ارزیابی اقتصاددانان از دیدار با رئیسجمهور
کارگزاران: معمولا انجام مشورت برای انجام كاری است كه هنوز مجری به تصمیم نهایی نرسیده است و به دنبال شنیدن نظرات افراد و گروههای مرجعی است تا بتواند با جمعبندی آنها به تصمیمگیری نهایی دست یابد.
اما بهظاهر مشورت در فرهنگ دولت نهم چیزی غیر از این است، دولت نهم ابتدا تصمیم میگیرد، تصمیم خود را اعلام كرده و فاز اجرایی را كلید میزند و پس از تمام اینهاست كه به فكر این میافتد تا آنچه را مصمم به انجام آن است و كار اجرای آن را آغاز كرده به شور و مشورت بگذارد.
طرح تحول اقتصادی رئیس دولت نهم نیز از این قاعده مستثنا نبوده است، در حالیكه حتی فرمهای مربوط به این طرح چاپ و رونمایی شده و از اواسط ماه آینده قرار است تا متقاضیان یارانه نقدی اطلاعات خود را برای دریافت یارانهها به مركز آمار ارائه كنند، بخشی از اقتصاددانان ایرانی به نهاد ریاستجمهوری دعوت شدند تا درباره طرحی كه اجرای آن آغاز شده است، نظر بدهند.
هرچند كه به نظر میرسد تغییر رفتار و گفتمان دولت نهم در سال سوم كار این دولت در مواجهه با صاحبنظران و كارشناسان اقتصادی آنقدر محسوس بوده است كه همین تغییر رفتار و گفتمان با منتقدان و صاحبان اندیشه مورد تقدیر و تشكر صاحبنظران مستقل اقتصادی قرار گیرد. از موضعگیری تند همراهان دولت در برابر امضاكنندگان نامه نخست 50 اقتصاددان كه آنها را به سیاسیكاری و عقدهگشایی متهم میكردند و انتقاد آنها را ناشی از دور ماندن منتقدان از مسند قدرت سیاسی ارزیابی میكردند تا دعوت از 100 اقتصاددان برای هماندیشی درباره طرحی كه البته در مرحله اجراست، حداقل در ظاهر فاصله بسیاری وجود دارد.
هرچند كه به گفته حاضران در جلسه شنبهشب، تعداد اقتصاددانان موسوم به 57 نفر كه سابقه نوشتن دو نامه به رئیس دولت را دارند بسیار كمتر از آن بوده است كه انتظار میرفت، هرچند كه شاید حضور آنها و سخن گفتن دیگر اقتصاددانان منتقد دولت نهم در جمع مشورتی پس از اجرای طرح چندان تغییر در اصل ماجرا به وجود نمیآورد. جالب آنكه دیروز صبح، نمایندگان مجلس كه در هفتههای اخیر در انتقادها و اعتراضهای پراكنده خود مجلس را مرجع تصمیمگیری و تصمیمسازی در امر تحول اقتصادی برمیشمردند و از در حاشیه قرار گرفتن مجلس در اتفاقی به این بزرگی نگران و معترض بودند رای به تشكیل كمیسیون ویژهای دادند كه به طور تخصصی و مستقیم موضوع تحولات اقتصادی را دنبال خواهد كرد، تا بدین ترتیب مجلس حضور جدی خود در طرح تحول اقتصادی را به دولت تحمیل كند.
حتی نمایندگان اقتصادی مجلس نیز تا همین چند روز پیش از اینكه جزئیاتی از طرح تحول اقتصادی نمیدانند گلایه میكردند كه ظاهرا این مشكل فقط مشكل نمایندگان نیست چراكه آنگونه كه عباسعلی ابونوری، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد تهران مركز و از حاضران در جلسه شنبهشب به ایسنا گفته است در جلسه چندساعته شنبهشب هم درباره جزئیات طرح هدفمند كردن پرداخت یارانه، نحوه و مبلغ آن بحثی مطرح نشده است.
روایت از داخل
به گزارش دفتر امور رسانههای ریاستجمهوری، احمدینژاد در جلسه شنبهشب با تاكید بر اینكه انجام اصلاحات بنیادین در عرصه اقتصاد كشور نیازمند عزم ملی، همراهی و همكاری عمومی است، گفت: برای اصلاح ساختارها و رفع موانع رفاه مردم تعلل نمیكنیم. محمود احمدینژاد در این نشست، خواستار همدلی و همراهی صاحبنظران اقتصادی شد. در ابتدای این نشست شمسالدین حسینی دبیر كارگروه تحول اقتصادی جزئیات این طرح را برای حاضران تشریح كرد و سپس شماری از اساتید دانشگاه در سخنانی دیدگاهها، نظرات و پیشنهادهای خود را از نحوه اجرای طرح تحول اقتصادی بیان كردند.
