ونزوئلا پس از مادورو؛ اعتراض‌ها از سیاست به خاموشی و گرانی رسید
این روزها زندگی مردم ونزوئلا چگونه می‌گذرد؟
ده ماه پس از بازداشت نیکلاس مادورو، اعتراض‌های ونزوئلا بیش از گذشته بر خاموشی‌های طولانی، کمبود خدمات عمومی و بحران معیشتی متمرکز شده‌اند. قطع برق در برخی مناطق تا ۱۶ ساعت در روز ادامه دارد و همزمان آب و ارتباطات را نیز مختل می‌کند. تورم شدید و کاهش قدرت خرید نارضایتی‌ها را تشدید کرده است.
فرارو– ده ماه پس از بازداشت نیکلاس مادورو در عملیات نظامی آمریکا، ونزوئلا با موج تازه‌ای از اعتراض‌های مردمی روبه‌رو شده است؛ اعتراض‌هایی که برخلاف دوره حکومت مادورو، این بار بیش از آنکه بر مطالبات سیاسی متمرکز باشند، از خاموشی‌های طولانی، کمبود برق، تورم افسارگسیخته و وخامت شرایط زندگی ناشی می‌شوند.
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه واشنگتن پست، گزارش‌ها از کاراکاس نشان می‌دهد که شهروندان در بسیاری از مناطق حتی شب‌ها به خیابان می‌آیند تا به فروپاشی خدمات عمومی اعتراض کنند. در دوره حکومت مادورو، تاریکی شب برای بسیاری از مردم یادآور حضور نیروهای امنیتی بود؛ اما اکنون خاموشی‌های گسترده خود به یکی از دلایل اصلی نارضایتی تبدیل شده‌اند.
دولت دونالد ترامپ همزمان با همکاری با دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا برای بهره‌برداری از منابع نفتی این کشور تلاش می‌کند، اما تحلیلگران می‌گویند زیرساخت برق توان تأمین همزمان نیاز خانوارها و صنعت نفت را ندارد. در برخی مناطق، قطع برق روزانه تا ۱۶ ساعت ادامه دارد.
خاموشی برق، آب و ارتباطات را هم مختل کرده است
آیدولینا گوئررو، اقتصاددان ۶۱ ساله ساکن ماراکای می‌گوید قطع برق تنها به خاموش شدن چراغ‌ها محدود نیست و همزمان دسترسی به اینترنت، آنتن تلفن همراه و آب را نیز مختل می‌کند؛ زیرا پمپ‌های آب محله‌ها با برق کار می‌کنند. او می‌گوید خاموشی، قطع آب و اختلال ارتباطات سه خدمت اساسی را به‌طور همزمان از دسترس مردم خارج می‌کند و در نهایت خشم و ناامیدی عمومی را افزایش می‌دهد.
بر اساس آمار رصدخانه تعارضات اجتماعی ونزوئلا، در ماه سپتامبر بیش از هزار و ۱۰۰ اعتراض در سراسر کشور ثبت شد. این بالاترین رقم ثبت‌شده برای ماه سپتامبر از زمان آغاز فعالیت این نهاد در سال ۲۰۰۸ است. نیمی از اعتراض‌های سپتامبر به خاموشی‌ها مربوط بود و شمار زیادی از تجمع‌ها نیز در ساعات شب برگزار شدند.
مارکو آنتونیو پونسه، هماهنگ‌کننده این نهاد می‌گوید خانواده‌ها از کودکان تا سالمندان، پس از ساعت‌ها تحمل گرما و قطع برق، در خیابان‌ها جمع می‌شوند و از نهادهای دولتی پاسخ می‌خواهند. به گفته او، این اعتراض‌ها عمدتاً به ابتکار جوامع محلی شکل می‌گیرند و وابسته به احزاب سیاسی نیستند.
از مطالبه آزادی زندانیان تا اعتراض به شرایط زندگی
ماهیت اعتراض‌ها پس از بازداشت مادورو تغییر کرده است. در ژانویه، ۸۸ درصد تجمع‌های ثبت‌شده به حقوق مدنی و سیاسی اختصاص داشت؛ از جمله تجمع برای آزادی زندانیان سیاسی و راهپیمایی حامیان دولت که خواستار بازگشت مادورو بودند. اما از ماه مارس، با کاهش بسیج نیروهای حامی دولت، مطالبات مربوط به خدمات عمومی و شرایط معیشتی به محور اصلی اعتراض‌ها تبدیل شد.
این تغییر در حالی رخ داده که بخشی از مردم ونزوئلا پس از مداخله آمریکا انتظار بهبود سریع شرایط را داشتند، اما به گفته ساکنان، زندگی روزمره نه‌تنها بهتر نشده، بلکه در برخی موارد دشوارتر نیز شده است. تورم بسیار بالا قدرت خرید مردم را کاهش داده است. بئاتریس کورونادو، معلم بازنشسته ۶۲ ساله می‌گوید با وجود اینکه اکنون کالاهای مختلف در بازار پیدا می‌شود، مردم پول کافی برای خرید آنها ندارند. مستمری او پس از ۲۹ سال تدریس، هر دو هفته تنها ۳۹۱ بولیوار، معادل حدود ۴۳ سنت است.
او مانند بسیاری از کارکنان بخش عمومی، بخش عمده هزینه‌های زندگی را از کمک‌های دولتی در سامانه دیجیتال «پاتریا» تأمین می‌کند؛ سامانه‌ای که مخالفان سیاسی و گروه‌های حقوق بشری آن را ابزاری برای کنترل اجتماعی می‌دانند. گوئررو نیز به دلیل قطع برق، خرید هفتگی مواد غذایی را کنار گذاشته و فقط مواد مورد نیاز همان روز را تهیه می‌کند؛ به‌ویژه محصولاتی که به یخچال نیاز ندارند. خانواده کورونادو هم پس از خرابی پنکه و یخچال بر اثر نوسان برق، توان خرید وسایل جدید را ندارد.
