احمد بخشایش اردستانی در گفتگو با فرارو مطرح کرد:
چین میتواند میانجی متفاوتی باشد / تنشها تا انتخابات کنگره ادامه دارد/ احتمال جنگ گسترده کاهش یافته است
احمد بخشایش اردستانی معتقد است چین یک میانجی قدرتمند برای مداخله در مسائل بین ایران و آمریکا است.
فرارو- در حالی که تلاشهای میانجیگرانه میان ایران و آمریکا طی ماههای گذشته، بیش از آنکه به توافقی پایدار منجر شود، به مدیریت موقت بحران محدود مانده است، چین بهعنوان بازیگری با وزن سیاسی و اقتصادی بیشتر وارد بحث میانجیگری شده است؛ کشوری که میتواند نقشی متفاوت از میانجیهای منطقهای ایفا کند.
به گزارش فرارو، پرسش اصلی این است که آیا ورود پکن صرفاً به معنای تغییر میانجیهاست یا میتواند زمینه بازگشت به تفاهمی را فراهم کند که در آن، موضوعاتی مانند کاهش فشارهای اقتصادی، فروش نفت و وضعیت تنگه هرمز به یکدیگر پیوند بخورند.
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی و تحلیلگر سیاست خارجی، با اشاره به احتمال میانجیگری چین میان ایران و آمریکا گفت وجود میانجی قدرتمند و مورد اعتماد دو طرف، بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. او همچنین درباره آینده تنش میان تهران و واشنگتن، انتخابات کنگره آمریکا، وضعیت تنگه هرمز و احتمال وقوع جنگ گسترده میان دو کشور توضیح داد.
چین میتواند میانجی متفاوتی باشد
بخشایش اردستانی درباره احتمال میانجیگری چین میان ایران و آمریکا گفت: «بهطور معمول، میان دو کشوری که با یکدیگر تخاصم دارند، باید میانجی قدرتمندی وجود داشته باشد. تاکنون قطر و پاکستان در میانجیگریها نقش پررنگی داشتهاند و تلاش کردهاند این نقش را ایفا کنند، اما در عمل نتوانستهاند بیطرفی کامل خود را حفظ کنند.»
او افزود: «این کشورها سهم ایالات متحده را پررنگتر میدیدند، زیرا آمریکا را یک ابرقدرت میدانستند و از نفوذ واشنگتن تأثیر میپذیرفتند. پاکستان بهطور ویژه چنین وضعیتی داشت. البته این مسئله به معنای نادیده گرفتن تلاشهای قطر، عمان و پاکستان نیست و نقش آنها در مقاطع مختلف ارزشمند بوده است.»
این نماینده مجلس ادامه داد: «با این حال، بهتر بود کشوری برای میانجیگری وارد عمل شود که از سوی هر دو طرف مورد اعتماد باشد و وزن سیاسی بیشتری داشته باشد؛ کشوری که بتواند تضمینهای بهتری ارائه دهد و در رساندن طرفین به نتیجه مؤثرتر عمل کند.»
به گفته او، پکن میتواند از این منظر نقشی متفاوت از میانجیهای قبلی داشته باشد؛ هرچند موفقیت این نقش، در نهایت به آمادگی ایران و آمریکا برای عبور از مرحله مدیریت بحران و حرکت به سمت تفاهمی جدید بستگی دارد.
نارضایتی چین از وضعیت هرمز و بابالمندب
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس با اشاره به سفر اخیر مسعود پزشکیان به قزاقستان و دیدار مقامهای ایرانی و چینی گفت: «درست است که چین متحد راهبردی ایران محسوب میشود، اما در دیدار اخیر، مقامهای چینی و ایرانی بهصورت ایستاده با یکدیگر دیدار کردند. به نظر میرسید نوعی فضای قهر و آشتی در این دیدار وجود دارد و این مسئله نشان میدهد چین نیز از وضعیت فعلی، بهویژه شرایط تنگه هرمز و بابالمندب، رضایت ندارد.»
او افزود: «چین بهعنوان یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان، طبیعتاً نسبت به هرگونه اختلال در مسیرهای انرژی و تجارت دریایی حساس است. به همین دلیل، ادامه تنش در این مناطق نمیتواند برای پکن مطلوب باشد.»
بخشایش اردستانی گفت: «ترامپ نیز از چین خواسته است نقش میانجی را ایفا کند و ایران هم با این موضوع مخالفتی ندارد. اگر قرار باشد تفاهم اسلامآباد دوباره احیا و اجرا شود، باید شرایطی فراهم شود که آمریکا فشار و محاصره را کاهش دهد و ایران بتواند نفت خود را بهراحتی بفروشد.»