اغلب اساتیدی كه در جایگاه سخنرانی قرار گرفتند، بر ضرورت و لزوم اجرای طرح تحول اقتصادی برای اصلاح ساختارهای معیوب تاكید كردند. دقت در چگونگی هدفمند كردن یارانهها به عنوان امری حساس و ظریف، عجله نكردن در اجرای اصلاحات ساختاری، استفاده از پتانسیلهای علمی كشور در عرصه اقتصاد، حذف یا ادغام نهادها و ارگانهای موازی، شناسایی و اصلاح برخی قوانین متناقض، شناسایی اولویتها، مشاركت دادن دانشجویان دكترا و كارشناسی ارشد در ترسیم و اجرای طرح، كنترل و مبارزه با فساد، توجه به اقتصاد اسلامی، توانمندسازی بخش خصوصی و بهرهگیری از مشاوران قوی اقتصادی از سوی رئیس دولت، از جمله پیشنهادات و مواردی بود كه در این نشست توسط شماری از اساتید و صاحبنظران مطرح شد.
بیان مفاهیم علم اقتصاد با زبان عامه
رئیس دولت در این گردهمایی با تاكید بر اینكه انجام اصلاحات بنیادین در عرصه اقتصاد كشور نیازمند عزم ملی، همراهی و همكاری عمومی است، تصریح كرد: به یقین اساتید و صاحبنظران دانشگاهی در موفقیت طرحهای اصلاحی نقش مهم و پیشتاز دارند. احمدینژاد با رد برخی ادعاها مبنی بر اینكه دولت به تئوریهای اقتصادی اعتقادی ندارد و اقدامات دولت غیرعلمی و غیركارشناسی است، گفت: كسانی چنین ادعاهایی را مطرح میكنند كه از پاسخ به ایرادات دولت درباره تئوریهای مطرحشده از سوی خودشان عاجزند؛ والا بنده همان مفاهیم كلیدی علم اقتصاد را با زبان عامه مردم مطرح میكنم و به آن پایبندم. رئیس دولت همچنین در پاسخ به سخنان یكی از اساتید دانشگاه مبنی بر اینكه دولت بهتر است به خاطر وسعت و گستردگی طرح تحول بزرگ اقتصادی تنها بخشی از آن را به مرحله اجرا درآورد، خاطرنشان كرد: دولت نگاه كوتاهمدت به این طرح ندارد؛ ضمن اینكه اگر یكی از اشكالات را اصلاح كنیم، بقیه ایرادات اقتصادی آثار تحول ابتدایی را نیز از بین خواهد برد و آن را بینتیجه میكند.
وی با تاكید بر اینكه مردم ایران، مردمی تحولخواه هستند، گفت: اگر طرحی به درستی و با در نظر گرفتن منافع مردم تدوین شود، مردم با آن همراهی خواهند كرد و ظرفیت تحولی مردم به لحاظ استعداد و هوشمندی در سطح بالایی قرار دارد كه نمونه آن را در طرح عظیم سهمیهبندی بنزین شاهد بودیم. احمدینژاد با اشاره به اظهارات یكی از مدعوین مبنی بر اینكه زمان برای دولت به منظور اجرای اصلاحات ساختاری كم است، تصریح كرد: دولت معتقد است برای خدمت و رفع موانع رفاه و آسایش مردم حتی نباید یك روز تعلل كرد؛ چراكه هر چه زمان میگذرد، هزینه و تبعات اصلاح ساختارها افزایش مییابد.
بنابراین حتی اگر یك روز از عمر دولت باقی مانده باشد و احساس شود كه اصلاحاتی به نفع مردم است، قطعا این اقدام را عملی خواهد كرد. رئیسجمهور با تاكید بر اینكه دولت به هیچ عنوان به دنبال بهرهبرداری سیاسی از اقدامات خود نیست، گفت: دعوت من از شما برای تبادل نظر درباره طرح تحول بزرگ اقتصادی یك دعوت اعتقادی است و برای این است كه چنانچه بعضا ایراداتی در طرح وجود دارد، اصلاح و یكبار برای همیشه یك طرح جامع و ریشهای برای اصلاح ساختارهای معیوب اقتصادی كشور تدوین شود. من با این دعوت، تكلیف و وظیفه خود را نزد خدای متعال و مردم انجام دادم. احمدینژاد همچنین با تاكید بر ضرورت تدوین الگوی ایرانی و اسلامی برای اقتصاد كشور، یادآور شد: الگوهای اقتصادی و نظری با مدل مكانیكی كه در همه جای دنیا یكسان است، متفاوت میباشد. در الگوهای نظری سنتها، روحیات و فرهنگ هر كشور در روند اجرا و تدوین برنامهها تاثیرگذار است و از این رو باید برای تدوین ساختارهای بنیادین كشورمان، مدلهای اسلامی - ایرانی ترسیم شود.
