پای پاکستان و ترکیه به درگیری باز شد
ریاض دکمه هشدار را فشار داد
ترکیه، پاکستان و عربستان برای نخستین‌بار سازوکار دفاع جمعی پیمان سه‌جانبه خود را در واکنش به تشدید حملات حوثی‌ها فعال کردند. البته هنوز مشخص نیست «اقدامات بازدارندگی جمعی» دقیقاً شامل چه سطحی از استقرار نیرو، تجهیزات و عملیات نظامی خواهد بود.
فرارو- ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی برای نخستین‌بار از زمان امضای پیمان دفاعی سه‌جانبه خود، سازوکار «بازدارندگی جمعی» را فعال کردند؛ تصمیمی که می‌تواند نشانه شکل‌گیری یک چارچوب امنیتی جدید در منطقه و افزایش همکاری نظامی سه کشور در برابر تهدیدهای ناشی از حملات حوثی‌ها باشد.
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، وزیران دفاع و خارجه سه کشور روز دوشنبه در یک نشست اضطراری در ریاض درباره وضعیت امنیتی منطقه تصمیم گرفتند اقدامات بازدارنده پیش‌بینی‌شده در پیمان دفاعی موسوم به «ائتلاف دفاعی مکه» را فعال کنند. این نخستین‌بار از زمان امضای توافق در ۷ اوت است که سازوکار دفاعی آن به اجرا گذاشته می‌شود.
اصل دفاع جمعی؛ حمله به یک کشور، حمله به همه
بر اساس توافق سه‌جانبه، حمله به هر یک از اعضای ائتلاف به‌عنوان حمله به هر سه کشور تلقی می‌شود؛ اصلی که از نظر ساختاری یادآور ماده پنجم پیمان آتلانتیک شمالی درباره دفاع جمعی است. خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان اعلام کرد کمیته مشترک سه کشور با فعال کردن اقدامات بازدارندگی جمعی در چارچوب ائتلاف موافقت کرده است. او هدف این تصمیم را واکنش به حملات اخیر و عوامل مسئول آنها و همچنین تقویت همبستگی سه کشور در برابر حملات علیه عربستان عنوان کرد.
وزارت خارجه پاکستان نیز در بیانیه‌ای اعلام کرد سه کشور نیروها و توانمندی‌های نظامی مورد توافق را تأمین و امکان استقرار سریع آنها در عربستان را فراهم خواهند کرد. اجرای این تعهدات نیز بر اساس ترتیبات مورد توافق و مطابق قوانین داخلی هر کشور انجام خواهد شد.
حوثی‌ها؛ عامل اصلی فعال شدن پیمان
تصمیم سه کشور برای فعال کردن پیمان دفاعی در شرایطی گرفته شده که در هفته‌های اخیر حملات حوثی‌ها علیه اهدافی در عربستان افزایش یافته است. هم‌زمان با اعلام فعال شدن ائتلاف، نیروهای وابسته به دولت یمن نیز عملیات ضدحمله‌ای را برای بازپس‌گیری مناطقی که حوثی‌ها در ماه گذشته تصرف کرده بودند آغاز کردند. این نیروها که از حمایت عربستان برخوردارند، مدعی شده‌اند شهر بندری مخا در ساحل دریای سرخ را پس گرفته و کنترل تنگه راهبردی باب‌المندب را در اختیار گرفته‌اند.
ائتلاف به رهبری عربستان نیز مشارکت خود در عملیات دولت یمن را تأیید کرده و اعلام کرده است حدود ۱۰۰ جنگنده این ائتلاف در حال پشتیبانی هوایی از نیروهای یمنی هستند. در مقابل، حوثی‌ها گفته‌اند که به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض و پالایشگاه آرامکو در رابغ حمله کرده‌اند و از حمله به چندین هدف دیگر از جمله فرودگاه و پایگاه نظامی خبر داده‌اند. با این حال، ریاض این ادعاها را تأیید نکرده است.