شبکه برق فرسوده؛ میراث سال‌ها سوءمدیریت
خاموشی در ونزوئلا پدیده تازه‌ای نیست، اما ساکنان و کارشناسان می‌گویند شدت آن در سال‌های اخیر افزایش یافته است. خوان کارلوس رودریگز، مهندس برق و مشاور حوزه انرژی می‌گوید خاموشی‌هایی که در سال ۲۰۲۳ معمولاً دو تا سه ساعت طول می‌کشیدند، اکنون در برخی مناطق به هشت تا ۱۶ ساعت در روز رسیده‌اند.
رولاندو آلکالا، وزیر برق ونزوئلا، افزایش تقاضا، گرمای هوا و خسارات ناشی از زمین‌لرزه‌های ژوئن را از دلایل افزایش خاموشی‌ها عنوان کرده است. در مقابل، کارشناسان و مخالفان سیاسی، بیش از یک دهه نگهداری نامناسب، فساد و سوءمدیریت را عامل اصلی بحران می‌دانند.
دولت هوگو چاوز در سال ۲۰۰۷ صنعت برق را ملی کرد و تولید برق را به کنترل دولت درآورد. در سال ۲۰۱۹ نیز خاموشی سراسری در برخی مناطق بیش از یک هفته ادامه یافت. اوسوالدو فلیزولا، رئیس مؤسسه انرژی در مؤسسه مطالعات عالی مدیریت کاراکاس می‌گوید از مجموع ۳۵ گیگاوات ظرفیت نصب‌شده تولید برق کشور، تنها حدود ۱۲ گیگاوات در دسترس است؛ در حالی که تقاضای ملی حدود ۱۶ گیگاوات برآورد می‌شود.
به گفته او، این کسری چهار گیگاواتی باعث شده مدیریت برق در کشور عملاً به مدیریت کمبود و تعیین نوبت دسترسی مناطق مختلف به انرژی تبدیل شود. فلیزولا همچنین تأکید می‌کند که بحران برق حتی مانع افزایش تولید نفت شده است؛ موضوعی که با برنامه دولت آمریکا برای احیای صنعت نفت ونزوئلا در تضاد قرار دارد.
وعده سرمایه‌گذاری و تداوم اعتراض‌ها
اعتراض‌ها تاکنون عمدتاً مسالمت‌آمیز بوده‌اند، اما در برخی شهرها مردم برای جلب توجه مقام‌ها لاستیک آتش زده و جاده‌ها را مسدود کرده‌اند. در شهر پونتو فیخو، نزدیک یکی از بزرگ‌ترین مجتمع‌های پالایشگاهی جهان، ده‌ها نفر پس از چهار روز قطع برق در برخی محله‌ها، مسیرهای اصلی را بستند.
شرکت جنرال الکتریک ورنووا که در سپتامبر برای تعمیر شبکه برق ونزوئلا توافقی امضا کرده بود، اعلام کرده است تا زمانی که دولت نخستین پرداخت را انجام ندهد، عملیات میدانی را آغاز نخواهد کرد. مدیرعامل این شرکت نیز گفته است که فعالیت بدون دریافت پول در چنین بازاری امکان‌پذیر نیست.
در همین حال، شبکه‌های ارتباطی محلی به ابزار مهمی برای مقابله با بحران تبدیل شده‌اند. گروه واتس‌اپ محله گوئررو بیش از ۴۰۰ عضو دارد و ساکنان در آن قطعات یدکی مبادله می‌کنند، برای تعمیر شبکه برق کمک می‌خواهند و درباره اعتراض‌های محلی هماهنگ می‌شوند.
در اواخر اکتبر، حزب متعلق به ماریا کورینا ماچادو، رهبر مخالفان و برنده جایزه صلح نوبل، همراه با دیگر گروه‌های مخالف، خواستار برگزاری اعتراض‌های سراسری شد. هدف این تجمع‌ها، فشار بر دلسی رودریگز و دولت آمریکا برای تعیین تاریخ انتخابات ریاست‌جمهوری بود. این نخستین اعتراض سراسری سازمان‌یافته از سال ۲۰۲۴ به شمار می‌رفت.
در تجمعی در شهر والرا، کورونادو با افرادی روبه‌رو شد که سال‌ها آنها را ندیده بود. حاضران خواستار برگزاری انتخابات، تغییر دولت و بازگشت امن ماچادو به ونزوئلا شدند. ماچادو که در پاناما زندگی می‌کرد، سه روز پس از آن به کشور بازگشت.
در همین حال، دولت رودریگز تلاش کرده است با آغاز زودهنگام فصل رسمی کریسمس از اول نوامبر، فضای عمومی را بهبود دهد و فعالیت اقتصادی را تحریک کند. شرکت دولتی برق نیز در چند شهر چراغانی‌های مناسبتی نصب کرده است؛ اما برخی ساکنان می‌گویند در بعضی مناطق، این تزئینات تنها چراغ‌هایی هستند که شب‌ها روشن می‌مانند.
بحران برق و معیشت نشان می‌دهد که تغییر در ساختار سیاسی ونزوئلا به‌تنهایی نتوانسته مشکلات انباشته‌شده کشور را برطرف کند. در شرایطی که واشنگتن بر احیای صنعت نفت متمرکز است، شهروندان همچنان خواستار ابتدایی‌ترین خدمات عمومی و پاسخ‌گویی نهادهای دولتی هستند.
