از آرامکو تا ملک خالد؛ اهداف راهبردی عربستان در تیررس یمن
چرا انصارالله به اهداف اقتصادی عربستان حمله میکند؟
تشدید بیسابقه حملات هوایی عربستان به پنج استان یمن و بیش از ۱۲۰ حمله، با پاسخ گسترده و ترکیبی نیروهای یمنی به اهداف نظامی، اقتصادی و حیاتی در جنوب عربستان همراه شد. حمله به تأسیسات آرامکو، شهر اقتصادی جیزان و پایگاه ملک خالد، آسیبپذیری زیرساختهای راهبردی و پدافند هوایی سعودی را برجسته کرد. همزمان، ناکامی تحرکات زمینی ریاض، انهدام محموله نظامی و سرنگونی پهپادهای سعودی، از حفظ ابتکار عمل صنعا حکایت دارد. تداوم این روند میتواند عربستان و یمن را به سوی رویارویی گستردهتر و بنبستی راهبردی سوق دهد.
فرارو- علی ظافر، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل المیادین؛ به نظر میرسد روابط میان صنعا و ریاض وارد مرحلهای تازه و خطرناک از تنش و پیچیدگی شده است؛ مرحلهای که نشانههای آن میتواند دو طرف را بهسوی رویارویی گستردهتر سوق دهد.
به گزارش فرارو، این احتمال پس از تشدید حملات بیسابقه عربستان سعودی علیه پنج استان یمن در ابتدای هفته جاری مطرح شده است. در واکنش، نیروهای یمنی نیز حملاتی گسترده انجام دادند و شریانهای اقتصادی، نظامی و حیاتی عربستان در جنوب این کشور را هدف قرار دادند.
تداوم این روند میتواند عربستان، یمن و حتی منطقه را در آستانه مرحلهای سرنوشتساز قرار دهد؛ مرحلهای که تنها با وقوع یک تحول سیاسی فوری، ایجاد شرایط برای کاهش تنش و فراهمشدن زمینه تحقق الزامات صلح میتوان از آن جلوگیری کرد.
۱۲۰ حمله هوایی و یک پاسخ گسترده؛ معادله تازه جنگ یمن
عربستان سعودی طی روزهای اخیر حملات هوایی خود علیه یمن را بهشکلی گسترده و بیسابقه تشدید کرده است؛ حملاتی که به گفته سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، از سال ۲۰۲۲ تاکنون سابقه نداشته است.
بر اساس اعلام او، بیش از ۱۲۰ حمله هوایی مناطق مختلفی از استانهای جوف، مأرب، حدیده، تعز و بیضاء را هدف قرار داده است. به گفته منابع یمنی، این موج «همهجانبه» حملات، با حمله به غیرنظامیان و اماکن غیرنظامی نیز همراه بوده است.
در میان این موارد، حمله به زندان مرکزی شهرستان حَزم، مرکز استان جوف، از خونینترین حوادث گزارششده بود که دستکم ۲۵ کشته و زخمی بر جای گذاشت.
در واکنش به این حملات و در راستای عملیکردن هشدار شورای عالی سیاسی و نیروهای مسلح یمن مبنی بر اینکه حملات عربستان بدون پاسخ نخواهد ماند، یگان موشکی و نیروی پهپادی یمن عملیاتی «کیفی، ترکیبی و گسترده» اجرا کردند.
در این عملیات، مجموعهای از اهداف مهم نظامی، حیاتی و اقتصادی در جنوب عربستان هدف قرار گرفت؛ اهدافی که از نگاه یمنیها از حساسترین بخشهای شریان نظامی و اقتصادی عربستان محسوب میشوند.
این حمله با دهها موشک بالستیک و پهپاد انجام شد و تأسیسات آرامکو در نجران، ابها و جیزان، شهرک صنعتی جیزان و همچنین پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط را دربر گرفت.
اهمیت عملیات تلافیجویانه یمن را باید در تنوع و حساسیت اهداف آن جستوجو کرد؛ اهدافی که هم بخشهای اقتصادی و هم مراکز نظامی عربستان را دربر میگیرند.
