خبری از طاعون در تهران نیست/ آماده باش سیستم نظارت و تشخیص

طاعون که به عنوان یکی از خطرناک‌ترین بیماری‌های عفونی شناخته می‌شود، بار دیگر در صدر مباحث پزشکی و بهداشت عمومی قرار گرفته است؛ با توجه به تراکم جمعیت در استان تهران، هنوز خبری از شیوع طاعون نیست اما کارشناسان بهداشت همچنان بر رعایت اصول بهداشتی تاکید دارند. 

به گزارش ایرنا، طاعون در سه شکل اصلی خود بروز می‌کند: «طاعون خیارکی» که با درگیر کردن غدد لنفاوی شناخته می‌شود، «طاعون سپتسمیک» یا عفونت خون، و در نهایت «طاعون ریوی». طاعون عمدتاً از طریق گزش کک‌های آلوده یا تماس با حیوانات کوچک پستاندار منتقل می‌شود. در نوع «طاعون ریوی»، که جدی‌ترین شکل آن محسوب می‌شود، امکان انتقال از انسان به انسان نیز از طریق قطرات تنفسی ناشی از سرفه وجود دارد، هرچند این نوع سرایت نیازمند تماس نزدیک و طولانی است. 

کارشناسان بر این باورند که اگرچه طاعون ریوی نسبت به نوع خیارکی شیوع کمتری دارد، اما به دلیل درگیر کردن سیستم تنفسی، بسیار جدی‌تر و مرگبارتر تلقی می‌شود. علائم اصلی این بیماری شامل تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه و سرفه‌های خونی است که نشان‌دهنده آسیب مستقیم ریوی است. 

برخی نظریات علمی حاکی از آن است که طاعون ریوی نقش کلیدی در وقوع اپیدمی معروف مرگ سیاه در قرن چهاردهم میلادی داشته است که جان میلیون‌ها انسان را در اروپا گرفت. 

پیرو اولیارو، استاد بیماری‌های عفونی مرتبط با فقر در دانشگاه آکسفورد، در این باره می‌گوید: طاعون ناپدید نشده است. باکتری عامل این بیماری (Yersinia pestis) در زیستگاه‌های حیوانات در بسیاری از نقاط جهان، از جمله آسیا، آفریقا و آمریکا حضور دارد. با وجود حضور باکتری در گونه‌های مختلف جوندگان، اقدامات نظارتی، کنترل عفونت و استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های موثر، ابزارهای اصلی برای محدود کردن ابعاد این بیماری هستند. 

انتقال این بیماری عمدتاً از طریق گزیده شدن توسط کک‌های آلوده یا تماس مستقیم با حیوانات درگیر در فرآیند می‌گیرد. با این حال، خطر اصلی طاعون ریوی در قابلیت انتقال از انسان به انسان نهفته است. در این حالت، قطرات حاوی باکتری از طریق سرفه در هوا پخش شده و با استنشاق توسط فرد دیگر، بیماری را منتقل می‌کنند؛ هرچند این نوع انتقال معمولاً مستلزم تماس بسیار نزدیک است. 

در پی گزارش‌های بین‌المللی مبنی بر مشاهده موارد مشکوک در روسیه، مسئولان حوزه سلامت در کشور ضمن تأکید بر پایداری سیستم مراقبتی، هرگونه نگرانی را رد کردند. 

تا این لحظه، سازمان جهانی بهداشت نیز به طور رسمی اطلاعیه‌ای مبنی بر همه‌گیری این بیماری صادر نکرده و سیستم‌های بهداشتی ایران با هوشیاری کامل وضعیت را رصد می‌کنند. 

دکتر محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در این زمینه اظهار داشت: مراقبت‌های لازم در تمامی مرزهای کشور در حال انجام است و دستورالعمل‌های مربوطه به مراکز بهداشتی و مرزی ابلاغ شده است. 

وی با اشاره به اینکه گزارش‌های مربوط به روسیه هنوز از سوی سازمان جهانی بهداشت به صورت رسمی تأیید نشده، افزود: ما اقدامات پیشگیرانه را در دستور کار داریم و بر اساس وضعیت موجود، جای هیچ‌گونه نگرانی نیست. تاکنون هیچ مورد مثبت یا مشکوک به طاعون در کشور گزارش نشده است. 

وی همچنین خاطرنشان کرد که طاعون یک بیماری ویروسی نیست و اقدامات کنترلی بر پایه مدیریت عوامل باکتریایی در حال انجام است. 

دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت نیز، با تصریح اینکه طاعون برخلاف برخی تصورات، بیماری ویروسی نیست، اظهار داشت: طاعون یک بیماری باکتریایی است و برخلاف بیماری‌های ویروسی، در صورت تشخیص به‌موقع، با استفاده از آنتی‌بیوتیک کاملاً قابل‌درمان است. 

آماده‌باش کامل در مرزها و مراکز تشخیص

وی در تشریح اقدامات پیشگیرانه این وزارتخانه گفت: ما تشدید مراقبت‌های بهداشتی را به سراسر کشور ابلاغ کرده‌ایم تا در تمامی مبادی ورودی و خروجی مرزی، نظارت‌ها افزایش یابد. همچنین آزمایشگاه انستیتو پاستور ایران و تمامی آزمایشگاه‌های مرجع در سطح کشور در حالت آماده‌باش کامل قرار گرفته‌اند تا در صورت مشاهده هرگونه مورد مشکوک، آزمایش‌های تشخیصی در سریع‌ترین زمان ممکن انجام شود. 

وی افزود: سطح حساسیت پزشکان در شبکه بهداشت و درمان نیز افزایش یافته و دستورالعمل‌های بازآموزی برای بررسی علائم بیماری به کادر درمان ابلاغ شده است تا در صورت رویت مورد مشکوک، بلافاصله اقدامات لازم برای ارجاع و درمان صورت گیرد. 

دکتر علی شفقی متخصص بیماریهای عفونی نیز در این زمینه گفت: هنوز موردی از طاعون توسط وزارت بهداشت در تهران گزارش نشده است، در عین حال سیستم نظارتی ما بسیار فعال است. آزمایشگاه‌های مرجع و انستیتو پاستور در حالت آماده‌باش هستند و پروتکل‌های تشخیصی دقیقی برای شناسایی سریع باکتری در اختیار دارند. 

وی اظهار داشت: علاوه بر این، پزشکان در سطوح مختلف شبکه بهداشت آموزش دیده‌اند تا در صورت مشاهده علائم کلاسیک مانند سرفه خونی یا تورم شدید غدد لنفاوی، بلافاصله اقدامات پروتکلی را آغاز کنند. در واقع، قدرت ما در تشخیص سریع و درمان زودهنگام است که می‌تواند از تبدیل شدن یک مورد تک‌گیر به یک شیوع گسترده جلوگیری کند. 

شفقی تصریح کرد: توصیه می‌کنم به پزشکان که در مواجهه با علائم تنفسی غیرمتعارف در مناطق پرخطر، حتماً تشخیص‌های افتراقی را بررسی کنند. 

وی تاکید کرد: به مردم نیز می‌گویم که با توجه به اینکه این بیماری با درمان آنتی‌بیوتیکی کاملاً قابل کنترل است، جای هیچ‌گونه هراس غیرمنطقی نیست، تنها کافی است نسبت به رعایت بهداشت محیط و کنترل موجودات موذی در مناطق مرزی و روستایی دقت بیشتری داشته باشند.