فراتر از درخشش و زیبایی؛ جواهرات راوی تاریخ، هویت و قدرت هستند

فرارو- از ادبیات و هنر گرفته تا حافظه جمعی و هویت فردی، جواهرات در طول تاریخ حضوری پررنگ اما کمتر دیده‌ شده داشته‌اند؛ حضوری که اکنون بار دیگر در کانون گفت‌وگوهای فرهنگی قرار گرفته است.

به گزارش فرارو به نقل از نیویورک تایمز، سال‌ها جواهرات بیشتر به‌ عنوان نمادی از تجمل، ثروت یا زینت شخصی شناخته می‌شدند، اما این نگاه به‌تدریج در حال تغییر است. در سال‌های اخیر، پژوهشگران، نویسندگان، هنرمندان و موزه‌ها تلاش کرده‌اند نشان دهند جواهرات تنها اشیائی برای آراستن بدن نیستند، بلکه بخشی از تاریخ، فرهنگ، هویت و حتی روایت‌های انسانی را در خود جای داده‌اند.

نمونه‌ای از این تغییر نگرش را می‌توان در فعالیت‌های «بنیاد جواهرات ادیت» در نیویورک مشاهده کرد؛ سازمانی غیرانتفاعی که از استعدادهای جوان حوزه جواهرسازی حمایت می‌کند و مجموعه‌ای از کلاس‌های تخصصی را با حضور چهره‌هایی از حوزه‌های مختلف برگزار کرده است.

در میان مهمانان این برنامه‌ها، نام‌هایی چون اسلون کراسلی، نویسنده و مقاله‌نویس آمریکایی، تیاستر گیتس، هنرمند و استاد دانشگاه، و دایان مهادی، مدیرعامل برند هرمس آمریکا، دیده می‌شود. حضور افرادی از دنیای ادبیات، هنرهای تجسمی و صنعت لوکس نشان می‌دهد جواهرات دیگر تنها موضوعی مرتبط با مد و تجارت نیستند، بلکه به بخشی از گفت‌وگوهای گسترده‌تر فرهنگی تبدیل شده‌اند.

روزنا سمی، بنیان‌گذار این بنیاد، معتقد است جواهرات در نقطه تلاقی موضوعاتی مانند هویت، تاریخ، مهارت‌های دستی، فناوری و پایداری قرار دارند. به گفته او، همان‌طور که در دهه‌های اخیر درباره غذا، معماری یا ادبیات کنجکاوی فکری شکل گرفته، اکنون زمان آن رسیده که جواهرات نیز به‌عنوان موضوعی فرهنگی جدی گرفته شوند.

جواهرات در دل ادبیات و روایت‌های انسانی

یکی از نشانه‌های این تغییر، پروژه مشترک مدرسه هنرهای جواهرسازی «الکول» در پاریس با کتابخانه ملی فرانسه است. این همکاری به ایجاد پرونده‌ای دیجیتال با عنوان «جواهرات و ادبیات» انجامید؛ مجموعه‌ای که نقش جواهرات را در آثار ادبی بررسی می‌کند.

در این پژوهش، آثار نویسندگانی چون ژول ورن، کولت و ژرژ ساند مورد مطالعه قرار گرفته و حتی به حضور جواهرات در کمیک‌های فرانسوی-بلژیکی نیز پرداخته شده است. لیز مک‌دونالد، رئیس مدرسه «الکول»، می‌گوید اگر با دقت به داستان‌های بشری نگاه کنیم، جواهرات تقریباً همه‌جا حضور دارند.

از داستان «حلقه لو» اثر گیوم آپولینر که در دوران جنگ نوشته شد تا مجموعه مشهور «ارباب حلقه‌ها»، جواهرات اغلب چیزی فراتر از یک شیء زینتی هستند و به عنصری مهم در روایت تبدیل می‌شوند. به گفته او، جواهرات الزاماً از فلزات و سنگ‌های گران‌بها ساخته نمی‌شوند و حتی می‌توانند از نخ، برگ یا مواد ساده دیگر شکل بگیرند. همین ویژگی باعث می‌شود جواهرات بیش از آنکه فقط نمادی از ارزش مادی باشند، بازتابی از فرهنگ و شیوه زندگی انسان‌ها باشند.

