بلخاري: اشتراك عرفانهاي مختلف موجب ائتلاف آنها نيست
حسن بلخاري درباره بررسي تطبيقي عرفانها گفت: اشتراكات بسياري ميان عرفانها وجود دارد، اما اين اشتراكات نبايد به معني ائتلاف اين عرفانها تلقي شود.
به گزارش خبرگزاري فارس، حسن بلخاري قَهي در مراسم اختتاميه همايش علمي «پيامبر اسلام(ص) عرفان و معنويت نو» كه عصر ديروز در تالار علامه اميني دانشگاه تهران برگزار شد، با مطرح كردن سوالي سخنان خود را آغاز كرد: آيا متدين و متشرع به يك مذهب، فينفسه قادر به نقد ديگر اديان است يا خير، و اگر نقد كند آن نقد را ميتوان علمي دانست؟
وي افزود: ما گاهي با نقد دينهاي ديگر، به اثبات دين خودمان ميپردازيم، در صورتي كه براي اثبات دين خودمان نياز به اينها نيست.
اين استاد دانشگاه ادامه داد: ما امروز دو نوع عرفان داريم؛ يك عرفان حاصل معرفت و شناخت است و يك عرفان حاصل پارسايي و زهد است. نتايج اين دو عرفان متفاوت است. عرفاني كه حاصل معرفت است توهم ايجاد نميكند و منحرف نميشود اما عرفاني كه حاصل زهد بدون معرفت است يقيناً منحرف ميشود.
بلخاري گفت: امروزه در غرب عرفانهاي انحرافي حاصل اعمالي است كه بدون معرفت هستند، مثل يوگا. يوگا در تفكر برخي جوانان ايراني بيشتر انجام اعمال خاص ورزشي است اما كساني كه انديشههاي هندي را خواندهاند ميدانند كه در هند 9 مكتب نظري داريم كه ديدگاه شهودي را مطرح ميكنند و از اين ميان 6 مكتب خدامحوراند و 3 مكتب خدا را قبول ندارند. يكي از اين 6 مكتب نظري يوگا است. اين مكتب معتقد است راه نجات در كنار معرفت عمل هم نياز دارد. اگر يوگا در شكل مناسك صادر شود بعد از مدتي به صورت ضد خود عمل ميكند و انحرافاتش بالا ميرود.
وي افزود: ما در شرق چند مذهب اصلي داريم كه يكي اسلام است. تقريباً هيچ كشور شرقي را پيدا نميكنيد كه در آن اسلام وجود نداشته باشد، بعد هندوئيسم، بوديسم، كنفوسوسيسم تائويسم و شينتو. ميان اين اديان و مذاهب اشتراكات زيادي است. من اشتراكات اين اديان را در چندين كتابم ذكر كردهام. ابتدا يك محقق عالم كه ميخواهد درباره اديان تحقيق كند بايد مشتركات را بشناسد.
بلخاري گفت: اين اشتراكات دال بر اين نيست كه ما دين خود را كنار بگذاريم و سراغ آنها برويم چون نقاط افراق بسياري وجود دارد.
وي گفت: محققان و متفكران اديان، در نظامبندي و مطالعه تطبيقي بين مذاهب و مشارب فلسفي و عرفاني جهان شرق، به تمايزي ماهوي و مطلق بين اين مذاهب معتقد نيستند. از ديدگاه اين متفكران، نظام آييني، فلسفي و عرفاني شرقيان، گرچه در مواردي حاوي برخي تضادها و تعارضاتي به ظاهر غيرقابل جمع هستند، اما بنمايهاي واحد، اين مذاهب را به هم پيوند ميدهد.
وي افزود: اين پيوند و نزديكي از يك ديدگاه، محصول تأثير و تأثرات اين مذاهب بر يكديگر به دليل تقريب و تقرب جغرافيايي است و از ديدگاهي ديگر، نه تأثير و تأثر جغرافيايي كه بنا به توارد بنمايهاي واحد اين مذاهب و مشارب را به هم پيوند زده است.
بلخاري با مقايسه تطبيقي عرفان دائوئي و عرفان اسلامي گفت: سكولار خلاق در آئين دائو به گونهاي همان توكل در دين اسلام است. توكل از ديدگاه عرفاي مسلمان چند درجه دارد. يك محقق اگر توكل را كه از جمله مقامات است با اصل سكون خلاق در دائوئيسم مقايسه كند به اشتراكات بسيار ميرسد. اما وجه مميز ما اين است كه توكل با فطرت انسان بيشتر سازگار است.
وي در پايان گفت: آنچه كه ميشود در پيرامون بررسي تطبيقي عرفانها گفت بسيار دامنهدار است و به اشتراكات بسياري ميرسيم. اما اين اشتراكات نبايد به معني ائتلاف اين اديان تلقي شود.