ائتلاف مکه چگونه شکل گرفت؟
پیمان دفاعی سه‌جانبه عربستان، ترکیه و پاکستان در ۷ اوت امضا شد؛ توافقی که در پی تشدید درگیری‌های منطقه‌ای و هم‌زمان با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران شکل گرفت. در زمان امضای پیمان، جزئیات دقیقی درباره تعهدات نظامی هر یک از سه کشور منتشر نشد، اما از همان ابتدا اصل دفاع متقابل در مرکز توافق قرار داشت.
توان نظامی سه کشور نیز قابل توجه است. بر اساس شاخص قدرت نظامی جهانی ۲۰۲۶ که مورد استناد قرار گرفته، ترکیه، پاکستان و عربستان در مجموع حدود ۱.۴ میلیون نیروی فعال، نزدیک به ۳۴۰۰ فروند هواپیمای نظامی، حدود ۶۰۰۰ تانک و بیش از ۳۴۰ شناور نظامی در اختیار دارند. اگرچه ارقام مربوط به توان نظامی به‌تنهایی نشان‌دهنده میزان آمادگی عملیاتی یک ائتلاف نیست، اما ظرفیت‌های موجود سه کشور می‌تواند پایه‌ای برای همکاری امنیتی گسترده‌تر در آینده فراهم کند.
چرا پیمان تاکنون فعال نشده بود؟
پس از حملات موشکی حوثی‌ها به سمت عربستان در اوایل سپتامبر، خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان هشدار داده بود که در صورت گسترش درگیری‌های یمن به خاک عربستان، پیمان مکه می‌تواند فعال شود. با این حال، تا روز دوشنبه اقدام عملی در چارچوب این پیمان صورت نگرفته بود.
تحلیلگران پیش‌تر گفته بودند که ترکیه و پاکستان تمایل داشتند نقش میانجی خود را در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران حفظ کنند و از ورود مستقیم به یک رویارویی نظامی جدید در منطقه خودداری کنند. اما تشدید حملات حوثی‌ها و افزایش تهدید علیه عربستان، محاسبات سه کشور را تغییر داده است.
حرکت به سوی معماری امنیتی منطقه‌ای؟
عبدالعزیز الغشیان، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در مجمع بین‌المللی خلیج فارس، فعال شدن پیمان مکه را تحولی مهم برای امنیت منطقه دانسته است. به گفته او، حملات و اقدامات حوثی‌ها طی هفته‌ها و ماه‌های اخیر به تسریع روند شکل‌گیری این ائتلاف کمک کرده است.
از این منظر، اهمیت تصمیم اخیر تنها در استقرار احتمالی نیروهای ترکیه و پاکستان در عربستان خلاصه نمی‌شود. این تحول می‌تواند نشانه‌ای از تلاش کشورهای منطقه برای ایجاد سازوکارهای امنیتی مستقل‌تر و چندجانبه‌تر باشد؛ سازوکارهایی که در آن کشورهای منطقه بخشی از مسئولیت مقابله با تهدیدهای امنیتی را مستقیماً بر عهده بگیرند.
البته هنوز مشخص نیست «اقدامات بازدارندگی جمعی» دقیقاً شامل چه سطحی از استقرار نیرو، تجهیزات و عملیات نظامی خواهد بود. بیانیه‌های منتشرشده صرفاً بر تأمین نیرو و توانمندی‌های نظامی و امکان استقرار سریع آنها در عربستان تأکید کرده‌اند.
آزمونی برای نظم امنیتی جدید
فعال شدن ائتلاف دفاعی مکه را می‌توان نخستین آزمون عملی توافقی دانست که تنها چند ماه پیش میان سه کشور امضا شد. اگر همکاری نظامی ترکیه، پاکستان و عربستان در واکنش به حملات حوثی‌ها گسترش یابد، این پیمان می‌تواند از یک توافق سیاسی به یک سازوکار امنیتی عملیاتی تبدیل شود.
