان بيشتر و بهتر مي توانند نظرات مردم را نمايندگي کرده و آن را به رخ بکشند. اين توانايي غيرقابل انکار اصلاح طلبان است. در نقطه مقابل اما بايد بررسي شود که مولفه هاي قدرت رقيب در کجاست؟ نقطه قوت آنها در درون نظام وجود دارد که واجد «قدرت برهنه» است. در حالي که اصلاح طلبان داراي «قدرت نرم» هستند. حال سوالي که مطرح است اين است که آيا اصلاح طلبان مي توانند با هوشمندي و ذکاوتي که دارند در نبرد ميان قدرت نرم و برهنه و قدرت خشن و ساقط کننده به جناح مقابل تفهيم کنند که بايد فضا براي رقابت منطقي فراهم شود يا خير؟ من فکر مي کنم اين ظرفيت در ميان اصلاح طلبان وجود دارد.

-با چه استدلالي چنين ديدگاهي را مطرح مي کنيد؟

به خاطر دارم پس از دوران جنگ با مديريت دولت سازندگي در هشت سال فعاليت خود بر کشور بسترهاي رفاه ملي براي مردم فراهم شده و مردم به يک آسايش نسبي دست پيدا کردند. حقيقتاً اثبات شد که نظام جمهوري اسلامي ظرفيت اداره بهينه امور کشور را داراست، اين ظرفيت ها به گونه يي به کار گرفته شد که مردم را در يک حوزه مشترک با مديريت ديني به صحنه آورد. اين ادبياتي بود که آقاي هاشمي رفسنجاني از ديدگاه خود در تريبون هايي مانند نماز جمعه به جامعه عرضه مي کرد و در آن عمل سياسي، اجتماعي و فرهنگي را آموزش مي داد. در انتخاباتي که جناب آقاي خاتمي پذيراي مسووليت رياست جمهوري شده و يک اتفاق بزرگ را نمايندگي کردند، مردم عدم اقبال خود را نسبت به رقيبي که به پشتيباني هاي نهادهاي مرجع متکي بود، نشان دادند و جناح اصلاح طلب هم پيام بزرگي را به جناح مقابل و نهادهايي که حقوق اصلاح طلبان را تضييع مي کردند، فرستاد. به نظر مي رسيد اصلاح طلبان به محوريت آقاي خاتمي اين توانايي را خواهند داشت که به عنوان نماينده جامعه بيست و چند ميليوني هواداران اصلاحات ضمن مديريت امور اجرايي کشور و دولت فراتر از آن به عنوان رهبران جنبش اصلاحي ايران به مذاکرات طولاني جهت رفع اختلافات تاريخي با نهادهاي مرجع اقدام کنند.

-خود را در پيشبرد اين دو پروژه موفق مي دانيد؟

در مورد ماموريت اول بله اما در خصوص استفاده از ظرفيت بي بديلي که پس از دوم خرداد ايجاد شد جهت گفت وگو با نهادهاي حاکميت خير، در اين زمينه ما دچار نوعي عقب ماندگي هستيم و عملاً اين اتفاق رخ نداده. من خدمت جناب آقاي خاتمي هم عرض کردم که پس از دوم خرداد ايشان دو ماموريت را بر دوش داشتند؛ ابتدا رياست دولت و ديگري پرچمداري جنبش اصلاحات. از نظر من پرچمداري اصلاحات امري بسيار سخت تر و پيچيده تر از رياست بر دولت بود اما آقاي خاتمي تمام ظرفيت هاي خود را منحصر به اداره دولت کرد و به تبع آن فرصت هايي که مي توانست براي کاهش تنش ميان ما و رقباي سياسي و نهادهاي مرجع مورد استفاده قرار گيرد، از ميان رفت. به ايشان گفتم که ظرفيت هاي لازم جهت ايجاد مفاهمه با طرف مقابل در وجود آقاي خاتمي احساس نشده و اين بار بر زمين ماند. اين بار ناخواسته توسط چه کساني حمل شد؟ امثال عباس عبدي، محمد عطريانفر و عماد باقي که اين چهره ها از نظر رقيب و نهادهاي مرجع به رسميت شناخته نمي شدند.

-چه کساني چنين اجازه يي به جناح مقابل يا نهادهاي مرجع داده اند که چنين تصوراتي درباره رقيب داشته باشند؟ بحثي که اکنون مطرح است اين است که افراد و احزابي که اصولگرايان تندرو يا نهادهاي مرجع مانع حضور آنها در انتخابات و حاکميت هستند جزء بنيانگذاران نظام، حلقه ياران امام و نيروهاي فعال قبل و بعد از انقلاب هستند. حتي گفته مي شود استدلال محافظت از نظام حربه يي در دست نهادهاي مرجع جهت حذف رقباي سياسي آنهاست.

