چرا صدها مدرسه در پاریس و تولوز قفل شدند؟
جزئیات هشت هفته درگیری خیابانی
فرانسه وارد هشتمین هفته از بحرانی بیسابقه در نظام آموزشی خود شده است؛ جایی که اعتراض دانشآموزان به کلاسهای فرسوده و کمبود معلم، حالا به سنگربندی مقابل مدارس، درگیریهای خونین با پلیس ضدشورش و پوشیدن جلیقه ضدگلوله توسط مدیران کشیده شده و زنگ خطر از دست رفتن یک سال تحصیلی کامل را به صدا درآورده است.
فرارو– فرانسه وارد هشتمین هفته از بحرانی کمسابقه در مدارس شده است؛ بحرانی که با اعتراض دانشآموزان به فرسودگی ساختمانهای آموزشی، کمبود معلم، تراکم کلاسها و نابرابری در نظام پذیرش دانشگاهی آغاز شد، اما بهتدریج با درگیریهای خیابانی، مداخله پلیس و تعطیلی گسترده مدارس ابعاد پیچیدهتری پیدا کرده است. اکنون صدها مدرسه در نقاط مختلف کشور با موانع فیزیکی مسدود شده یا به دلایل امنیتی تعطیل شدهاند و نگرانیها درباره پیامدهای آموزشی و اجتماعی این وضعیت افزایش یافته است.
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، الکس، دانشآموز ۱۶ سالهای در حومه شمالی پاریس، چند هفته است که ساعت چهار صبح از خواب بیدار میشود و برای مشارکت در مسدود کردن مدرسه خود در شهر ونسان، مسیری ۹۰ دقیقهای را در تاریکی پیاده طی میکند. او در کیفش ماسک و عینک شنا میگذارد تا در صورت استفاده پلیس از گاز اشکآور از خود محافظت کند. والدینش از اعتراضات حمایت میکنند، اما به گفته او، مادرش اخیراً درباره ادامه این اقدامات ابراز تردید کرده است. الکس معتقد است دانشآموزان راه دیگری برای شنیده شدن مطالباتشان ندارند.
مطالبات آموزشی و گسترش اعتراضات
جنبش اعتراضی دانشآموزان از پایان سپتامبر شکل گرفت و بهسرعت به یکی از گستردهترین حرکتهای اعتراضی جوانان فرانسه در چند دهه اخیر تبدیل شد. معترضان خواستار بازسازی مدارس فرسوده، استخدام معلمان جایگزین بیشتر، کاهش تراکم کلاسها و اصلاح سازوکار پذیرش دانشگاهی برای تحقق عدالت آموزشی هستند.
دانشآموزان در بسیاری از شهرها با استفاده از سطلهای بزرگ زباله، ورودی مدارس را مسدود کردهاند. در پاریس، تولوز و دیگر مناطق نیز تجمعها و راهپیماییهای گستردهای برگزار شده است. یکی از دانشآموزان معترض میگوید پیشرفتهای اجتماعی در فرانسه همواره با حضور مردم در خیابان به دست آمده و به همین دلیل، توقف اعتراضات را به معنای از دست دادن امکان فشار بر دولت میداند. دولت در هفتههای اخیر تلاش کرده با وعده کاهش تعداد دانشآموزان در برخی کلاسها و بازبینی سامانه پذیرش دانشگاهی، نشان دهد که به مطالبات معترضان پاسخ داده است. با این حال، این اقدامات نتوانسته به پایان اعتراضات منجر شود.
برخورد پلیس و افزایش نگرانیهای امنیتی
نخستین واکنش دولت به اعتراضات، تشدید تدابیر امنیتی و استقرار نیروهای ضدشورش در اطراف مدارس بود. این رویکرد با درگیریهایی همراه شد که در جریان آنها شماری از دانشآموزان و معترضان بر اثر استفاده پلیس از تجهیزات ضدشورش آسیب دیدند. گزارشها از مواردی حکایت دارد که برخی کودکان چشم یا دست خود را از دست دادهاند.
در هفتههای اخیر، فضای اعتراضات در برخی مناطق نیز با اقدامات خشونتآمیز همراه شده است. استفاده از مواد آتشبازی در اطراف مدارس و حتی داخل کلاسها، آتش زدن سطلهای زباله و پیدا شدن مواد اولیه ساخت کوکتل مولوتف، نگرانی مدیران و کارکنان آموزشی را افزایش داده است. در یکی از موارد، یک عضو شورای محلی در حومه پاریس هنگام تلاش برای میانجیگری در مقابل مدرسه، با بطری حاوی مواد آتشزا از ناحیه سینه هدف قرار گرفت. همچنین یکی از نمایندگان اتحادیههای آموزشی گفته است مدیر یک مدرسه برای حفاظت از خود جلیقه ضدگلوله تهیه کرده است.
