به بهانه اکران نوروزی قلادههای طلا
سید جمال هادیان طبائی زواره
فرارو-
بالاخره پس از حرف و حدیثهای بسیار درباره فیلم قلادههای طلا و تهییج انگیزه مخاطبان برای تماشای این فیلم به اصطلاح جنجالی، خبر اکران نوروزی این فیلم منتشر شد و معلوم شد همه اخبار جنجالی درباره عدم نمایش این فیلم یا توقیف آن نوعی کمپین تبلیغاتی برای موفقیت در اکران و فروش بوده است.
نگارنده این مقاله، فیلم را در اکران محدود جشنواره دیده است و قضاوتی عادلانه و منصفانه درباره آن دارد. قلادههای طلا، فیلمی خوش ساخت با داستانی جذاب و پرکشش، کارگردانی و تدوین بسیار خوب و دیالوگهای زیرکانه است و نکات ظریفی را دربر می گیرد که به موقع نقد و تحلیل خواهد شد. این فیلم برای مخاطب، حال و هوای نخستین نوع ایرانی فیلمهای ژانر ماجرایی امنیتی هالیوود را تداعی میکند و به ماجرایی در محدوده زمانی انتخابات 88 و التهابات و حواشی آن روزها و عملکرد مهمترین نهاد امنیتی کشور یعنی وزارت اطلاعات در این ماجراها پرداخته است. قلادههای طلا بعد از فیلم «به رنگ ارغوان» دومین فیلم ایرانی است که به ماجراهایی مرتبط به دستگاههای امنیتی می پردازد و الحق والانصاف هم از نظر تکنیکی بسیار خوش ساخت از کار درآمده است تا جایی که می توان گفت فیلم به این خوش ساختی از ابوالقاسم طالبی بعید بود!
اینکه داستان این فیلم تمام واقعیت های ماجراهای انتخابات 88 و حواشی آن را تمام و کمال و با انصاف به نمایش درآوره است یا خیر موضوع فرعی است چرا که فیلم تلاش دارد تنها یکی از حوادث آن روزهای ملتهب را به شیوه سینمایی روایت کند نه اینکه مستندی از جزء به جزء واقعیتها ارائه دهد. باید توجه داشت که در سینما و به ویژه ژانر ماجرایی و امنیتی آن، نویسنده و کارگردان برای افزایش جذابیت و هیجان فیلم، ناگزیر در داستان تغییراتی ایجاد می کنند. آنها که دستی در سینما دارند خوب می دانند که عوامل حرفه ای برای یک کار موفق به ویژه در ژانری که قلاده های طلا پدید آمده است ناگزیر از تکمیل داستان، تغییر در جزییات و دیالوگها هستند و همان گونه که شخصیتهای فیلم، شخصیتهای واقعی نیستند داستان نیز کاملاً با واقعیت منطبق نیست. سینما هنری است آمیخته با
1- اغراق و بزرگنمایی
2- داستان پردازی و تخیل
3- جسارت و ماجراجویی
4- سرگرمی
5- فروش و درآمدزایی.
اغلب شرکت های حرفه ای فیلمسازی و سینماگران بزرگ دنیا و البته سینماگران متعهد کشورمان هم برای توفیق فیلم شان به این نکات توجه دارند. با این تفاصیل، آنان که می گویند روایت قلادههای طلا منصفانه نیست، یا انصاف را نمیشناسند یا با سینما بیگانهاند؛ اما اینکه چرا این فیلم در طول مراحل بازبینی، حرف و حدیث های بسیار همراه داشت و اکران آن در طول جشنواره در پردهای از ابهام قرار گرفت و طبق برنامه اکران نشد از دو حالت خارج نیست:
اول آن که شاید برخی از نهادهای سیاسی یا امنیتی از سر احتیاط با اکران فیلم موافق نیستند و معتقدند که روایت و توصیف این فیلم از نیروهای امنیتی و اطلاعاتی مناسب نیست و ممکن است موجب تحریک برخی گروه های فرصتطلب یا تشویش برخی اذهان زودباور شود که البته همان گونه که پیش تر آمد، این فرض برای آنها که با سینما و ویژگیهای آن آشنا هستند پذیرفته نیست.
فرض دوم که به واقعیت نزدیکتر است ترفند عوامل سازنده و احیاناً حامیان مالی این فیلم است. میتوان گفت که این موج حرف و حدیث ها در واقع کمپین تبلیغاتی عمدی ای است که دست اندرکاران فیلم فراهم کردهاند تا بازار گرمی زیرکانهای بشود برای کشاندن مخاطبان انبوه به سینماها؛ تجربه موفقی که سال گذشته درباره اخراجیهای 3 نیز انجام شد و تا روزهای آخر جشنواره به بهانههای مختلف اکران نشد و در زمان اکران عمومی، انبوه مخاطبان را به سینماها کشاند و کام تهیه کننده و کارگردان را شیرین کرد.
به نظر می رسد فرض دوم به واقعیت نزدیکتر باشد. من این فیلم را به دقت دیدم. تقریبا هیچ مشکل و توجیهی برای عدم اکران نداشت و این را صاحبان فیلم بهتر از هر کسی میدانند.
بدون تردید قلادههای طلا از بهترینهای جشنواره سیام بود اما پر واضح است که این ترفند عامدانه تبلیغاتی دست اندرکاران فیلم، شیوهای مقبول و مردمپسند و مبتنی بر صداقت نیست و نوعی فریب مخاطبان و علاقهمندان به سینما به شمار میْآید و حتی در صورت موفقیت این فیلم در گیشه، خاطره این ترفند نامقبول درتاریخ سینما و اذهان علاقهمندان به هنر هفتم باقی خواهد ماند و اعتمادشان را نسبت کارهای آتی تهیه کننده و کارگردان سلب خواهد کرد.