این نگاه در پروژه دیگری نیز دیده می‌شود؛ مجموعه کتاب‌های «ددال» که با همکاری یک ناشر ایتالیایی منتشر شده و آثاری را گرد آورده است که در آن‌ها جواهرات، سنگ‌های قیمتی یا میل به گردآوری اشیا نقش مهمی دارند. یکی از تازه‌ترین کتاب‌های این مجموعه، رمان کوتاه «مادام دو» نوشته لوئیز دو ویلمورن است؛ اثری که در آن یک جفت گوشواره الماس، محور اصلی روایت را شکل می‌دهد.

جواهرات؛ از موزه‌ها تا هویت فردی

به باور بسیاری از کارشناسان، جواهرات در سال‌های اخیر جایگاه تازه‌ای در موزه‌ها و نهادهای فرهنگی پیدا کرده‌اند. جاناتان وال، مدیر افتخاری مرکز فرهنگی «۹۲ استریت وای» نیویورک، جواهرات را یکی از بهترین راه‌ها برای ورود به تاریخ و فرهنگ می‌داند.

او معتقد است جواهرات بازتابی از زمانه خود هستند؛ از جنگ‌ها و تحولات اجتماعی گرفته تا ارزش‌ها و سلیقه‌های هر دوره تاریخی. به گفته وال، برگزاری نمایشگاه آثار جواهرساز مشهور آمریکایی، جوئل آرتور روزنتال (JAR)، در موزه متروپولیتن نیویورک در سال ۱۳۹۳، نقطه عطفی در تغییر نگاه نهادهای فرهنگی به جواهرات بود.

پس از آن، موزه‌ها بیش از گذشته به نمایشگاه‌های مرتبط با جواهرات و هنرهای تزئینی روی آوردند؛ روندی که هم‌زمان با گسترش عصر دیجیتال شدت گرفت. کلی ریگز، مدیر برنامه‌های جواهر و طراحی در مرکز «۹۲ استریت وای»، معتقد است پیوند جواهرات با آیین‌ها و سنت‌های تاریخی در سراسر جهان، آن‌ها را بیش از بسیاری از اشکال هنری دیگر به مسئله هویت مرتبط می‌کند.

به گفته او، پس از همه‌گیری کرونا و در دنیایی که بخش بزرگی از زندگی به فضای دیجیتال منتقل شده، انسان‌ها بیش از گذشته به اشیایی نیاز پیدا کرده‌اند که حس مالکیت، هویت و ارتباط شخصی ایجاد کنند. ریگز می‌گوید: «وقتی ساعت‌های طولانی را در فضای مجازی می‌گذرانیم، داشتن یک شیء واقعی و ملموس می‌تواند راهی برای ابراز هویت و احساس کنترل بر زندگی باشد.»

جواهرات در عصر تصویر

این تغییر نگاه در رویدادهایی مانند «هفته جواهرات نیویورک» نیز دیده می‌شود؛ رویدادی که هر سال هنرمندان، طراحان، مجموعه‌داران و فعالان حوزه مد و هنر را گرد هم می‌آورد. بلا نیمان، از بنیان‌گذاران این رویداد، معتقد است جواهرات در خلأ وجود ندارند و همواره با هنر، طراحی داخلی، معماری و مد در ارتباط بوده‌اند. او می‌گوید مجموعه‌های شخصی هنرمندان و طراحان اغلب نشان می‌دهند جواهرات بخشی از یک جهان زیبایی‌شناختی گسترده‌تر هستند.

موزه هنرهای زیبای هیوستون نیز از سال ۲۰۲۰ جواهرات را در کنار نقاشی، مجسمه، عکاسی و دیگر آثار هنری به نمایش گذاشته است. یکی از نمایشگاه‌های این موزه با عنوان «فقط برای چشمان شما؛ زبان پنهان جواهرات» به بررسی معناهای شخصی و عاطفی نهفته در جواهرات تاریخی و معاصر می‌پردازد.

به گفته مسئولان موزه، استقبال مخاطبان از این نمایشگاه‌ها فراتر از انتظار بوده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد جواهرات، برخلاف تصور رایج، تنها اشیایی تزئینی نیستند، بلکه حامل داستان‌ها، خاطرات و نشانه‌هایی از هویت فردی و جمعی‌ هستند. شاید به همین دلیل است که امروز، در عصر شبکه‌های اجتماعی و اقتصاد تصویر، جواهرات بیش از گذشته در مرکز توجه قرار گرفته‌اند؛ نه فقط به‌عنوان کالایی لوکس، بلکه به‌عنوان یکی از ملموس‌ترین روایت‌های فرهنگ و زندگی انسان.