نخست‌وزیر قطر: صلح و ثبات منطقه بدون گفت‌وگو با ایران امکان‌پذیر نیست
وزیر خارجه قطر گفت: با توجه به افزایش چالش‌ها و شکاف‌هایی که جهان ما با آن‌ها روبه‌روست، وسعت کشورها دیگر معیار میزان تأثیرگذاری آن‌ها در عرصه بین‌المللی نیست. کشورهای کوچک به‌طور فزاینده‌ای به نخستین قربانیان درگیری‌هایی تبدیل شده‌اند.
محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، در سخنرانی‌ای در «آکسفورد یونیون» (Oxford Union) در بریتانیا گفت: میانجی‌گری و صلح‌سازی برای ملت‌های برخوردار از رفاه امری ضروری است؛ چرا که امنیت و رفاه خودِ این ملت‌ها نیز به ثبات پیرامونشان و جهان به‌طور کلی وابسته است.
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، وی افزود: دولت قطر به تلاش‌ها و تعاملات خود با طرف‌های گوناگون ادامه خواهد داد تا منطقه را از دور جدیدی از تشدید تنش‌ها مصون دارد؛
او تصریح کرد: پرداختن به مسائل بنیادین از طریق گفتگو، تنها راه دستیابی به امنیتی پایدار برای همگان است.
نقش دولت‌های کوچک در نظم جهانی و صلح‌سازی
آل ثانی خاطرنشان کرد: دولت‌های کوچکی که بنیان‌های اقتصادی مستحکمی بنا نهاده و خود را در نظم جهانی ادغام کرده‌اند، به‌طور مستقیم از ثباتِ این نظم تأثیر می‌پذیرند.
وی افزود: توانمندیِ این دولت‌ها برای مشارکت در صلح و ایجاد تغییرات مثبت در روند رویدادها، مسئولیتی را بر دوش آنان می‌گذارد تا پیش‌قدم شوند و دست به اقدام بزنند.
نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه اظهار داشت: دولت قطر در برابر بحران‌ها صرفاً یک تماشاگر نبوده، بلکه نزدیک به دو دهه است که با تکیه بر باوری راسخ به اهمیت حفظ جان انسان‌ها، به میانجی‌گری و تلاش برای برقراری صلح پرداخته است.
او گفت: شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر دولت قطر، تأکید داشت که تلاش‌های میانجی‌گرانه - حتی اگر یک سال به طول انجامند - ارزشمند هستند، مشروط بر آنکه به نجات جان حتی یک انسان کمک کنند.
وی خاطرنشان کرد: این باور، علی‌رغم دشواری‌ها و کارزارهایی که علیه این تلاش‌ها صورت می‌گیرد، جهت‌بخشِ رویکرد قطر است.
تلاش‌های قطر برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها در منطقه
آل ثانی گفت: مناقشه اخیر در منطقه، همراه با اقداماتی علیه دولت قطر، بار دیگر بر ضرورت نقش‌آفرینی کشورهایی همچون قطر تأکید ورزید.
وی اشاره کرد که قطر با وجود شرایط دشوار، پیشگامِ عمل شد و سهم بسزایی در دور نخست مذاکرات — که به امضای یک یادداشت تفاهم انجامید — ایفا کرد؛ بدین‌سان، در مقطعی که خطر تشدید تنش‌های منطقه‌ای بسیار بالا بود، به مصون ماندن منطقه از هرج‌ومرجی گسترده کمک کرد.
او خاطرنشان کرد: چالش‌های پیش‌آمده در مسیر اجرای یادداشت تفاهم، مانع از ادامه تلاش‌های قطر نشد. دولت قطر با هماهنگی شرکای منطقه‌ای خود، به فعالیت‌های فشرده‌اش برای جلوگیری از بروز موج جدیدی از تشدید تنش‌ها ادامه داد.
وی تصریح کرد که هیئت قطری تنها در طول یک هفته، پنج بار به تهران سفر کرد و جلساتی برگزار کرد — که برخی از آن‌ها بین ۱۸ تا ۲۰ ساعت به طول انجامید — تا راهکارهایی برای پیشگیری از بازگشت درگیری‌ها بیابد.
نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه تأکید کرد: این تلاش‌ها به معنای از میان رفتن کامل خطرات یا دستیابی به وضعیت امن و باثبات نیست.
او تصریح کرد: اقدامات برای مهار تنش‌ها و جلوگیری از تشدید آن‌ها همچنان ادامه دارد و ارتباطات با طرف‌های ذی‌ربط نیز متوقف نشده و نخواهد شد.
