تغییر وزرا و فرافکنی اشتباهات در دولت نهم
احمد خرم وزیر راه و ترابری دولت سیدمحمد خاتمی در مطلبی با عنوان در پی خودی تر در روزنامه کارگزاران به تحلیل دلایل تغییر وزرا پرداخته است:
تغییر در پی وزرا در دولت نهم نوعی فرافكنی برای بر عهده نگرفتن تقصیرها و پذیرش اشتباهات خودمان در سیاستگذاریهای كلان اقتصادی است. جابهجایی 10 وزیر هیات دولت در كمتر از سه سال، در طول 30 سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی بیسابقه است.
دولت باید بپذیرد كه مشكلات عظیمی مانند تورم افسارگسیخته، افزایش بیسابقه قیمت مسكن، كسادی بازار سرمایه، كاهش نرخ رشد تولید ناخالص داخلی، ناكارآمدی تیم بانكی به عنوان قلب تپنده اقتصاد كشور و بسیاری دیگر، ناشی از اتخاذ سیاستهای غیركارشناسانه در مسائل كلان است. در این میان اگرچه عملكرد برخی وزارتخانهها در پیدایش این مشكلات دخیل است اما مشكل اصلی، سیاستهای غیركارشناسی و توجه نكردن به نظرات كارشناسان در حوزههای كلان است.
بدیهی است كه در چنین شرایطی، تغییر پیدرپی وزرا نوعی فرافكنی برای رفع تقصیر از خود و انداختن آنها بر گردن دیگران محسوب میشود. تغییرات پیدرپی در كابینه میتواند به چند علت روی بدهد. اول اینكه در انتخابات یك وزیر از همان ابتدا به دلیل فقدان اطلاعات و سوابق روشن اجرایی انتخاب صورت نپذیرفته و این وزیر كارنامه ضعیفی از خودش به جای گذارده باشد.
دوم اینكه وزیری با دولت همسو نباشد و متوجه شده باشند كه او غیرخودی است. سوم اینكه یك وزیر نمره قبولی آورده اما گزینههایی وجود دارند كه میتوانند نمره بهتری در عملكرد بگیرند، یعنی تغییر به سمت خودیتر. گاهی هم ممكن است یك وزیر از مدیریت بالا دستیاش بسیار قویتر باشد و این مسئله باعث عزلش شود.
در مورد دولت نهم باید گفت كه تمام وزرای این دولت از جریان موسوم به اصولگرا بودهاند، بنابراین پرسش آن است كه این تغییرات پیدرپی به چه علت رخ میدهند؟ آیا این تغییرات نیز ناشی از یك مهندسی است؟ به هر حال وعدهها و شعارهایی داده شده كه بخش قابل ملاحظهای از آنها عملی نشده است.
اصولا مدیران اجرایی در كشور ما به دلیل فقدان سیستم ارزیابی عملكرد، تا هنگامی كه اقداماتشان با اعتراض مردمی و بحران اجتماعی روبهرو نشود و صدای مردم را در نیاورد كارنامه خود را مثبت ارزیابی میكنند ولی بهمحض آغاز فشارهای اجتماعی بهسرعت عقبنشینی میكنند. امروز هم مردم میبینند بهرغم وعدههایی وضعیت معیشتیشان از قبل بدتر است و این مسئله باعث افزایش اعتراضشان شده است. امروز به علت آنكه در برابر دستاندازهای بر سر راه توسعه و پیشرفت كشور هیچ پاسخی نداریم، با بركناری پیاپی وزرا، سعی میكنیم افكار عمومی را منحرف كنیم.
خاطرم هست كه در سال ابتدایی فعالیت دولت نهم، آقای رحمتی وزیر راه و ترابری كه قرار است به زودی تغییر كند، در سخنانی وعده دادند اگر تا یكسال دیگر كسی بتواند در جادههای كشور دستاندازی پیدا كند به او سكه هدیه داده میشود اما امروز مشخص شده كه دستاندازها در برابر توسعه كشور آنقدر زیاد شده كه سكه كم آمده است. سایه سیاستهای غیركارشناسی آنقدر بر تصمیمات دولت سنگینی میكند كه برای سرپوش گذاردن بر تبعات آنها چارهای جز تغییرات گسترده پیاپی نیست.
نمونه این سیاستهای غیركارشناسی هم تكرقمی كردن نرخ سود بانكی و انحلال سازمان مدیریت و برنامهریزی و جایگزین نكردن ساختاری به جای آن است كه اگر تمام كارشناسان دنیا هم بگویند اشتباه است، باز انجام میشود.
مشكل اساسی كنونی كشور ما گرفتاری در مدیریت دستوری و دیكتهای است كه باید راهكار و تجدیدنظرهای جدی برای خروج از این وضعیت اتخاذ كرد. كشوری مانند ایران با این همه سرمایه مادی و انسانی نباید دچار چنین وضعیتی باشد.
بحث تغییر وزیر راه و ترابری از یكسال پیش مطرح بود تا در نهایت روش كمهزینهتر یعنی بازنشسته كردن انتخاب شده است. متاسفانه بخش راه و ترابری بهعنوان یكی از زیرساختهای اصلی كشور در سه سال گذشته مورد بیمهری و بیتوجهی فوقالعادهای از جانب دولت قرار گرفته است.
از سوی دیگر سیاست حاكم بر این وزارتخانه در طول این مدت نیز بهگونهای بوده كه جذب اعتبار بیشتر به معنای كار و در نتیجه دردسر بیشتر بوده است. این در حالی است كه بنده در شرایطی وزارت راه و ترابری را در سال 80 تحویل گرفتم كه اعتبار این وزارتخانه 323 میلیارد تومان بود اما در سال 83 این رقم به 1280 میلیارد تومان رسید، اما امروز پس از چهار سال بودجهای و بهرغم افزایش فوقالعاده قیمت نفت این رقم به تنها 2050 میلیارد تومان رسیده است.
به نظر من آقای رحمتی باید به علت این بیمهری و كمتوجهی به وزارتخانههای متبوع خود گلهمند باشند. این در حالی است كه بدهی كنونی وزارت راه به پیمانكاران طرف قرارداد با آن نیز در طول تاریخ فعالیت این وزارتخانه بیسابقه است و با این بدهی و به پایان نرسیدن پروژهها، طبیعی است كه سخن گفتن از پیشرفتهای اساسی را كسی باور نكند. برای دولت نهم، مدیران به دو دسته خودی و خودیتر تقسیم میشوند و تغییر آقای رحمتی نشان داد این دولت به دنبال میدان خودیتر است.