جشنواره فیلم فجر و جاي خالي نسل مياني و نسل اول سينماگران
در جشنواره سيام امسال يكي از نكاتي كه به چشم ميخورد، تفاوت نسلي بود.
جواد طوسي يكي از منتقدان سينمايي و عضو هيات انتخابي سينماي ايران نظراتش را در مورد جشنواره اينچنين ميگويد: «نميشود اين واقعيت را انكار كرد كه فضاي عمومي بهشدت سياستزده است و اين فضا به دلايل مختلف مدام در حال تشديد شدن است و به طور اجتنابناپذير فضاي فرهنگ و هنر را نيز در بر ميگيرد. اگر قرار بود سيامين دوره جشنواره فيلم فجر از هر نظر شاخص باشد و بهانهاي براي مهمترين و بزرگترين رويداد سينماي داخلي شود، اقتضاي آن اين بود كه بلافاصله و بعد از جشنواره 29 چرخه توليد و سياستهاي آن اعمال شود.
ولي در شرايطي كه در تداوم آزمون و خطا و بدون يك برنامه اجرايي مدون در حال برگزاري جشنواره سيام هستيم، نبايد انتظار بيشتري داشت. استنباط شخصي من اين است كه قرار است وضع موجود مصادره به مطلوب گردد. براي اينكه ويترين اين جشنواره با حضور پررنگ نسل جوان تزيين شده است. حالا اينكه چقدر سعي ميشود با واقعيت عيني و حقيقي هماهنگ شود، هركسي ميتواند تفسير خود را بيان كند و موكول به انتقادات واقعبينانه شود.
البته اگر با وضع موجود جشنواره سيام فرصتي براي نسل باانگيزه جوان باشد و تلاشي براي بيرون آوردن جوهره آنها شود ميتواند باعث اميدواري سينماي ايران باشد.» عضو انجمن منتقدان با اشاره به نوع برخورد با فيلمها از طرف هيات نظارت گفت: «اما برخورد با فيلمها با حرفهاي زده شده، منافات دارد. دبير جشنواره ممكن است براساس محدوده اختيارات خود و از طريق رسانهها بخواهد عنوان كند كه بخش سينماي اول و دوم فضاي پررونقي دارد. ولي در چرخه مميزي مضمون وضعيتي بلاتكليف پيدا ميكند. اگر در همين سه، چهار روز مانده به شروع جشنواره اخبار را اصل و مبنا قرار دهيم، تهيهكنندگان به اصلاحيههاي دادهشده تمكين كردهاند ولي بر سر ميز مذاكره به نتيجه نرسيدهاند و متاسفانه نقطه تفاهمي وجود ندارد و به غير از اداره ارزشيابي بايد كميسيون نمايش نيز نظر جدايي صادر كند و هر كسي از ظن خود به فيلمهايي مانند «خرس»، «پل چوبي» و «5/3 درجه» نگاه ميكند.
طوسي با بيان اينكه اينجا سينما به تغيير نياز دارد، معتقد است: «يك مسجد و چند متولي هرگز به نتيجه نخواهند رسيد. عموما با اين نگاه خالق اثر دچار سردرگمي و خودسانسوري و مخدوشكننده خلاقيت خود ميشود. اين مشكلات بايد به شكل بنيادين مرتفع شود. نسل سوم در خلأ نسل قديم و مياني حضور پررنگتري دارد. ولي واقعيت با تريبون دچار تعارض است. ما بايد به يك اصول درست فرهنگي برسيم. اما هنوز بعد از 30 سال نتوانستهايم يك نقطه تفاهم براي خودمان پيدا كنيم. وقتي فيلمنامه در وهله اول تصويب شده پس چه اتفاقي در مرحله به تصوير كشيدن مكتوبات ميافتد كه فيلم دچار مميزي ميشود. اگر فيلمساز به فيلمنامه خود وفادار نبوده كه بايد عواقب آن را نيز بر عهده بگيرد.
اما بايد اين مسايل به طور عريان مطرح شود.» اين منتقد سينمايي افزود: «حوزه فرهنگ و هنر بايد از مسير سياستزدگي جدا شود و براي همين نيروي دلسوز مجاري فرهنگي تا اطلاع ثانوي بايد از همين سياستگذاري برخوردار باشد، ولي اين اتفاق نميافتد و اعمال نظر از مجارياي صورت ميگيرد كه اشرافي به هنر ندارد و به شدت مضمون را تغيير ميدهد. در سينماي ايران داوريها به شكل بيرحمانهاي صورت ميگيرد و ممكن است اساسا مسير فيلمسازي افراد را تغيير دهد. فيلمسازان زيادي از همين راه به انزوا كشيده شده و انگ خوردهاند.
وقتي يك فيلمساز دغدغه اجتماعي دارد و با صراحت لهجه به يك سري معضلات ميپردازد، نبايد او را محدود كرد. ما ميدانيم كه در طبقهبندي ناهمگون اجتماعي معضلات مختلفي وجود دارد، آيا نبايد دوربيني را متوجه اين مشكلات كرد؟ مخاطب انديشمند ميخواهد حديث نفس زمانه خود را ببيند. وقتي فيلمساز اجتماعي به طور ناخواسته به انزوا كشيده ميشود سينما دچار شكست ميشود.
در نسل قديميتر فيلمسازاني مثل ناصر تقوايي كنار گذاشته ميشوند، مسعود كيميايي كه در جشنواره قبل فيلمش مورد تشويق قرار گرفت، طبيعي بود كه براي ساخت فيلم «تبعيد سايهها» بسترسازي مناسبي صورت گيرد كه عملا اين اتفاق نيفتاد يا عباس كيارستمي خارج از جغرافياي خودش به دنبال مخاطب ميگردد. كيانوش عياري به افسردگي رسيده و فيلمسازاني مانند حاتميكيا در وضع سياست زده سينما فيلمهايشان ناديده گرفته ميشود.
سياستگذاريها هر كدام به يك نوع باب طبع سينماي فرهنگي دولتي و بنياد فارابي است و از طرفي سينماي فاخر فقط در مضامين مذهبي ديده ميشود. در فضاي كنوني كه تعريف حرفهاي از دست رفته، فيلمسازی جوان و پر انرژي چگونه ميتواند تعريف مناسبي از سينماي خود ارايه كند؟»