توجه فرانسه به عراق یک چرخش ژئوپلیتیک است/ بازار انرژی منتظر هیچ کشوری نمی‌ماند/ جایگزین‌ها خیلی زود پیدا می‌شوند/ ایران روی دومین ذخایر گاز جهان نشسته، اما ممکن ناچار به واردات شود

فرارو-  فرانسه برای تأمین انرژی خود در سال‌های پیش‌رو روی عراق حساب باز کرده است؛ این پیام را می‌توان از اظهارات اخیر امانوئل مکرون درباره همکاری‌های نفت و گاز پاریس و بغداد دریافت. رئیس‌جمهور فرانسه پس از دیدار با نخست‌وزیر عراق اعلام کرده که دو کشور برای تأمین حجم و نیازهای انرژی فرانسه و همچنین اجرای پروژه‌های نفت و گاز همکاری می‌کنند؛ همزمان، پاریس از توسعه مسیرهای جایگزین برای انتقال انرژی عراق به مدیترانه شرقی حمایت می‌کند.

به گزارش فرارو، عراق با وجود چالش‌های داخلی، جذب سرمایه خارجی را در اولویت قرار داده و ظرفیت تولید خود را بالا برده است. در مقابل ایران با وجود برخورداری از ذخایر عظیم نفت و گاز، با چالش‌هایی مانند کمبود سرمایه، فرسودگی زیرساخت‌ها و نیاز به فناوری‌های جدید مواجه است؛ وضعیتی که می‌تواند سهم تهران از رقابت فزاینده انرژی در منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

فرزین سوادکوهی، کارشناس انرژی، در گفت‌وگو با «فرارو» درباره پیامدهای این روند برای ایران صحبت کرده است:

 عراق در حال توسعه است؛ ایران از رقابت منطقه‌ای عقب می‌ماند

 فرزین سوادکوهی با اشاره به تصمیم مکرون برای توسعه همکاری با عراق به فرارو گفت: «ایران همچنان یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر نفت در منطقه و دومین کشور از نظر ذخایر گاز است، اما برخورداری از ذخایر به تنهایی به معنای داشتن نقش مؤثر در بازار انرژی نیست.»

این کارشناس گفت: «زمانی که کشوری نتواند سرمایه، فناوری و زیرساخت لازم را برای توسعه منابع خود فراهم کند، کشورهای دیگر به تدریج جای آن را در بازار خواهند گرفت. عراق با وجود سال‌ها بی‌ثباتی سیاسی و جنگ، مسیر توسعه صنعت نفت و گاز خود را دنبال کرده و در بخش تولید نفت نیز از ایران عبور کرده است. این مسئله نشان می‌دهد که حتی کشوری که با مشکلات سیاسی و امنیتی جدی روبه‌رو بوده، توانسته توسعه بخش انرژی را در اولویت قرار دهد.»

وی  افزود: «این موضوع در میادین مشترک نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در برخی از میادین مشترک ایران و عراق، سرعت توسعه و برداشت عراق بیشتر بوده و این مسئله نشان می‌دهد که رقابت انرژی صرفاً در سطح بازارهای بین‌المللی نیست، بلکه در منابع مشترک نیز جریان دارد.»

 مسیر عراق به اروپا؛ یک سناریوی دور از ذهن نیست

این تحلیلگر حوزه انرژی درباره احتمال ایجاد مسیرهای تازه برای انتقال انرژی عراق به اروپا گفت: «مطرح شدن ایده انتقال نفت و گاز عراق به سمت اروپا را نمی‌توان صرفاً یک موضوع اغراق‌آمیز دانست. تحولات منطقه و محدودیت‌های ایجادشده در برخی مسیرهای سنتی انتقال انرژی، کشورها را به سمت پیدا کردن مسیرهای جایگزین سوق داده است.»

او تصریح کرد: «کشورهای دارای منابع هیدروکربوری به دنبال بازارهای مطمئن‌تر هستند و از سوی دیگر، کشورهای مصرف‌کننده نیز تلاش می‌کنند وابستگی خود را به یک مسیر یا یک منبع مشخص کاهش دهند. بنابراین طبیعی است که اروپا به منابع عراق توجه بیشتری نشان دهد و شرکت‌های اروپایی، از جمله شرکت‌های فرانسوی، نیز به دنبال فرصت‌های سرمایه‌گذاری در صنعت انرژی عراق و دیگر کشورهای منطقه باشند.»

وی افزود: «تجربه بحران‌های اخیر و اختلال در مسیرهای انرژی نشان داده است که اتکا به یک مسیر انتقال، برای کشورهای مصرف‌کننده و تولیدکننده ریسک بالایی دارد. به همین دلیل، ایجاد مسیرهای جایگزین انتقال انرژی می‌تواند در سال‌های آینده به یکی از محورهای اصلی سیاست انرژی کشورها تبدیل شود.»

