ترامپ و شی در واشنگتن به چه توافقی رسیدند؟

فرارو – مارک سانوکونوکو، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه گاردین

به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، دونالد ترامپ روز پنجشنبه در کاخ سفید از شی جین‌پینگ استقبال کرد؛ دیداری که قرار بود درباره هوش مصنوعی، تجارت و رقابت راهبردی فزاینده میان آمریکا و چین باشد، اما از نگاه منتقدان بیش از آنکه به توافق‌های ملموس منجر شود، تحت تأثیر تشریفات و نمایش سیاسی قرار گرفت. نخستین سفر شی به واشنگتن در بیش از یک دهه، با استقبال پرزرق‌وبرق همراه شد، اما در پایان، دستاوردهای مشخص آن در مسائل اصلی روابط دو کشور محدود به نظر رسید.

آتش‌بس تجاری بدون گشایش بزرگ

یکی از مهم‌ترین نتایج دیدار، توافق دو کشور برای تمدید توافقی بود که به‌طور موقت جنگ تجاری میان واشنگتن و پکن را متوقف کرده است. این توافق تا ۱۰ ژانویه تمدید شد، اما در سایر موضوعات حساس، نشانه روشنی از دستیابی به توافقی اساسی دیده نشد. مسائل هوش مصنوعی، تجارت، تایوان و جنگ ایران همچنان در مرکز اختلافات قرار دارند.

شی بار دیگر به نظریه موسوم به «دام توسیدید» اشاره کرد؛ مفهومی که بر اساس آن رقابت میان یک قدرت در حال ظهور و قدرت مسلط می‌تواند در نهایت به جنگ منجر شود. رئیس‌جمهور چین تأکید کرد که این خطر قابل کنترل است و همکاری میان دو کشور را ضروری دانست. پس از دیدار، دونالد ترامپ شی را برای بازدید از بالگردنشین جدیدی که در چمن جنوبی کاخ سفید ساخته شده بود همراهی کرد. ترامپ این دیدار را «عالی» توصیف کرد، اما جزئیات بیشتری درباره نتایج مذاکرات ارائه نکرد.

همین فضای تشریفاتی باعث شد برخی دیپلمات‌های سابق آمریکا درباره غلبه «نمایش دیپلماتیک» بر مذاکرات واقعی هشدار دهند. مسئله اصلی برای واشنگتن به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند مواد معدنی کمیاب، نیازمند توافق‌های عملی و قابل اجراست نه صرفاً تصاویر نمادین و مراسم رسمی.

هوش مصنوعی؛ رقابت بدون قواعد روشن

هوش مصنوعی یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوی ترامپ و شی بود، اما جزئیات منتشرشده درباره نتیجه مذاکرات چندان روشن نیست.دونالد ترامپ پیش از دیدار اعلام کرده بود که «ابرهوش» موضوع مهم گفت‌وگو خواهد بود، اما در عین حال نشان داد که علاقه چندانی به وضع مقررات جدید در این حوزه ندارد. او تأکید کرده بود که ترجیح می‌دهد وضعیت موجود حفظ شود و مدعی شد چین نیز چنین دیدگاهی دارد. در مقابل، شی بر ضرورت توسعه هوش مصنوعی تحت کنترل انسان تأکید کرد.

تفاوت رویکرد دو طرف نشان می‌دهد که رقابت شدید آمریکا و چین در حوزه فناوری پیشرفته همچنان مانعی جدی برای دستیابی به توافق‌های گسترده است. در شرایطی که هر دو کشور هوش مصنوعی را بخشی از رقابت راهبردی خود می‌دانند، احتمال دستیابی به توافقی فراتر از چارچوب‌های نمادین همچنان محدود به نظر می‌رسد.

تایوان؛ اختلافی که همچنان پابرجاست

تایوان یکی دیگر از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث بود. بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی چین، شی از ترامپ خواست با استقلال تایوان مخالفت کند. کاخ سفید در زمان انتشار این گزارش، روایت مستقلی از این بخش مذاکرات ارائه نکرده بود. مسئله فروش تسلیحات آمریکا به تایوان نیز همچنان یکی از نقاط حساس روابط واشنگتن و پکن است. ترامپ پس از سفر خود به چین در ماه مه گفته بود که یک بسته تسلیحاتی حدود ۱۴ میلیارد دلاری برای تایوان را موقتاً متوقف کرده و آن را «اهرم مذاکره» توصیف کرده است؛ موضعی که نگرانی‌هایی را در میان برخی متحدان آمریکا در آسیا ایجاد کرده است.