بر اساس اطلاعات موجود، تأسیسات آرامکو در ابها و نجران جایگاه مهمی در اقتصاد عربستان دارند و با بخشهایی مانند امنیت آبی، تأمین برق و خدمات این کشور ارتباط دارند. این تأسیسات همچنین وظیفه تأمین و انتقال فرآوردههای نفتی مورد نیاز بخشهای حیاتی در جنوب عربستان را بر عهده دارند؛ موضوعی که حساسیت و اهمیت اقتصادی آنها را دوچندان میکند.
همین اهمیت درباره شهر اقتصادی جیزان و تأسیسات آرامکو در این منطقه نیز مطرح است. این دو مجموعه از پروژههای بزرگ و راهبردی عربستان در حوزه صنایع پایه و تبدیلی محسوب میشوند و زیرساختهای مهمی را در خود جای دادهاند؛ از جمله مجتمع پالایش نفت آرامکو، پروژههای بزرگ انرژی، مجتمع فرآوری نفت خام و تولید محصولات پالایششده، نیروگاه برق یکپارچه مبتنی بر فناوری گازسازی، بندر تجاری و تأسیسات آبشیرینکن.
بخشهایی از این مجموعه نیز به صنایع پایه و تبدیلی اختصاص دارد.
در کنار این اهداف اقتصادی، پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط نیز هدف حملات یمنی قرار گرفت. این پایگاه از آن جهت اهمیت دارد که بهعنوان یکی از مراکز مورد استفاده برای اجرای حملات اخیر علیه یمن شناخته میشود.
پایگاه ملک خالد یکی از بزرگترین و مهمترین پایگاههای نظامی راهبردی منطقه و مرکز فرماندهی منطقه جنوبی عربستان است و به سامانههای پیشرفته نظامی و فناوریهای مدرن برای رصد و عملیات تهاجمی مجهز است.
ریاض زیر فشار حملات دوربرد صنعا
از نگاه یمن، حملات عربستان بدون پاسخ نخواهد ماند و ریاض باید هزینه سنگینی برای این حملات بپردازد؛ پاسخی که قرار است ماهیتی تکاندهنده داشته باشد.
پاسخ یمن بر مبنای «گسترش در برابر گسترش» طراحی شده است. حملات هوایی عربستان به پنج استان یمن، با عملیاتی گسترده در جیزان، نجران و عسیر پاسخ داده شد و در این میان، اهداف جدیدی نیز وارد فهرست حملات شدند که میتوان به تأسیسات آرامکو در ابها اشاره کرد.
عملیات اخیر یمن، در کنار حملات پیشین، ضعف و بحران پدافند هوایی عربستان را بیش از گذشته آشکار کرده و از شکلگیری سطحی بیسابقه از آسیبپذیری راهبردی در این کشور حکایت دارد.
استفاده از دهها موشک و پهپاد در عملیات اخیر نشان میدهد نیروهای یمنی از ذخایر راهبردی تسلیحاتی برخوردارند؛ ذخایری که به آنها اجازه میدهد همزمان با تحرکات داخلی و تشدید حملات عربستان مقابله کنند.
عملیات نظامی اخیر را نمیتوان جدا از وضعیت ملتهب میدان و تحرکات شتابان در داخل یمن، بهویژه در جبهههای ساحل غربی و مناطقی در اطراف استانهای جوف، بیضاء و مأرب، ارزیابی کرد.
این تحرکات همزمان با انتقال نیرو و تجهیزات از سوی ریاض از خاک عربستان، از مسیر گذرگاه الودیعه و شهرستان العَبر و همچنین از سمت شرقی جوف انجام شد. نیروهای اعزامی به پول، سلاح و تجهیزات نظامی گسترده مجهز شدند و شماری از هواپیماهای جاسوسی مسلح سعودی نیز آنها را همراهی کردند.
