چانه‌زنی در امارات
پیشنهاد وسوسه‌انگیز به کرملین
مذاکرات ابوظبی علاوه بر اختلافات ارضی اوکراین، موضوع ایجاد چارچوبی تازه برای امنیت بلندمدت اروپا را نیز دربر گرفته است. آمریکا پیشنهادهایی درباره مشورت‌های امنیتی، شفافیت نظامی و کاهش تنش مطرح کرده، اما تأکید بر نقش محوری ناتو با مخالفت روسیه روبه‌روست. اختلاف مواضع کشورهای اروپایی و کنار گذاشته شدن آنها از نشست اصلی نیز مانع مهمی است. در پرونده دونباس، پیشنهاد آمریکا برای بازترسیم مرزهای اداری با رد اوکراین مواجه شده و مسکو هنوز واکنش روشنی نشان نداده است.
فرارو– آناتول لیون مدیر برنامه اوراسیا در مؤسسه کوئینسی
به گزارش فرارو به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، مذاکرات صلح اوکراین در ابوظبی با ورود موضوع امنیت بلندمدت اروپا و بررسی راهکارهایی برای حل اختلاف ارضی در منطقه دونباس، وارد مرحله تازه‌ای شده است. با این حال، اختلاف مواضع روسیه، اوکراین و کشورهای اروپایی همچنان موانع جدی پیش روی دستیابی به توافق نهایی محسوب می‌شود. ارزیابی منتشرشده در نشریه «رسپانسیبل استیت‌کرفت» حاکی است که تیم مذاکره‌کننده آمریکا دست‌کم در تعیین موضوعات اصلی گفت‌وگوها گام‌هایی برداشته، اما هنوز مشخص نیست این تلاش‌ها به توافقی عملی منجر شود.
امنیت اروپا در مرکز مذاکرات صلح
یکی از تحولات مهم مذاکرات ابوظبی، طرح موضوع ایجاد چارچوبی جدید برای امنیت اروپا از سوی تیم آمریکایی است؛ موضوعی که به اعتقاد برخی تحلیلگران، بدون حل‌وفصل آن نمی‌توان به توافقی پایدار میان روسیه و اوکراین دست یافت.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش‌تر از ضرورت دستیابی به توافقی گسترده سخن گفته بود که می‌تواند همه کشورهای اروپایی را دربرگیرد. جرد کوشنر، عضو تیم مذاکره‌کننده آمریکا نیز پیش از آغاز گفت‌وگوها اعلام کرده بود که اروپا و روسیه بیش از سه دهه برای ایجاد یک چارچوب امنیتی پایدار تلاش کرده‌اند، اما بی‌اعتمادی متقابل، نگرانی‌های امنیتی متفاوت و پیامدهای جنگ اوکراین دستیابی به چنین توافقی را دشوار کرده است.
کوشنر پنج محور اصلی را برای چارچوب پیشنهادی برشمرده است: مشورت‌های امنیتی مستمر، ایجاد کانال‌های ارتباطی قابل‌اعتماد در زمان بحران، افزایش شفافیت نظامی، اقدامات متقابل برای کاهش خطر تشدید تنش و تدوین سازوکاری بلندمدت برای امنیت و ثبات اروپا. با این حال، او تأکید کرده است که هرگونه توافق باید حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها را محترم بشمارد و هیچ کشوری نباید حق وتوی تصمیم‌های مستقل امنیتی و ائتلافی کشور دیگر را داشته باشد. کوشنر همچنین ناتو را همچنان محور دفاع جمعی اروپا دانسته و گفته است چارچوب جدید باید بر نهادها و تعهدات موجود استوار باشد.
این بخش از پیشنهاد آمریکا با واکنش انتقادی برخی محافل اروپایی روبه‌رو شده است. از سوی دیگر، با توجه به مخالفت مسکو با گسترش نقش ناتو در ساختار امنیتی اروپا، تأکید بر حفظ جایگاه محوری این ائتلاف می‌تواند پذیرش پیشنهاد واشنگتن از سوی روسیه را دشوار کند.
اختلاف دیرینه مسکو و غرب بر سر معماری امنیتی
روسیه از سال ۲۰۰۸ خواستار بازنگری در ساختار امنیتی اروپا بوده است. مسکو معتقد است نگرانی‌های امنیتی این کشور باید در هر توافق بلندمدتی درباره آینده قاره اروپا مورد توجه قرار گیرد. یک مقام روس به خبرگزاری رویترز گفته است حل‌وفصل بحران اوکراین، با وجود اهمیت اساسی، تنها بخشی از مذاکرات گسترده‌تر است و هدف اصلی باید ایجاد ساختاری جامع و غیرقابل‌تفکیک برای امنیت سراسر قاره باشد.
در این چارچوب، گزارش در رسپانسیبل استیت‌کرفت استدلال می‌کند که پرداختن به نگرانی‌های روسیه درباره امنیت اروپا می‌تواند زمینه‌ای برای عقب‌نشینی مسکو از برخی خواسته‌های حداکثری خود درباره اوکراین فراهم کند. با این حال، احیای صرف شورای ناتو - روسیه که فعالیت آن از سال ۲۰۱۴ متوقف شده، احتمالاً برای روسیه کافی نخواهد بود. مسکو پیش‌تر این شورا را سازوکاری می‌دانست که کشورهای عضو ناتو ابتدا در آن موضع مشترکی اتخاذ می‌کردند و سپس آن را به روسیه ارائه می‌دادند؛ رویکردی که از نگاه کرملین، نتوانست مانع بحران‌های گرجستان در سال ۲۰۰۸ و اوکراین در سال ۲۰۱۴ شود.