تعامل قطر با تهران و واشنگتن برای مهار بحران
آل ثانی در خصوص تعامل با ایالات متحده و ایران توضیح داد که همکاری با مقامات دولت آمریکا — و همچنین با جریان‌های واقع‌بین در تهران — به جلوگیری از خارج شدن اوضاع از کنترل کمک کرده است.
وی ضمن اشاره به تداوم تمایل برای برداشتن گام‌هایی به سوی دستیابی به یک راه حل، بر اهمیت تکیه بر این تلاش‌های موجود تأکید ورزید؛ به جای آنکه منتظر توافقی «بی‌نقص» بمانیم — انتظاری که می‌تواند مانع از دستیابی به توافقی شود که قادر به کاهش تنش‌هاست.
او بر اهمیت تداوم تعامل با تمامی طرف‌ها برای پر کردن شکاف‌ها و رفع اختلافات تأکید کرد تا اطمینان حاصل شود که مواضع تندروانه موجب انحراف یا توقف روند دیپلماتیک نمی‌شود.
وی خاطرنشان کرد که دستیابی به یک یادداشت تفاهم نشان می‌دهد که پیشرفت واقعاً امکان‌پذیر است و با وجود پیچیدگی‌های مذاکرات و دشواری اتخاذ چنین تصمیماتی، رسیدن به یک توافق نهایی همچنان دست‌یافتنی است.
هشدار قطر درباره پیامدهای دور جدید درگیری نظامی
نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه هشدار داد که دور جدیدی از عملیات نظامی، هیچ‌گونه راه‌حلی برای مسائل موجود نخواهد بود.
وی خاطرنشان کرد که منطقه تابِ تشدید بیشتر تنش‌ها را ندارد؛ چرا که پیش‌تر نیز هزینه‌های درگیری‌های گذشته را متحمل شده است - باری که بر دوش ملت‌ها و مردمان منطقه، و همچنین مردم ایران، سنگینی کرده است.
او تأکید کرد:اولویت باید رسیدگی به پرونده هسته‌ای و تضمین آزادی کشتیرانی و امنیت در خلیج فارس باشد؛ موضوعاتی که هم برای منطقه و هم برای کل جهان، اهمیتی حیاتی دارند.
ضرورت تدوین چارچوب امنیتی مشترک میان ایران و کشورهای خلیج فارس
آل ثانی در ادامه توضیح داد که امنیت در خلیج فارس نیازمند گفتگو میان کشورهای حوزه خلیج فارس و ایران است تا چارچوب امنیتی‌ای تدوین شود که ضمن در نظر گرفتن دغدغه‌های هر یک از طرفین، امنیت همه آن‌ها را تضمین کند.
او تأکید کرد که رسیدگی به نگرانی‌های ایران باید با توجه به دغدغه‌های امنیتی بنیادین کشورهای حوزه خلیج فارس همراه باشد و افزود که رایزنی‌هایشان با وزرای امور خارجه کشورهای منطقه، بازتاب‌دهنده پیامی مشترک درباره ضرورت فوری پایان دادن به مناقشه است.
مسئله فلسطین؛ ریشه حل‌نشده بحران‌های منطقه
در خصوص وضعیت نوار غزه، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه تأکید کرد که مسئله فلسطین در کانون مسائل سیاسی‌ای قرار دارد که ریشه‌های آن‌ها همچنان بی‌پاسخ مانده است.
وی خاطرنشان کرد که منطقه از هفتم اکتبر تاکنون فاقد ثبات بوده است - دوره‌ای که با جنگ و گسترش جبهه‌های درگیری همراه بوده - و اشاره کرد که تلاش‌های میانجی‌گرانه به دلیل مواضع دولت اسرائیل، تغییر مداوم واقعیت‌های میدانی از سوی اسرائیل، و مطالبات فزاینده آن، بارها با ناکامی مواجه شده است.
وی همچنین تأکید کرد که هرگونه توافقی که به مسائل بنیادین - به‌ویژه خروج نیروها، حق مردم غزه برای داشتن یک زندگی عادی، و حق مردم فلسطین برای تعیین سرنوشت خویش و تشکیل دولت مستقل خود - نپردازد، راه را برای تشدید دوباره تنش‌ها باز می‌گذارد و بدین‌سان کل منطقه را در معرض چنین خطراتی قرار می‌دهد.
وی با اشاره به تداوم محاصره، کشتارها و هدف قرار دادن افراد در نوار غزه - آن هم با وجود اعلام آتش‌بس - خاطرنشان کرد که از زمان اعلام این آتش‌بس، بیش از هزار نفر کشته شده‌اند.