او ادامه داد: «در بند پنجم این تفاهمنامه، مدیریت تنگه هرمز بر عهده ایران گذاشته شده است. بنابراین اگر تفاهم اسلامآباد بهگونهای اجرا شود که فشارها کاهش یابد و امکان فروش نفت ایران فراهم شود، این مسئله میتواند به باز شدن مسیرها در تنگه هرمز نیز کمک کند.»
به گفته او، ایران میتواند در برابر خدماتی که در تنگه هرمز ارائه میدهد، تعرفه دریافت کند؛ موضوعی که پیشتر نیز از سوی مسعود پزشکیان مطرح شده است.
تنشها تا انتخابات کنگره ادامه دارد
این تحلیلگر سیاست خارجی، انتخابات پیشروی کنگره آمریکا را یکی از عوامل مؤثر بر فضای تنش میان تهران و واشنگتن دانست و گفت: «به نظر من، تا آبانماه و زمان برگزاری انتخابات کنگره آمریکا، اختلاف میان ایران و آمریکا ادامه خواهد داشت. البته امیدواریم این وضعیت به سرنوشت جنگ روسیه و اوکراین دچار نشود و تا پایان دوره ریاستجمهوری ترامپ ادامه پیدا نکند.»
او افزود: «درست است که در دل این تنشها فرصتهایی نیز برای ایران به وجود آمده، اما معمولاً زیانهای جنگ بیشتر از فرصتهای آن است. بنابراین ادامه وضعیت جنگی در مجموع مطلوب نیست.»
بخشایش اردستانی ادامه داد: «اگر دموکراتها در انتخابات پیروز شوند، میتوانند فشار سیاسی بیشتری بر ترامپ وارد کنند. این فشار حتی ممکن است به طرح موضوع استیضاح نیز برسد. در سیاستهای کلی آمریکا نسبت به ایران تفاوت اساسی میان دو حزب وجود ندارد، اما دموکراتها در صورت پیروزی برای بازگشت و تثبیت سیاستهای خود به زمان نیاز خواهند داشت و این مسئله میتواند بر تصمیمگیری در واشنگتن اثر بگذارد.»
او گفت: «به نظر من، میان ایران و آمریکا نوعی قرارداد نانوشته عدم تعرض شکل گرفته است.»
احتمال جنگ گسترده کاهش یافته است
بخشایش اردستانی درباره احتمال وقوع جنگی گسترده میان ایران و آمریکا گفت: «به نظر من، دیگر جنگ گستردهای میان ایران و آمریکا رخ نخواهد داد. آمریکا متوجه شده است که نهتنها موضوع هستهای ایران را آنگونه که میخواست در اختیار ندارد، بلکه تنگه هرمز و قیمت انرژی نیز به متغیرهای مهم این بحران تبدیل شدهاند.»
او افزود: «بابالمندب نیز با مشکلات خاص خود مواجه است. وقتی محمد بنسلمان بهطور مداوم درخواست کمک برای عقبراندن حوثیها را مطرح میکند، اما کمک مورد انتظار را دریافت نمیکند، این برداشت شکل میگیرد که آمریکا آنگونه که عربستان تصور میکرد، وارد حمایت مستقیم نشده است.»
این نماینده مجلس ادامه داد: «ممکن است درگیریهای پراکنده همچنان ادامه داشته باشد و حتی اسرائیل در آینده به دنبال حمله به ایران باشد، اما به نظر من میان ایران و آمریکا نوعی قرارداد نانوشته عدم تعرض شکل گرفته است.»
او گفت: «ایران نیز در حملات اخیر خود نشان داده است که میتواند اسرائیل را غافلگیر کند. بنابراین افق فعلی نشاندهنده احتمال وقوع جنگی پرشدت و گسترده میان ایران و آمریکا نیست، هرچند نمیتوان احتمال درگیریهای محدود و پراکنده را نادیده گرفت.»
انرژی؛ متغیری مهم در محاسبات آمریکا
بخشایش اردستانی در پایان با اشاره به اهمیت قیمت انرژی در محاسبات دولت آمریکا گفت: «ترامپ تلاش میکند قیمت گازوئیل و بنزین را کنترل و پایین نگه دارد. بنابراین هرگونه تنش گسترده که بازار انرژی و مسیرهای انتقال نفت را با بحران مواجه کند، میتواند برای دولت آمریکا نیز هزینهزا باشد.»
او افزود: «در چنین شرایطی، اگر چین واقعاً وارد نقش میانجی شود، تفاوت اصلی پکن با میانجیهای قبلی میتواند در وزن سیاسی و اقتصادی آن باشد؛ وزنی که برای عبور از میانجیگریهای مقطعی و رسیدن به تفاهمی مؤثر اهمیت بیشتری دارد.»