اروپا؛ بازیگری ضروری اما فاقد موضع واحد
یکی از پیچیده‌ترین مسائل مذاکرات، جایگاه کشورهای اروپایی است. استیو ویتکاف و جرد کوشنر پذیرفته‌اند که هر توافقی درباره امنیت کل اروپا باید با مشارکت کشورهای اروپایی شکل بگیرد. نمایندگان این کشورها در ابوظبی حضور داشتند، اما روسیه اجازه نداد در نشست اصلی مذاکرات شرکت کنند. این تصمیم در نگاه نخست متناقض به نظر می‌رسد؛ زیرا نمی‌توان درباره ساختار امنیتی اروپا تصمیم گرفت، بدون آنکه کشورهای اروپایی در گفت‌وگوها مشارکت مستقیم داشته باشند.
جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، پیش‌تر از ناهماهنگی کشورهای اروپایی در قبال جنگ انتقاد کرده و گفته بود ارائه تصویری پراکنده از اروپا، به سود طرف‌هایی است که خواهان ادامه جنگ هستند. او تأکید کرده بود ابتکارهای موازی و بدون هماهنگی، توانایی اروپا برای تأثیرگذاری بر شرکای خود و متقاعد کردن طرف‌های درگیر به توقف جنگ را کاهش می‌دهد.
از سوی دیگر، اختلاف دیدگاه دولت‌های اروپایی درباره هرگونه مصالحه با روسیه، دستیابی به موضعی مشترک را دشوار کرده است. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و نخست‌وزیر پیشین استونی، از منتقدان سرسخت مسکو به شمار می‌رود. در مقابل، احتمال شکل‌گیری روندی با مشارکت سه کشور آلمان، فرانسه و بریتانیا، موسوم به گروه «ای۳»، مطرح شده است. با این حال، حتی توافق احتمالی این سه کشور نیز لزوماً مورد پذیرش تمام اعضای اتحادیه اروپا و ناتو نخواهد بود؛ کشورهایی که هر یک می‌توانند در روند تصویب توافق‌های رسمی با روسیه نقش بازدارنده داشته باشند.
اختلاف بر سر آتش‌بس و آغاز مذاکرات امنیتی
یکی دیگر از موانع، اختلاف بر سر ترتیب مذاکرات است. موضعی که در بخش‌هایی از اروپا مطرح می‌شود، آغاز گفت‌وگوهای جدی درباره معماری امنیتی را به پذیرش آتش‌بس از سوی روسیه مشروط می‌کند. اما نویسنده گزارش این رویکرد را فاقد ضمانت اجرایی می‌داند؛ زیرا به اعتقاد او، مسکو دلیلی ندارد پیش از دستیابی به توافقی درباره نگرانی‌های امنیتی خود، جنگ را متوقف کند و اهرم فشار نظامی‌اش را از دست بدهد، در حالی که هیچ تضمینی برای توافق بعدی با اروپا وجود ندارد.
در کنار موضوع امنیت اروپا، مسئله کنترل منطقه دونباس همچنان یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق میان مسکو و کی‌یف است. روسیه خواهان کنترل کامل دونباس است؛ خواسته‌ای که مستلزم عقب‌نشینی نیروهای اوکراینی از حدود دو هزار مایل مربع از اراضی این منطقه است که همچنان در اختیار کی‌یف قرار دارد. بسیاری از اوکراینی‌ها چنین عقب‌نشینی را از نظر نظامی و سیاسی غیرقابل‌قبول می‌دانند.
بر اساس گزارش، تیم آمریکایی راهکاری را پیشنهاد کرده است که می‌تواند امکان حل مسالمت‌آمیز این اختلاف را فراهم کند. طبق این پیشنهاد، مرزهای دو استان دونباس به‌گونه‌ای بازترسیم شود که مناطقی که همچنان تحت کنترل اوکراین هستند، به استان‌های مجاور اوکراین منتقل شوند؛ مناطقی که روسیه ادعای مالکیت بر آنها را مطرح نکرده است.
هنوز واکنش رسمی و روشنی از سوی روسیه به این پیشنهاد منتشر نشده است. با این حال، نویسنده به وضعیت دو استان خرسون و زاپوریژیا اشاره می‌کند که روسیه آنها را بخشی از خاک خود می‌داند، اما تنها بخش‌هایی از آنها را در کنترل دارد. به نوشته او، مسکو دیگر عقب‌نشینی اوکراین از این دو استان را به‌عنوان شرط توافق صلح مطرح نمی‌کند؛ موضوعی که می‌تواند نشانه‌ای از امکان انعطاف در نحوه حل اختلافات ارضی باشد.
در مقابل، یک منبع اوکراینی به روزنامه بریتانیایی دیلی تلگراف گفته است هیئت این کشور پیشنهاد آمریکا درباره واگذاری اراضی را رد کرده و هیچ‌گونه امتیازدهی درباره مناطقی را که روسیه اشغال کرده، بررسی نکرده است. این منبع تأکید کرده است اوکراین نه در عمل و نه از نظر حقوقی حاکمیت روسیه بر این مناطق را به رسمیت نخواهد شناخت.
در مجموع، مذاکرات ابوظبی نشان داده است که آمریکا تلاش می‌کند موضوع امنیت گسترده‌تر اروپا را در کنار اختلافات ارضی اوکراین وارد چارچوب مذاکرات صلح کند. با این حال، اختلاف روسیه و غرب بر سر نقش ناتو، نبود موضع واحد اروپایی، عدم مشارکت مستقیم نمایندگان اروپا در نشست اصلی و اختلاف عمیق مسکو و کی‌یف بر سر دونباس، همچنان موانع اساسی هستند.