آل ثانی توضیح داد که در عمل، آنچه حاصل شده صرفاً توافقی برای آزادی گروگان‌هاست؛ برای اینکه این وضعیت به یک آتش‌بس واقعی تبدیل شود، باید خصومت‌ها پایان یابد، نیروها عقب‌نشینی کنند و یک افق سیاسی معتبر برای فلسطینیان فراهم گردد؛ در غیر این صورت، وقوع مجدد این بحران‌ها اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.
تداوم بحران لبنان و پیامدهای بی‌اعتنایی به حقوق بین‌الملل
در خصوص وضعیت لبنان، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه یادآور شد که بمباران‌ها با وجود توافق آتش‌بس همچنان ادامه دارد و تصرف کردن نیز بدون تعیین هیچ‌گونه جدول زمانی برای خروج نیروها، پابرجا مانده است. علاوه بر این، او به محدودیت‌هایی اشاره کرد که مانع از فعالیت نیروهای مسلح لبنان در جنوب این کشور می‌شود.
وی تأکید کرد که رفتار مبتنی بر مصونیت از مجازات - همراه با نادیده گرفتن حقوق بین‌الملل و نظمِ مبتنی بر قواعد - کل منطقه را در معرض خطراتی دائمی قرار می‌دهد.
تأکید دوباره قطر بر گفت‌وگوی منطقه‌ای و تضمین‌های امنیتی
آل ثانی ضمن تأکید مجدد بر اهمیت گفتگو در ایجاد امنیت پایدار منطقه‌ای، به فراخوانِ مطرح‌شده از سوی امیرقطر در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۵ اشاره کردند؛ فراخوانی که خواستار گفتگویی جدی میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و ایران، با هدف پرداختن به ریشه‌های اختلافات و نگرانی‌های متقابل بود.
او تصریح کرد که ترتیبات امنیتی نمی‌توانند صرفاً بر پایه وعده‌ها استوار باشند، بلکه نیازمند گام‌های عملی و تضمین‌هایی در برابر تجاوز یا تهدید به استفاده از زور هستند؛ اقداماتی که باید با تدابیری برای اعتمادسازی و گسترش منافع مشترک همراه شوند.
وی همچنین با توجه به منابع سرشار و سرمایه انسانی منطقه، به ظرفیت‌های چشمگیر همکاری‌های اقتصادی میان کشورهای حوزه خلیج فارس و ایران - پس از حل‌وفصل پرونده هسته‌ای - اشاره کرد.
نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه تأکید کرد که هرگونه چشم‌انداز جامع برای امنیت منطقه‌ای، باید شامل حل‌وفصل مسئله فلسطین و تشکیل دولت فلسطین باشد؛ به‌گونه‌ای که ترتیبات حاصل از آن، هیچ‌یک از طرفین را به تهدیدی برای دیگری تبدیل نکند.
او بر اهمیت گردهم‌آوردن ملت‌های منطقه برای رسیدگی به دغدغه‌های مشترک و دستیابی به امنیت جمعی تأکید ورزید؛ امری که به آن‌ها امکان می‌دهد تا بدون هراس از تشدید تنش‌های نظامی یا مداخله در امور داخلی‌شان، مسیر شکوفایی را در پیش گیرند.
وی خاطرنشان کرد که شکل‌گیری ائتلاف‌های امنیتی گوناگون در منطقه، واکنشی به تهدیدات موجود بوده و نباید به عاملی برای دوقطبی‌سازی بیشتر تبدیل شود.
وی ابراز اطمینان کرد که منافع مشترک — همراه با رهبری دوراندیش که توانایی برداشتن گام‌های جسورانه را دارد — فرصت‌هایی را برای ساختن آینده‌ای بهتر برای مردمان این منطقه فراهم خواهد آورد.
تجربه قطر در پیوند توسعه اقتصادی با دیپلماسی و میانجی‌گری
آل ثانی به بررسی مسیر دولت قطر در ایجاد و توسعه توانمندی‌های اقتصادی و دیپلماتیک این کشور پرداخت و خاطرنشان کرد که تصمیم به سرمایه‌گذاری در بخش گاز در سال ۱۹۹۵، شالوده نقش کنونی قطر در تأمین انرژی جهانی را پی‌ریزی کرد.
او همچنین تأکید کرد که همگام با گسترش تعاملات جهانی قطر، این کشور ظرفیت میانجی‌گری خود را توسعه داد و روابطی مبتنی بر اعتماد با طرف‌های گوناگون برقرار کرد؛ آن هم بدون آنکه هیچ‌گاه در پی اعمال سلطه بر دیگران باشد.
نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه توضیح داد که دولت قطر همواره کوشیده است تا تخصص خود در زمینه میانجی‌گری را نهادینه کرده و مشارکت‌هایش را با کشورهایی که در مسیر صلح‌سازی هم‌عهد هستند، تقویت نماید.
