سوریه در مسیر پیوستن به پیمان دفاعی مکه
آیا سوریه به پیمان دفاعی مکه میپیوندد؟
احتمال پیوستن سوریه به پیمان دفاعی مکه با مشارکت عربستان، ترکیه و پاکستان میتواند جایگاه امنیتی و سیاسی دولت جدید دمشق را تقویت کند و زمینه همکاریهای نظامی و اطلاعاتی را فراهم سازد. با این حال، ضعف ارتش سوریه، تردید درباره ضمانتهای دفاع جمعی و خطر گرفتارشدن در رقابتهای منطقهای، چالشهای اصلی این عضویت هستند. دمشق باید میان کسب حمایت امنیتی و ضرورت حفظ استقلال راهبردی و تمرکز بر بازسازی داخلی توازن برقرار کند.
فرارو- جورجیو کافیرو، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل در مؤسسه خاورمیانه
به گزارش فرارو به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، عضویت در این پیمان ضمن تقویت جایگاه سیاسی دولت جدید سوریه، فرصتهایی برای توسعه همکاریهای اطلاعاتی و نظامی و دسترسی به حمایت مالی عربستان فراهم میکند.
با این حال، ورود به چنین ترتیباتی ممکن است دمشق را درگیر رقابتها و منازعاتی کند که با اولویت اصلی این کشور، یعنی بازسازی داخلی، در تعارض قرار دارند.
پیوستن به پیمان دفاعی مکه، دستکم در سطح نظری، میتواند با افزایش هزینه احتمالی اقدامات نظامی علیه سوریه، نوعی بازدارندگی جمعی ایجاد کند.
با این حال، مشخص نیست عربستان، ترکیه و پاکستان در صورت حمله اسرائیل به سوریه تا چه اندازه حاضر باشند بهصورت نظامی وارد میدان شوند.
به گفته جیمز وات، سفیر پیشین بریتانیا، عضویت در این توافق بهسرعت فشارهای امنیتی دمشق را برطرف نمیکند، اما میتواند اعتمادبهنفس سیاسی و راهبردی سوریه را افزایش دهد و بهتدریج منافع بیشتری ایجاد کند.
همکاری نظامی با عربستان و پرونده یمن
یکی از نشانههای نزدیکترشدن روابط امنیتی دمشق و ریاض، گزارشهایی درباره اعزام مستشاران نظامی سوریه به عربستان، برنامهریزی برای اعزام حدود ۶۰۰ نیروی ویژه سوری به این کشور و امضای توافق دفاعی دوجانبه در چهارم نوامبر است.
با وجود این، توانایی سوریه برای مشارکت مؤثر در یک پیمان دفاعی چندجانبه همچنان محل تردید است. ارتش این کشور در جریان جنگ داخلی بهشدت تضعیف شده و بازسازی نهادهای نظامی آن با چالشهای گستردهای روبهروست.
در مقابل، تجربه رزمی گروههای مسلحی که در سالهای گذشته در سوریه جنگیدهاند، ممکن است برای شرکای جدید دمشق ارزش عملیاتی داشته باشد.
عمر کریم، پژوهشگر مرکز ملک فیصل، معتقد است سوریه احتمالاً در کوتاهمدت بیش از آنکه بتواند توان نظامی متعارفی در اختیار پیمان قرار دهد، قادر خواهد بود نیروهای زمینی باتجربه و برخوردار از انگیزه ایدئولوژیک را برای مشارکت در جبهه یمن فراهم کند.
با این حال، جیمز وات چنین مشارکتی را بیشتر اقدامی نمادین برای اعلام همبستگی دمشق با ریاض در برابر حوثیها میداند.
این سناریو برای سوریه هزینهزا نیز خواهد بود؛ زیرا اعزام نیرو به شبهجزیره عربستان میتواند منابع انسانی و نظامی محدود این کشور را از نیازهای فوری بازسازی داخلی منحرف کند.
منافع عربستان و نقش ترکیه و پاکستان
برای عربستان، پیوستن سوریه به پیمان مکه فرصتی جهت گسترش نفوذ در منطقه شام و تقویت جایگاه امنیتی خود در خاورمیانه محسوب میشود.
