«ایرانیها، دست روی دست نخواهند گذاشت و تا لحظه آخر مبارزه خواهند کرد. شاید طبق معمول، گامهای هستهایشان را به بعد از اجرایی شدن رفع تحریمهای تسلیحاتی موکول خواهند کرد.»
۸۴۳ مطلب
«ایرانیها، دست روی دست نخواهند گذاشت و تا لحظه آخر مبارزه خواهند کرد. شاید طبق معمول، گامهای هستهایشان را به بعد از اجرایی شدن رفع تحریمهای تسلیحاتی موکول خواهند کرد.»
رئیس کمیسیون امور خارجی پارلمان آلمان خواستار انجام تلاشهای تازه برای حصول توافقنامه هستهای جدید با ایران شد.
تلاش برای نشان دادن چهره ایران به عنوان کشوری صلحطلب در مقابل تجاوزهای آشکار آمریکا، در شرایطی که سیاست نه جنگ و نه مذاکره نمیتواند راهگشای شرایط فعلی باشد، میتواند موثر واقع شود. در اصل، در چنین شرایطی بازگذاشتن مسیر مذاکره و گفتگو در عین تاکید بر مواضع جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد، ایران بدون راهحل نیست و میتواند از شرایط بحرانیِ فعلی عبور کند و ثبات منطقی را برقرار سازد.
اما راهبردی که هم اکنون وزارت خارجه آن را دنبال میکند، پرسشهایی مطرح میکند که پاسخ دادن به آنها در چارچوب راهبرد فعلی امکان پذیر نیست. این پرسشها از این منظر مهم هستند که اروپاییها مکانیسم حل اختلاف در برجام را فعال کرده و آمریکا نیز نه تنها هیچ تمایلی به بازگشت به این توافق نشان نداده بلکه از سایر اعضای توافق هستهای درخواست کرده که «بقایای» برجام را رها کنند و برای امضای یک توافق جدید با ایران تلاش کنند.
اگر چه اروپاییها از لزوم امضای توافق جدید به جای برجام سخن میگویند، اما هنوز هم نسبت به اهداف نهایی استراتژی آمریکا در برابر ایران تردید دارند. ظاهرا آنها نگران هستند که آمریکا دنبال تغییر رفتار ایران نیست بلکه دنبال تغییر رژیم است. هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان، اخیرا در گفتگویی تصریح کرد: «نباید تصور کرد که تغییر رژیم در ایران با فشار خارجی به صورت خودکار به بهبود وضعیت منجر میشود.»
هنوز نمیتوان با قاطعیت گفت کدام سناریو درست است. اما مواضع آمریکا در دو ماه آینده (ضرب الاجل بازگشت تحریمهای شورای امنیت در صورت عدم حل اختلافات برجامی) نشان خواهد داد که کدام سناریو درست است. اگر واقعا آمریکا بعد از ترغیب اروپاییها به فعال سازی مکانیسم حل اختلافات، هیچ انعطافی برای تسهیل مذاکرات با ایران نشان ندهد، معلوم خواهد شد که اروپاییها از آمریکا رکب خوردهاند.
آمریکا ظاهرا بدون هیچگونه آگاهی از تاریخِ (اخیرِ) روابطش با ایران، و تحت هدایتِ رئیس جمهوری نامتعادل نظیر دونالد ترامپ که احتمالا فکر میکند میتواند دست به ترور و قتل بزند و از آن (و پیامدهایش) فرار کند، هنوز هم در حال اقدام کردن بر اساس یک عارضه روانی ۴۰ ساله در روابط خود با تهران است. مثل همیشه، این دیگران هستند که باید متحملِ بیشترین خطرات شوند.
یک روزنامه آمریکایی ادعا کرده دونالد ترامپ با «تهدیدی شوکهکننده» کشورهای اروپایی را برای فعالسازی مکانیسم حل اختلاف در برجام تحت فشار قرار داده است.
روسیه و چین جز اتخاذ مواضع سیاسی همدلانه با ایران، احتمالا از لحاظ فنی و عملی (مانند رفع تحریمها یا جلوگیری از بازگشت تحریمهای شورای امنیت) کار خاصی نمیتوانند بکنند. با این حال، چین و روسیه میتوانند به حل اختلافات در کمیسیون مشترک برجام کمک کنند و از رفتن پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت جلوگیری کنند. البته این در صورتی است که اروپاییها واقعا دنبال حل اختلافات باشند و به فکر امضای توافق جدید با ایران نباشند.
اما آیا ایران این معادله را قبول خواهد کرد؟ فعلا به این زودی نمیتوان به این پرسش پاسخ داد. با این حال، واضح است که ایران بار دیگر به لحظه سخت تصمیمگیری رسیده است. اروپاییها با فعال کردن مکانیسم حل اختلاف، ممکن است در پی انداختن توپ به زمین ایران باشند. این احتمال وجود دارد که در هفتههای آینده بگویند اگر ایران میخواهد برجام زنده بماند، به اجرای کامل آن بازگردد، در غیر این صورت، مکانیسم ماشه فعال خواهد شد.