ما اصلاً قصد نداريم وفاداري اصلاح طلبان به نظام را به طرف مقابل اثبات کنيم چون موضوعي کاملاً روشن است و مراجعه به سوابق تک تک اصلاح طلبان اين امر را اثبات مي کند. ما در صحنه نبردي سياسي قرار داريم و زبان گويايي که مي توانست توفيق مذاکرات با طرف مقابل را تضمين کند حول موجوديت آقاي خاتمي امکان شکل گيري داشت. اين به اين معنا نيست ديگراني که در پيروزي و موفقيت جنبش اصلاحات به ايفاي نقش پرداخته و نه به عنوان پياده نظام که در جايگاه «ژنرال» در اين صحنه حضور داشته و دارند حق سخنگويي ندارند، بحث ما اين نيست. واقعيت اين است که در چنين نبردي با چه امکاناتي مي توانيم بيشترين منافع را به سود اصلاح طلبان کسب کنيم؟ منافعي که نخستين آن کاهش تنش و ايجاد باور مثبت در نهادهاي مرجع است؟ من تصور مي کنم اداره چنين شرايطي تنها برازنده آقاي خاتمي بود. البته آقاي هاشمي هم در طول سه دهه گذشته در فراز و فرودها چنين نقشي را ايفا کرده و هنوز هم تاثيرگذار است. در سال 81 يکي از دوستان صاحب نظر معتقد بود که اکنون 5 سال است که آقاي هاشمي در قدرت حضور ندارد و آقاي خاتمي 5 سال است که در قدرت حاضر است و سه سال ديگر هم حضور وي تداوم خواهد داشت و اتکاي تاريخي به مردم پيدا کرده است. چه شده که آقاي هاشمي همچنان حس پدرسالاري، حس قدرت و حس سخنگويي نظام را دارد اما آقاي خاتمي خود را تسليم شده قلمداد کرده و عنوان تدارکاتچي را به خود مي دهد؟ چرا مي گويد تنها 20 درصد قدرت در اختيار من است؟

مگر در زمان آقاي هاشمي شرايط غير از اين بود؟ اگر در آن دوره تکيه گاه آقاي خاتمي، پشتوانه عظيم مردمي بود، آقاي هاشمي که در اين زمينه حاميان کمتري داشت. حتي در مناسبات لايه هاي فوقاني قدرت مگر گفته نمي شد هاشمي رفسنجاني را باور ندارند چرا که ظاهر وي چنين است اما درنهايت آنچه را بخواهد انجام مي دهد؟ پس چطور ما هنوز حس زنده بودن آقاي هاشمي را داريم اما اصلاح طلبان با اينکه سه سال از دوران قدرت شان باقي مانده احساس مي کنند که حذف شده اند ؟ بيان اين سخنان آن هم در سال 81 نشان دهنده نگراني اصلاح طلبان از شرايط بود. اين نگرش ناشي از اين بود که اصلاح طلبان جايگاه سخنگويي نظام- به عنوان چهره هاي مردمي و انقلابي- را براي خود قائل نبودند. ما اين فرصت را از دست داديم اما همچنان اين فرصت مي تواند ايجاد شود.

-اما عده يي قائل به آن هستند که برخي محافل و نهادها با راهکارهاي متعددي که در طول سال هاي گذشته فرا گرفته اند، اجازه نمي دهند کابوس بازگشت دوباره اصلاح طلبان به قدرت براي آنها تعبير شود.

اين گونه نيست. ما از سال 1368 و پس از پايان جنگ هر چه به جلو رفتيم قشر روشنفکر، نخبگان سياسي و اجتماعي، کارشناسان و لايه هايي از مديران دولتي و در نماي کلي «عقل منفصل حاکميت» در کنار افزايش ظرفيت هاي علمي و مديريتي، روز به روز تمايل بيشتري به اصلاح طلبان پيدا کرده اند. اتفاقي که در سال 84 و در مرحله دوم انتخابات حول محور آقاي هاشمي رخ داد- به رغم همه گلايه ها و دلخوري ها- نشان از وجود يک ظرفيت ملي در کشور و در ميان مردم دارد.اصلاح طلبان بايد اين فرصت را فراهم کنند که چهره هاي شاخص ما که سخنگويان نيرومندي هم به شمار رفته و امکان گفت وگو با لايه هاي بالايي قدرت، جناح رقيب و نهادهاي مرجع را نيز دارند وارد شوراي رهبري اصلاح طلبان شوند. در غرب ملاحظه مي شود احزاب رقيبي که بر سر يک درصد آرا به يکديگر رحم نمي کنند تعطيلات آخر هفته خود را با هم مي گذرانند تا گفت وگو کنند. در ايران اما گويي دنيايي از فاصله ها ميان رقباي سياسي وجود دارد. اتفاقي که اکنون رخ داده و بسياري از احزاب اصلاح طلب و اصولگرا روي آسيب دولت نهم به کشور به اشتراک رسيده اند نيز نمونه يي ديگر از ظرفيت هاي ما است. امروز آقاي محمد خاتمي و علي اکبر ناطق نوري که در انتخابات دوم خرداد 76، رقباي سرسخت يکديگر بودند داراي دردها و دغدغه هاي مشترک شده و ممکن است نشست هاي مشترک هم داشته باشند که خروجي آن عملکرد «همگرايانه» خواهد بود. بنابراين اصلاح طلبان ابتدا بايد ذهنيت نهادهاي مرجعي را تصحيح کنند که باور دارند ما حس دلبستگي لازم را به انقلاب نداريم از اين رو به حذف ما اقدام کردند. دوم اينکه در عرصه رقابت از تمامي حقوق خودمان دفاع کنيم.

ارسال نظرات
خط داغ