فرشاد مؤمنی: بدون مقابله با فساد سیستمی، نجات اقتصاد ایران ممکن نیست
یک اقتصاددان معتقد است تا زمانی که فساد سیستمی و فعالیت گروه‌های ذی‌نفع مهار نشود، سیاست صنعتی نمی‌تواند به توسعه اقتصادی منجر شود.
فرشاد مؤمنی، اقتصاددان، در نشست مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد با موضوع «ابعاد، اهمیت و چالش‌های اندیشه‌ای و عملی سیاست صنعتی اعتلابخش در شرایط کنونی ایران» با انتقاد از جهت‌گیری سیاست‌های اقتصادی کشور گفت شکل و شمایل بحث‌های اقتصادی در ایران از مدار اصلی خود خارج شده است.
مؤمنی با اشاره به تأثیر جنگ و تحریم بر اقتصاد ایران اظهار کرد این عوامل قطعاً بر عملکرد اقتصادی کشور تأثیر دارند، اما مسئله اصلی نحوه مواجهه با آنهاست. به گفته او، اعتراض به سیاست‌های اقتصادی به معنای انکار آثار جنگ و تحریم نیست، بلکه مسئله پنهان کردن بی‌عملی و ناکارآمدی پشت این عوامل است.
این اقتصاددان با انتقاد از آنچه نفوذ گروه‌های مافیایی در ساختار تصمیم‌گیری اقتصادی خواند، گفت نجات ایران بدون مقابله جدی با فساد سیستمی ممکن نیست. او معتقد است برخی سیاست‌های شکست‌خورده همچنان ادامه پیدا می‌کنند، زیرا منافع گروه‌های ذی‌نفوذ با تداوم آنها گره خورده است.
مؤمنی با انتقاد از تمرکز سیاست‌گذاران بر کسری بودجه به عنوان عامل اصلی تورم گفت آثار شوک‌های ارزی و فعالیت گروه‌های مافیایی بر تورم، به اعتقاد او، چندین برابر آثار کسری مالی دولت است.
او همچنین با اشاره به لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ اظهار کرد در شرایطی که تورم حدود ۵۰ درصد بود، افزایش پنج درصدی بودجه دولت به عنوان اصلاح اقتصادی معرفی می‌شد؛ در حالی که این اقدام به معنای کاهش قدرت دولت برای انجام مسئولیت‌های حاکمیتی است.
این اقتصاددان با انتقاد از نگرانی سیاست‌گذاران درباره افزایش دستمزدها گفت هزینه بهره در برخی بنگاه‌های تولیدی به حدود یک‌سوم کل هزینه‌ها می‌رسد، اما جبران قدرت خرید ازدست‌رفته کارگران همچنان با نگرانی‌های تورمی مواجه می‌شود.
مؤمنی با اشاره به تأثیر شوک‌های ارزی بر وضعیت خانوارها گفت سهم مصرف نهایی خانوارها از تولید ناخالص داخلی که در دهه ۱۳۸۰ حدود ۵۰ درصد بود، پس از شوک‌های ارزی در سال ۱۳۹۷ به حدود ۴۰ درصد و در سال ۱۳۹۸ به محدوده ۳۰ درصد رسید.
او همچنین با استناد به گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده مهرماه اعلام کرد تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۸.۷ درصد و تورم سالانه به ۷۶.۸ درصد رسیده است. به گفته مؤمنی، تورم نقطه‌به‌نقطه روغن نباتی ۲۵۵ درصد، هزینه حمل‌ونقل ۱۲۸ درصد و گروه شیر، تخم‌مرغ و پنیر ۱۵۴ درصد بوده است.
این اقتصاددان با انتقاد از آزادسازی واردات کالاهای لوکس در شرایط جنگی گفت چنین تصمیماتی با ضرورت حمایت از تولید و اشتغال همخوانی ندارد و نمی‌توان شرایط جنگ و تحریم را بهانه‌ای برای اجرای سیاست‌های تأمین‌کننده منافع گروه‌های خاص قرار داد.
مؤمنی یکی دیگر از مشکلات اقتصاد ایران را استفاده نکردن از ظرفیت نیروی انسانی دانست و با استناد به گزارشی از سازمان برنامه و بودجه گفت از جمعیت در سن فعالیت کشور، حدود ۲۴ میلیون نفر شاغل هستند و بیش از ۴۱ میلیون نفر در فرایند تولید ملی شغلی ندارند.
او با مقایسه وضعیت اشتغال ایران و آلمان اظهار کرد در مقطعی که جمعیت دو کشور به یکدیگر نزدیک بود، تعداد شاغلان آلمان حدود ۴۳.۶ میلیون نفر و تعداد شاغلان ایران حدود ۲۲.۵ میلیون نفر بود.
این اقتصاددان با اشاره به تجربه چین در کاهش فقر گفت این کشور طی نزدیک به چهار دهه حدود ۷۵۰ میلیون نفر را از زیر خط فقر خارج کرده است. به اعتقاد او، توسعه تولید صنعتی و فناورانه راهکار اصلی مقابله با فقر و عقب‌ماندگی است.
مؤمنی همچنین با انتقاد از سیاست‌های حوزه انرژی گفت ریشه ناترازی را باید در ناکارآمدی بخش عرضه جست‌وجو کرد، نه اینکه تمام راه‌حل‌ها به افزایش قیمت محدود شود. او درباره غیرفعال شدن کارت سوخت موتورسیکلت‌های بالای ۱۰ سال و خودروهای بالای ۲۵ سال نیز پرسید آیا مسئولان به این موضوع توجه کرده‌اند که بسیاری از این وسایل نقلیه ابزار امرار معاش صاحبانشان هستند؟
این اقتصاددان در پایان با تأکید بر ضرورت انتشار شفاف آمار فقر گفت پنهان کردن اطلاعات مربوط به وضعیت معیشتی مردم، امکان شناخت دقیق مشکلات و استفاده از ظرفیت علمی کشور برای اصلاح سیاست‌ها را محدود می‌کند. او ابراز امیدواری کرد سیاست‌گذاری اقتصادی از مناسبات رانتی و غیرمولد فاصله بگیرد و توسعه صنعتی بر پایه تولید فناورانه و منافع عمومی دنبال شود.
