۵۲۰۱ مطلب
برنامه راهبردی جامع اقدام مشترک یا به اختصار برجام که توافق جامع و نهایی هستهای وین و در غرب، توافق هستهای ایران یا توافق ایران نیز نامیده میشود؛ برنامهای است که در راستای توافق بر سر برنامه هستهای ایران و به دنبال تفاهم هستهای لوزان، در سهشنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۴ در وین اتریش بین ایران، اتحادیه اروپا و گروه ۱+۵ بسته شد. در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷ شمسی، دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحدهٔ آمریکا رسماً از برجام خارج و بازگشت تحریمها به صورت گذشته را اعلامکرد.
ایران و آمریکا مذاکرات غیرمستقیم خود را در عمان پایان داده و برای ادامه گفتوگوها در ۱۹ آوریل (۳۰ فروردین) توافق کردند. این مذاکرات به گفته طرفین سازنده بود، اما ایران تأکید کرده تا زمان پابرجایی تحریمها مذاکره مستقیمی انجام نخواهد داد. بازرسیهای بینالمللی برای شفافیت برنامه هستهای ایران اهمیت دارند، اما نگرانیهایی درباره ذخایر اورانیوم غنیشده و حمایت از گروههای شبهنظامی وجود دارد. مقامات اروپایی تا ژوئیه باید درباره بازگشت تحریمهای سازمان ملل تصمیمگیری کنند.
تحلیلگر سیاسی اصلاحطلب گفت: «قطعاً برجام مزیتهای خیلی بیشتری برای جمهوری اسلامی داشت، اما من از اینجا با تندروها دچار اختلافنظر میشوم؛ من معتقدم که ترامپ نبود که برجام را از بین برد، بلکه تندروهای خود ما برجام را ازبین بردند. ترامپ تیر خلاص را بر شقیقه برجام شلیک کرد.»
ایران و آمریکا پس از هفت سال دوری یک بار دیگر طرف گفتگوهای دیپلماتیک قرار گرفتند تا شاید راهی برای حل اختلافات خود پیدا کنند. از هفت سال پیش اما دنیا تغییرات زیادی کرده است و این گفتگوها هم از آن بینصیب نبوده است.
یک فعال سیاسی در شبکه ایکس نوشت: حمایت همگانی از عراقچی، اتفاق ارزشمندی است. نباید اجازه داد، ستون پنجم فرصت پیدا کند این مذاکرات را به سرنوشت برجام دچار کند و آن را زمین بزند.
گفتوگوهای مقدماتی میان مقامات آمریکایی و ایرانی در عمان، بهعنوان فرصتی برای سنجش امکان مذاکرات رسمی درباره محدودسازی برنامه هستهای ایران تلقی میشود. در حالی که ترامپ به دنبال توافقی برای جلوگیری از تشدید بحران است، ایران همچنان بر حفظ حق غنیسازی خود اصرار دارد. این مذاکرات، با وجود بیاعتمادی عمیق و فشارهای اسرائیل، میتواند به تعیین چارچوب و جدول زمانی گفتوگوها منجر شود، اما سرنوشت آن همچنان نامعلوم است.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، در حالی گفتوگوهای مستقیم با عباس عراقچی را در عمان آغاز میکند که تنشهای هستهای میان تهران و واشنگتن به نقطهای حساس رسیده است. ترامپ خواهان برچیدن کامل غنیسازی ایران است، در حالیکه تهران بر حفظ حق فعالیتهای صلحآمیز تأکید دارد. آزادی ۶ میلیارد دلار منابع بلوکهشده بهعنوان پیششرط گفتوگو مطرح شده و در این میان، تهدید حمله نظامی نیز همچنان در فضای مذاکرات سایه افکنده است.
در حالی که به گفته تحلیلگران و مقامات سیاسی کشورمان مذاکرات امروز از حساسیت خاصی برخوردار است، در داخل کشور جبههبندی خاصی در مقابله با این روند شکل گرفته است. روندی که در بسیاری موارد بر تیم داخلی و نه طرف آمریکایی متمرکز است.
احمد علمالهدی، امام جمعه مشهد، به عنوان یکی از جدیترین منتقدان مذاکره گفته است: «اصلاً جمهوری اسلامی و انقلاب هیچ، اگر کسی ایرانی باشد و غیرت ایرانی داشته باشد، نمیپذیرد که دست خود را خالی کند، همه پیشرفتهایش را تسلیم کند و یک گوشه بنشیند کاسه گدایی دست بگیرد تا آمریکا از ما راضی شود.»
تهران، مذاکرات با ترامپ را جدیتر از بایدن تلقی میکند، زیرا ترامپ برخلاف بایدن، تحریمها را ابزار فشار نمیداند بلکه حاضر است در قبال توافق، آنها را کاهش دهد. نتانیاهو همچنان بر مدل لیبی پافشاری دارد، اما چنین خواستههایی احتمالاً مانعی بر سر توافق خواهد بود. همزمان، انتخاب برخی مشاوران تندرو در اطراف ترامپ، نگرانیها درباره سوق یافتن سیاست خارجی آمریکا بهسمت رویارویی نظامی با ایران را افزایش داده است.