وی اشاره کرد که تنها در سال ۲۰۲۵، قطر در حدود ۱۶ پرونده مختلف — شامل تبادل زندانیان، برقراری آتش‌بس و ابتکارات صلح گسترده‌تر — نقش میانجی را ایفا کرده است.
همکاری‌های بین‌المللی قطر در پرونده‌های صلح‌سازی
او به همکاری با نروژ و سوئیس در خصوص جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا، و همچنین همکاری با اسپانیا و نروژ در رابطه با کلمبیا اشاره کردند. همچنین به همکاری میان تیم‌های نروژی و قطری در جریان فرآیند میانجی‌گری در افغانستان پرداخت و تأکید کرد که تلفیق تخصص و تلاش‌های کشورهای مختلف - فارغ از تفاوت‌های موجود در نظام‌های سیاسی و الگوهای اقتصادی آن‌ها - به دستیابی به نتایج ملموس کمک می‌کند.
نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد که چنین همکاری‌هایی می‌تواند فراتر از مقوله صلح‌سازی، حوزه‌هایی نظیر سرمایه‌گذاری و انرژی را نیز در بر گیرد. این امر به نوبه خود به گسترش دامنه رفاه به سایر ملت‌ها کمک می‌کند، ثبات منطقه‌ای و امنیتِ آینده مردمان آن مناطق را تحکیم می‌بخشد و سهمی مثبت در سطح جهانی ایفا می‌کند.
وی افزود: کشورهای شکوفا نمی‌توانند به‌تنهایی بر این چالش‌ها غلبه کنند و نمی‌توانند جایگزین قدرت‌های بزرگ شوند؛ اما از طریق هم‌افزایی تجربیات، توانمندی‌های اقتصادی و شبکه‌های دیپلماتیک خود می‌توانند در ایجاد نظامی یکپارچه از مؤلفه‌های صلح و ثبات در جهان مشارکت کنند.
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی تأکید کرد که صلح و ثبات بین‌المللی برای کشورهای شکوفا یک امر تجملی نیست، بلکه اساس مسیر ملی ما به شمار می‌رود.
او در توضیح منظور خود از کشورهای شکوفا گفت: مایلم برای گروه مشخصی از کشورها عنوان متفاوتی پیشنهاد کنم: کشورهای انعطاف‌پذیر، باثبات، شکوفا و قابل اعتماد که توانسته‌اند اندازه و ظرفیت خود را به یک مزیت تبدیل کنند و به کشورهایی مشارکت‌کننده و برجسته در عرصه صلح و شکوفایی جهانی تبدیل شوند؛ کشورهایی که من آن‌ها را کشورهای شکوفا می‌نامم.
نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر در تشریح دیدگاه خود درباره این کشورها اظهار داشت که آن‌ها به یکی از مشارکت‌کنندگان اساسی در تحقق شکوفایی جهانی تبدیل شده‌اند و امروز از جایگاهی منحصربه‌فرد برخوردارند که آن‌ها را قادر می‌سازد نقشی مشابه در تحقق صلح بین‌المللی ایفا کنند.
وی با اشاره به تحولات جهان خاطرنشان کرد: با توجه به افزایش چالش‌ها و شکاف‌هایی که جهان ما با آن‌ها روبه‌روست، وسعت کشورها دیگر معیار میزان تأثیرگذاری آن‌ها در عرصه بین‌المللی نیست.
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی همچنین هشدار داد که کشورهای کوچک به‌طور فزاینده‌ای به نخستین قربانیان درگیری‌هایی تبدیل شده‌اند که خود در آغاز آن‌ها نقشی نداشته‌اند.
با این حال، وی بر این نکته تأکید کرد که نمی‌توانیم مسئولیت حفظ ثبات خود را به دیگران واگذار کنیم و همچنین نباید تسلیم انفعال و بی‌عملی شویم.
او افزود: تاریخ سرشار از یاد کسانی است که به نظاره منفعلانه بسنده کردند؛ اما تنها کسانی در تاریخ ماندگار می‌شوند که برای رقم زدن رویدادها و شکل دادن به مسیر آن‌ها پیش‌قدم شده‌اند.
نخست‌وزیر قطر در پایان گفت: دیگر کافی نیست که صرفاً با یک درگیری در اینجا یا درگیری دیگری در جای دیگر برخورد کنیم. تحقق ثبات در جهانی که درگیری‌های متعددی در آن جریان دارد، مستلزم برخورداری از چشم‌اندازی جامع برای صلح است؛ چشم‌اندازی که بر اتخاذ تدابیر پیشگیرانه، واکنش به بحران‌ها و تلاش برای پایان دادن به درگیری‌ها استوار باشد.