هفتگانهای بیارتباط با یكدیگر
بر اساس آنچه احمد صمیمی از اقتصاددانان حاضر در نشست رئیسجمهور با 100 اقتصاددان به مهر گفته است، این تعداد از اقتصاددانان بنا دارند تا با تشکیل تیم ویژه، تلفیق نظرات اقتصاددانان درباره تحول ساختار اقتصاد کشور این نظرات را به مجموعه دولت ارائه كنند. وی بدون ذکر نام اعضای تیم تلفیق، اظهار داشت: قرار است ظرف دو روز آتی این تیم، جمعبندی نهایی را به دولت ارائه دهد به نحوی که بنا بر این شد که بهانهای دست دولت نباشد که اقتصاددانان قصد تشویش اذهان عمومی یا اجازه مانور به احزاب را دارند. صمیمی گفت: اقتصاددانان شب گذشته عهدی اخلاقی را با دولت منعقد کردند؛ به این معنا که جمع حاضر با دولت عهد بستند که برنامه تحول اقتصادی ارائه شده از سوی رئیسجمهوری را تحلیل محتوا کرده و سپس اظهارنظر نهایی خود را به دولت ارسال کنند.
وی افزود: عمده ایراد وارده به این نشست این بود که رئیسجمهور از فرهنگ شفاهی برای بحث و ارائه طرح تحول اقتصادی استفاده کرده و هیچ کتابچه و یا جزوهای را در خصوص این طرح و جزئیات آن به حاضران ارائه ندادند. عضو انجمن خبرنگاران برنامهریزی کشور تصریح کرد: هیچ نسخه مکتوبی از هفت برنامه طرح تحول اقتصادی به حاضران و غایبان جلسه ارائه نشده، این در حالی است که اظهارنظر دقیق در خصوص طرح ناخوانده تحول اقتصادی دولت از سوی اقتصاددانان، درچنین شرایطی منطقی نیست.
صمیمی گفت: بهتر این بود که گزارشی از طرح و جزئیات آن به صورت مکتوب تهیه و در اختیار 100 اقتصاددان مدعو قرار میگرفت. به گفته وی، عمدهترین عارضه این نوع جلسات، عدمارائه گزارش اولیه است؛ چراکه طرح یک موضوع به صورت دفعی و کسب نظرات بدون مطالعه اولیه، از غنای جلسات خواهد كاست. به اعتقاد این کارشناسان مسائل اقتصادی، بهتر این بود که با توجه به قرار گرفتن کشور در آستانه تدوین برنامه پنجم توسعه، طرح تحول اقتصادی دولت نیز در این برنامه گنجانده شود؛ چراکه برنامه پنجم توسعه قرار است حدود یک چهارم اهداف سند چشمانداز را تدوین کند، بنابراین اگر قرار بر تحقق اهداف سند چشمانداز باشد، تدوین طرح تحول اقتصادی خارج از برنامههای توسعهای موجود و آتی کار درستی به نظر نمیرسد. صمیمی ادامه داد: ثقل نظرات احمدینژاد حول و حوش بحث نقدی کردن یارانهها در طرح تحول اقتصادی است در حالیکه اگر دوستان دولتی، ماده 3 برنامه چهارم توسعه که توسط مجلس هفتم حذف شد را با اجرای آییننامهای دقیق که البته در سازمان مدیریت و برنامهریزی سابق نیز تدوین شده، پیادهسازی کنند قطعا بهتر از نظریه نقدی کردن یارانهها در طرح تحول اقتصادی دولت
است.
وی اظهار داشت: دولت میتوانست در چارچوب برنامه چهارم و یا برنامه پنجم توسعه، نگاهها را نزدیک به این طرح كند، این درحالی است که در اقتصاد برای تدوین برنامهها دو رویکرد «برنامهای» و «مشکلی» وجود دارد که به نظر میرسد رئیسجمهور رویکرد دوم را برگزیده است. به گفته صمیمی، اصولا رویکرد مشکلی باید در دل رویکرد برنامه لحاظ شود؛ این در حالی است که هفت برنامه ارائه شده در طرح تحول اقتصادی دولت، هیچ ارتباط ارگانیکی با یکدیگر نداشته و به صورت شفاهی و غیرمکتوب ارائه شده است. وی افزود: به نظر میرسد رویکرد انتزاعی بر طرح تحول اقتصادی حاکم است که هرکدام از اجزای آن اهداف متفاوتی را دنبال میکنند، ضمن اینکه در برخی موارد رویکرد با یکدیگر متناقض است، در صورتیکه این هفت برنامه رویکرد شتابزده دارد. در این گردهمایی به همراه محمود احمدینژاد، معاون اول وی، رئیس كل بانك مركزی، معاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور و وزرای دادگستری، بازرگانی، كار و رفاه حضور داشتند.