با این حال، دولت و اتحادیههای معلمان تأکید کردهاند که افراد دخیل در خشونت لزوماً همان دانشآموزانی نیستند که بهصورت مسالمتآمیز برای حقوق آموزشی خود اعتراض میکنند. این تفکیک در شرایطی اهمیت یافته که خشونتهای پراکنده، فضای کلی جنبش دانشآموزی را تحت تأثیر قرار داده است.
مدارس در آستانه اختلال آموزشی گسترده
پیامدهای بحران به تعطیلی مدارس محدود نمانده است. بر اساس آمارهای گزارششده، از زمان آغاز اعتراضات بیش از ۳۶۰ دانشآموز و ۲۴۵ نفر از کارکنان مدارس مجروح شدهاند. دستکم ۵۰ مدیر مدرسه نیز درخواست کنارهگیری از سمت خود را ارائه کردهاند. تعطیلیهای مکرر و مسدود شدن ورودی مدارس، روند آموزش را بهشدت مختل کرده است. برخی دانشآموزان در چهارمین یا پنجمین هفته متوالی دوری از کلاسها قرار دارند و آموزش آنلاین نیز نتوانسته جایگزین کاملی برای ساعات ازدسترفته باشد.
این مسئله بهویژه برای دانشآموزانی که در سالهای منتهی به آزمون نهایی باکالورئا، معادل تقریبی امتحانات پایان دوره متوسطه در فرانسه قرار دارند، نگرانکننده است. برخی از آنها در مدارسی که مرتباً تعطیل شدهاند، تا ۱۵۰ ساعت آموزش را از دست دادهاند. منطقه پاریس و شهرهایی مانند تولوز از جمله نقاطی هستند که این اختلال در آنها شدت بیشتری داشته است.
افزایش حضور پلیس در اطراف مدارس نیز به نگرانیها دامن زده است. در برخی موارد، نیروهای پلیس برای وادار کردن دانشآموزان به رها کردن موانع، با باتوم به دستهای آنان ضربه زدهاند. همزمان، برخی والدین نیز برای جلوگیری از مسدود شدن مدارس در ساعات اولیه صبح مقابل آنها حاضر میشوند؛ اقدامی که گاهی خود به درگیریهای تازه منجر شده است.
ژولین روا، معلم تاریخ و جغرافیا در شهر تور و نماینده اتحادیه آموزشی اسنلک معتقد است دولت تلاش میکند با ارائه تصویری آرام از وضعیت، عمق بحران را نادیده بگیرد. او تأکید دارد که جامعه آموزشی با بحران اعتماد روبهرو است و برای بازگشت به شرایط عادی، کاهش خشونت و ایجاد مسیری روشن برای ازسرگیری آموزش ضروری است.
مدرسه محل تدریس او از کانونهای اعتراضات بوده است. یکی از دانشآموزان ۱۶ ساله مدرسهای دیگر در همان منطقه، در جریان درگیری با پلیس و بر اثر اصابت گلوله لاستیکی، بینایی یک چشم خود را از دست داده است. روا همچنین از پرتاب مواد آتشبازی، آتشسوزی و فشار روانی شدید بر کارکنان مدرسه خبر داده و گفته است ۱۰ نفر از همکارانش از جمله مدیر و معاون مدرسه به مرخصی استعلاجی رفتهاند. او هشدار میدهد که تداوم این وضعیت ممکن است این تصور را در میان نسل جوان تقویت کند که تنها راه شنیده شدن مطالبات، توسل به خشونت است.
در مقابل، برخی معلمان همچنان از اعتراضات مسالمتآمیز دانشآموزان حمایت میکنند و مطالبات آنها را همان خواستههایی میدانند که اتحادیههای معلمان سالها برای تحققشان تلاش کردهاند، اما پاسخ مناسبی از دولت نگرفتهاند.
سایه انتخابات بر آینده اعتراضات
نزدیک شدن انتخابات ریاستجمهوری فرانسه در بهار آینده، چشمانداز پایان بحران را پیچیدهتر کرده است. برخی معلمان معتقدند آغاز فضای انتخاباتی ممکن است انگیزه سیاسی برای ادامه اعتراضات را افزایش دهد و بازگشت سریع مدارس به وضعیت عادی را دشوارتر کند. در همین حال، نگرانی درباره سرنوشت تحصیلی دانشآموزان بهویژه داوطلبان آزمونهای نهایی رو به افزایش است. یکی از معلمان گفته است که ممکن است سال تحصیلی جاری عملاً از دست برود.
بحران مدارس فرانسه اکنون از یک منازعه بر سر امکانات آموزشی فراتر رفته و به مسئلهای درباره اعتماد عمومی، شیوه مواجهه دولت با اعتراضات و رابطه نسل جوان با نهادهای سیاسی تبدیل شده است. ادامه تعطیلیها و تشدید تنشها میتواند پیامدهایی فراتر از سال تحصیلی جاری داشته باشد؛ بهویژه اگر دولت نتواند همزمان مطالبات آموزشی را پاسخ دهد، خشونت را مهار کند و مسیر قابل اعتمادی برای بازگشت دانشآموزان و معلمان به کلاسها فراهم آورد.