هرمز و تغییر نقشه انتقال انرژی

این تحلیلگر حوزه انرژی در ادامه به اهمیت تحولات مربوط به تنگه هرمز اشاره کرد و به فرارو گفت: «اتفاقاتی که در منطقه و به‌ویژه در ارتباط با مسیرهای دریایی رخ داده، یک پیام روشن برای بازار انرژی دارد؛ کشورها نمی‌خواهند تنها به یک مسیر انتقال وابسته باشند. همین مسئله می‌تواند اهمیت مسیرهای زمینی و خطوط لوله را افزایش دهد.»

سوادکوهی گفت: «هرچه ریسک استفاده از مسیرهای دریایی بیشتر شود، انگیزه کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده برای ایجاد مسیرهای جایگزین نیز افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، عراق می‌تواند از موقعیت جغرافیایی خود برای توسعه مسیرهای صادراتی استفاده کند.»

این کارشناس انرژی در ادامه با اشاره به وضعیت صنعت گاز ایران گفت: «مسئله ایران تنها رقابت با کشورهای منطقه نیست؛ ما در داخل نیز با مشکلات جدی در زمینه زیرساخت، سرمایه‌گذاری و فناوری مواجه هستیم. برای حفظ سطح تولید گاز، به ویژه در میدان پارس جنوبی، نیاز به فشارافزایی و توسعه تجهیزات وجود دارد. بر اساس برخی داده‌های منتشرشده، میزان تولید از پارس جنوبی در آینده می‌تواند با افت قابل توجهی مواجه شود. در حال حاضر نیز بخشی از ظرفیت تولید این میدان کاهش پیدا کرده و اگر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود، فشار بیشتری به شبکه گاز کشور وارد خواهد شد.»

او ادامه داد: «اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، ایران که امروز یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گاز جهان است، ممکن است در آینده با نیاز به واردات گاز مواجه شود. این یک تناقض جدی است که باید درباره آن تصمیم‌گیری شود؛ کشوری که منابع عظیم گازی دارد، اما به دلیل ضعف سرمایه‌گذاری و فناوری این احتمال وجود دارد که در تأمین نیاز داخلی خود نیز با مشکل روبه‌رو شود.»

نفت ایران هم نیازمند سرمایه و فناوری جدید است

سوادکوهی  درباره وضعیت صنعت نفت گفت: «بسیاری از میادین نفتی ایران سال‌هاست در حال تولید هستند و بخش قابل توجهی از آنها از نیمه عمر خود عبور کرده‌اند. برای حفظ تولید این میادین، به سرمایه‌گذاری، فناوری‌های جدید، تجهیزات مناسب و روش‌های افزایش ضریب برداشت نیاز داریم. نمی‌توان با همان امکانات و فناوری‌های گذشته انتظار داشت تولید نفت و گاز در سطح فعلی باقی بماند. صنعت انرژی یک صنعت سرمایه‌بر و فناوری‌محور است و اگر سرمایه و فناوری وارد آن نشود، به تدریج ظرفیت تولید کاهش پیدا می‌کند.»

وی همچنین به وضعیت پالایشگاه‌های ایران اشاره کرد و گفت: «در بخش پالایش نیز با مشکلاتی مواجه هستیم. فناوری بسیاری از پالایشگاه‌های کشور قدیمی است و به جز مجموعه‌هایی مانند پالایشگاه ستاره خلیج فارس که ساختار متفاوت و جدیدتری دارند، بخش قابل توجهی از پالایشگاه‌ها همچنان با فناوری‌های قدیمی فعالیت می‌کنند.»

او ادامه داد: «نتیجه چنین وضعیتی این است که ایران در رقابت بازار انرژی، بخشی از فرصت‌های خود را از دست داده است. بازار انرژی منتظر هیچ کشوری نمی‌ماند. اگر کشوری نتواند منابع خود را توسعه دهد، تولید را حفظ کند، فناوری جدید جذب کند و برای صادرات خود مسیرهای مطمئن ایجاد کند، دیگر کشورها جای آن را خواهند گرفت.»

سوادکوهی تصریح کرد: «توجه فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی به عراق را باید در همین چارچوب دید. مسئله فقط یک قرارداد یا یک تبادل نفت و گاز نیست؛ موضوع اصلی، تغییر تدریجی نقشه انرژی منطقه است. عراق در حال تلاش برای افزایش تولید و جذب سرمایه است و اروپا نیز به دنبال منابع و مسیرهای جدید می‌گردد. در چنین شرایطی، ایران باید واقعیت‌های موجود در صنعت نفت و گاز خود را بپذیرد و برای حفظ جایگاهش در بازار انرژی منطقه، برنامه‌ای جدی و بلندمدت داشته باشد.»