ریاض پس از سقوط اسد، به یکی از مهمترین شرکای عرب دولت جدید سوریه تبدیل شده و از نزدیکشدن دمشق به ساختارهای امنیتی منطقهای حمایت میکند.
این همکاری همچنین میتواند بخشی از تلاش عربستان برای محدودکردن امکان بازسازی نفوذ ایران در سوریه باشد.
با این حال، عضویت دمشق در پیمان دفاعی مشترک با توافق دوجانبه دفاعی عربستان و سوریه یکسان نیست. تعهد به دفاع جمعی ممکن است ریاض را در موقعیتی قرار دهد که در صورت حملات اسرائیل به سوریه، با درخواست کمک نظامی مواجه شود.
در چنین شرایطی، عربستان باید میان منافع راهبردی خود در سوریه و خطر ورود به تقابل مستقیم با اسرائیل توازن برقرار کند.
ترکیه نیز به دلیل پیوندهای تاریخی، اشتراکات سیاسی و مخالفت مشترک با جداییطلبی کردی، یکی از طبیعیترین شرکای امنیتی دمشق به شمار میرود.
برخورداری آنکارا از توان نظامی قابلتوجه و عضویت در ناتو، عمق راهبردی بیشتری به این همکاری میبخشد. ترکیه همچنین روابط خود با تهران را حفظ کرده و میتواند در کنار همکاری دفاعی با دمشق، در مسیرهای دیپلماتیک کاهش تنش نیز نقشآفرینی کند.
در مقابل، پاکستان ممکن است از افزایش حضور دیپلماتیک و نظامی خود در خاورمیانه، فراتر از حوزه خلیج فارس، سود ببرد.
با این حال، ارزیابیها نشان میدهد در اسلامآباد هنوز اشتیاق چندانی برای پذیرش نقش راهبردی گستردهتر در کشورهای عربی خارج از منطقه خلیج فارس وجود ندارد.
خطر گرفتارشدن در رقابتهای منطقهای
مهمترین چالش عضویت سوریه، احتمال محدودشدن استقلال عمل سیاست خارجی این کشور است.
دولت پس از اسد تاکنون تلاش کرده روابط خود را با بازیگران مختلف منطقهای متوازن نگه دارد و از ورود به صفبندیهای پرهزینه اجتناب کند.
عضویت در پیمانی که عربستان، ترکیه و پاکستان در آن حضور دارند، ممکن است این رویکرد بیطرفانه را تغییر دهد. رقابت عربستان و امارات نیز میتواند برای دمشق مسئلهساز شود و روابط سوریه با ابوظبی را تحت تأثیر قرار دهد.
تردید درباره اعتبار ضمانتهای دفاع جمعی نیز مسئلهای اساسی است.
واکنش محدود ترکیه و پاکستان به حملات حوثیها علیه عربستان پس از فعالشدن بند دفاعی توافق، نشان داده است که هر یک از اعضای پیمان در تصمیمگیری درباره مداخله نظامی، منافع ملی خود را در اولویت قرار میدهند.
بنابراین، دمشق نمیتواند صرفاً بر اساس متن توافق فرض کند که در صورت حمله اسرائیل، شرکایش الزاماً وارد جنگ خواهند شد.
پیوستن سوریه به پیمان دفاعی مکه میتواند اعتبار منطقهای دولت جدید، همکاریهای نظامی و ظرفیت بازدارندگی آن را تقویت کند؛ اما این منافع در برابر خطر وابستگی امنیتی، افزایش تنش با برخی همسایگان و انحراف منابع از بازسازی داخلی قرار دارد.
تصمیم نهایی احمد الشرع باید بر اساس ارزیابی واقعبینانه از تعهدات عملی اعضای پیمان اتخاذ شود.
برای دمشق، مسئله صرفاً ورود به یک ائتلاف جدید نیست، بلکه اطمینان از آن است که این ائتلاف در لحظه بحران، حمایت واقعی و قابل اتکایی فراهم خواهد کرد.
در غیر این صورت، سوریه ممکن است هزینه ورود به رقابتهای منطقهای را بپردازد، بیآنکه از ضمانتهای امنیتی متناسب با آن برخوردار شود.