در همین حال، دست‌کم ۱۹ نفر از ۴۷ عضو فراکسیون دموکرات‌های سنای آمریکا از ترامپ خواستند کمک امنیتی مصوب کنگره برای تایوان را فوراً اجرا کند. این کمک شامل ۱.۳ میلیارد دلار بودجه و بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری است. تایوان که یک نظام دموکراتیک دارد، از سوی چین بخشی از قلمرو این کشور محسوب می‌شود و پکن تاکنون استفاده از زور برای کنترل این جزیره را منتفی نکرده است. بنابراین، مسئله تایوان همچنان یکی از بنیادی‌ترین اختلافات راهبردی میان واشنگتن و پکن باقی مانده است.

استقبال غیرمعمول از رئیس‌جمهور چین

نحوه استقبال ترامپ از شی نیز توجه زیادی را به خود جلب کرد. رئیس‌جمهور آمریکا در فرودگاه نظامی اندروز با فرش قرمز از همتای چینی خود استقبال کرد؛ اقدامی غیرمعمول که در سال‌های اخیر نمونه مشابهی برای یک رهبر خارجی در این سطح نداشته است. پرچم‌های چین در کنار پرچم‌های آمریکا بر فراز کاخ سفید قرار گرفت و مراسم استقبال با تشریفات گسترده‌ای همراه شد. این در حالی بود که دونالد ترامپ طی ماه‌های گذشته بارها دموکرات‌ها را با ادبیات سیاسی تند خطاب کرده و آنها را «کمونیست» خوانده بود.

با وجود این فضای رسمی و پرزرق‌وبرق، شبکه‌های تلویزیونی آمریکا سخنان ترامپ و شی را به‌صورت زنده پخش نکردند. این تصمیم در اعتراض به محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی کاخ سفید علیه برخی رسانه‌های آمریکایی اتخاذ شد و نشان داد که حتی در جریان یکی از مهم‌ترین رویدادهای دیپلماتیک سال، اختلاف میان دولت ترامپ و بخشی از رسانه‌های آمریکا همچنان پابرجاست.

ضیافت میلیاردی در کاخ سفید

ضیافت رسمی شام نیز به یکی از بخش‌های پررنگ این سفر تبدیل شد. شماری از قدرتمندترین چهره‌های اقتصادی و فناوری آمریکا در این مراسم حضور داشتند؛ از تیم کوک، مدیرعامل اپل، و جف بزوس، بنیان‌گذار آمازون، گرفته تا ساندار پیچای از گوگل، سم آلتمن از اوپن‌ای‌آی، ایلان ماسک از تسلا و جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا. حضور این چهره‌ها بیش از هر چیز اهمیت فناوری در روابط آینده آمریکا و چین را برجسته کرد؛ حوزه‌ای که اکنون در قلب رقابت اقتصادی و راهبردی دو کشور قرار گرفته است.

منوی شام نیز با مجموعه‌ای از غذاهای رسمی و مجلل طراحی شده بود. در عین حال، برخی رسانه‌ها از حضور نیافتن خبرنگاران شبکه‌های سی‌ان‌ان و ام‌اس‌ناو در این مراسم خبر دادند؛ موضوعی که به اختلاف ادامه‌دار کاخ سفید با رسانه‌های منتقد دولت بازمی‌گردد. در بیرون از کاخ سفید نیز گروهی از معترضان با سر دادن شعارهایی علیه چین، اعتراض خود را به سیاست‌های پکن در هنگ‌کنگ نشان دادند؛ شعارهایی که هنگام حضور ترامپ و شی در مقابل کاخ سفید نیز شنیده می‌شد.

نمایش قدرت بدون حل اختلافات اصلی

سفر شی جین‌پینگ به واشنگتن در نهایت تصویری دوگانه از روابط آمریکا و چین ارائه کرد. از یک سو، دو طرف تلاش کردند با استقبال رسمی، مذاکرات مستقیم و مراسم دولتی، پیام ثبات و امکان همکاری را منتقل کنند. از سوی دیگر، مسائل اصلی همچنان حل‌نشده باقی ماندند. تمدید موقت توافق تجاری می‌تواند از تشدید فوری تنش‌های اقتصادی جلوگیری کند، اما به‌تنهایی به معنای حل اختلافات ساختاری میان دو قدرت نیست.