هدف از این تحرکات، تغییر موازنه قدرت و نقشههای کنترل مناطق و همچنین دورکردن تمرکز صنعا از معادلات موجود در دریا عنوان شده است؛ اقدامی که میتواند پیامدهای سنگینی برای اقتصاد عربستان داشته باشد.
اما تحولات میدان برخلاف محاسبات ریاض پیش رفت. محموله بزرگ نظامی که عربستان از خاک خود به سمت شهرستان العَبر منتقل کرده بود، پیش از رسیدن به مقصد هدف قرار گرفت و منهدم شد.
نیروهای مسلح یمن این عملیات را اقدامی پیشدستانه توصیف کردند و رسانه جنگی یمن نیز تصاویری از آن منتشر کرد؛ عملیاتی که از نگاه صنعا، دستاوردی همزمان در حوزه نظامی و اطلاعاتی محسوب میشود.
در ادامه، پدافند هوایی یمن اعلام کرد که طی ۲۴ ساعت، چهار پهپاد سعودی از انواع مختلف را سرنگون کرده است. نیروهای مسلح یمن همچنین توانستند نیروهای مورد حمایت عربستان را از مناطق حاشیهای استانهای جوف و بیضاء عقب برانند.
این تحولات پس از آن رخ داد که یگان موشکی یمن، یک نشست میدانی از فرماندهان نیروهای سعودی را در یکی از جبههها با دقت بالا هدف قرار داد.
ناکامی محاسبات ریاض، شکست تحرکات و بسیج نیروها و تجهیزات و بینتیجهماندن طرحهای آن، در کنار تداوم بنبست عربستان در دریای سرخ بهدلیل ادامه محاصره و حملات، شاید از عواملی باشد که این کشور را به تشدید دوباره حملات هوایی سوق داده است؛ حملاتی که شمار آنها از ۱۲۰ مورد فراتر رفته است.
ریاض از سوی دیگر تلاش داشت موازنه میدان را تغییر دهد، اما تحولات میدانی دقیقاً برخلاف محاسبات و برآوردهای نظام سعودی پیش رفت. در نتیجه، عربستان بار دیگر خود را درگیر بحرانی تازه دید؛ بحرانی که پیامدهای عملیات یمن علیه شریانهای اقتصادی و نظامی جنوب عربستان، بر شدت آن افزوده است.
این وضعیت در حالی شکل گرفته که بحران پدافند هوایی، عربستان را با سطحی بیسابقه از آسیبپذیری راهبردی مواجه کرده است. همزمان، تکرار حملات علیه غیرنظامیان و اماکن غیرنظامی، بار دیگر عربستان را با انتقادهایی از منظر اخلاقی مواجه کرده است.
مجموعه این عملیات نشاندهنده توانایی صنعا برای هدفقراردادن نقاط ثابت و متحرک در فواصل دور است؛ تواناییای که با کوتاهشدن فاصله میان شناسایی اطلاعاتی، تصمیمگیری و اجرای عملیات همراه شده است.
در جمعبندی، اگر تحولات میدانی در زمین و هوا را بر اساس دادههای موجود و با نگاهی عینی بررسی کنیم، مجموعه این تحولات از آن حکایت دارد که صنعا همچنان ابتکار عمل میدانی و تاکتیکی را در اختیار دارد و از آمادگی و توان عملیاتی بالایی برخوردار است.
بر اساس این ارزیابی، صنعا میتواند معادلاتی را که پیشتر اعلام کرده تثبیت کند و حتی معادلات جدیدی را در عرصه زمینی و دریایی شکل دهد؛ موضوعی که سرپرست نخستوزیری در صنعا نیز چند روز پیش به آن اشاره کرده بود.
در سوی مقابل، تحولات اخیر نشان میدهد اتکای ریاض به گزینه نظامی، سختگیری در پروندههای صلح، محاصره و تشدید فشارها در داخل، به بنبستی راهبردی و پیچیده تبدیل شده است.
این وضعیت هزینههای سنگین و مستمری را بر عربستان تحمیل کرده است؛ آن هم در شرایطی که منطقه و نظام بینالملل در یکی از حساسترین مقاطع خود قرار دارند.
