بحران بیاعتمادی میان مادرید و بروکسل
رویارویی دیپلماتیک پدرو سانچز و همتایان اروپاییاش پس از آن شدت گرفت که قلمرو اسپانیایی سئوتا در شمال آفریقا طی روزهای پنجشنبه و جمعه، با هجوم ناگهانی ۵۰ تا ۶۰ هزار مهاجر روبهرو شد.
نخستوزیر اسپانیا در نشست روز گذشته رهبران اتحادیه اروپا، به دلیل سیاستهای مهاجرتی دولت هدف انتقادات تند همتایان اروپایی خود قرار گرفت. هجوم ۶۰ هزار مهاجر از مراکش به سئوتا و مرگ دهها نفر، شکاف عمیقی میان مدافعان امنیت مرزها و حامیان دکترین درهای باز ایجاد کرده است.
به گزارش شرق، رویارویی دیپلماتیک پدرو سانچز و همتایان اروپاییاش پس از آن شدت گرفت که قلمرو اسپانیایی سئوتا در شمال آفریقا طی روزهای پنجشنبه و جمعه، با هجوم ناگهانی ۵۰ تا ۶۰ هزار مهاجر روبهرو شد. اگرچه مقامات مادرید ادعا میکنند بیشتر این جمعیت بهسرعت به مراکش بازگردانده شدهاند، اما این تهاجم مرزی یک بحران عظیم بشردوستانه را رقم زد و بحثهای امنیتی مهاجرت را در میان ۲۷ کشور عضو بلوک اروپا به نقطه جوش رساند. بر اساس گزارشهای رسمی مقامات اسپانیایی و مراکشی، در جریان این هرجومرج سازمانیافته، بیش از ۸۰ نفر جان خود را از دست دادند که بسیاری از آنها غرق شده یا زیر دست و پای جمعیت در تلاش برای عبور از حصار موجشکن له شدند. در آمارهای تکمیلی، تعداد این تلفات ۸۸ نفر نیز ذکر شده است که بزرگترین موج نفوذ غیرقانونی به اتحادیه اروپا توصیف میشود.
انتشار نامههای سرگشاده از سوی ۲۲ رهبر اتحادیه اروپا و پاسخهای تدافعی سانچز، از یک شکاف عمیق و ملتهب در درون این بلوک پرده برداشت. این تقابل بیپرده، محافظهکاران و راستگرایان حامی کنترل مرزها را در برابر رهبر سوسیالیست اسپانیا قرار داده است؛ چهرهای که پیش از این نیز اجماع اروپا را در مسائلی کلیدی همچون هزینههای دفاعی ناتو و مواضع در قبال جنگ غزه و اسرائیل به چالش کشیده بود. دولت سانچز با رد این انتقادات، آنها را دارای انگیزههای سیاسی خواند و مدعی شد بیشتر مهاجران ظرف چند ساعت و در هماهنگی نزدیک با مقامات مراکشی به عقب رانده شدهاند، در حالی که حمایت بسیار اندکی از سوی سایر کشورهای اروپایی دریافت کردهاند. آلیشیا گارسیا هررو، اقتصاددان ارشد مؤسسه مالی ناتیکسیز، با اشاره به تهدیدهای امنیتی مسکو، بیثباتی در روابط با واشینگتن و تنشهای اقتصادی با پکن، تأکید کرد اروپا فارغ از نتیجه نشست روز سهشنبه، در حال نمایش یک ناهماهنگی و شکاف بهشدت آسیبزاست. او هشدار داد اروپا بار دیگر ضعفی عظیم و گسترده از خود نشان داده است.
شورش علیه درهای باز
با انتشار گسترده ویدئوهای هجوم مهاجران به سئوتا، رهبران اتحادیه اروپا بهسرعت سانچز را هدف حملات خود قرار دادند. بسیاری از این مقامات، سیاستهای پیشرو و تساهلگرایانه دولت او را عامل اصلی این رویداد دانستند و به صورت علنی خواستار برقراری کنترلهای مرزی جدید در مبادی ورودی دریایی، هوایی و زمینی شدند. جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، بیپردهترین و صریحترین انتقادات را علیه سانچز مطرح کرد و از اجرای سختگیرانه کنترلهای مرزی هوایی و دریایی ایتالیا با اسپانیا خبر داد. ناندو سیگونا، استاد دانشگاه بیرمنگام، خاطرنشان کرد ملونی از اقدام ماه جولای سانچز برای اعطای وضعیت قانونی به حدود یک میلیون ساکن فاقد مدارک بهشدت بیزار است و اشتیاق دارد رویکرد او را بهعنوان یک شکست مطلق به تصویر بکشد.
نخستوزیر سوسیالیست اسپانیا در یک پیام آنلاین، با فرار به جلو موضع ملونی درباره سئوتا را مغایر با قوانین اروپا، حقوق بشردوستانه و اصول همبستگی خواند. او مدعی شد ایتالیا از سال ۲۰۲۱ با پذیرش ۴۷۸ هزار مهاجر در برابر ۲۳۴ هزار مهاجر ورودی به اسپانیا، دو برابر این کشور مهاجر پذیرفته است. سانچز در نامه خود یادآور شد اسپانیا در سال ۲۰۲۱ مهاجرانی را که از بلاروس به کشورهای شرق اروپا رسیدند و در سال ۲۰۲۳ مهاجران جزیره لامپدوسای ایتالیا را پذیرفته است. با این حال، متئو ویلا، تحلیلگر مؤسسه مطالعات سیاسی ایتالیا در میلان، یادآور شد به دلیل موقعیت جغرافیایی دورافتاده سئوتا، خطر واقعی رسیدن این افراد به اسپانیا و سپس انتقال آنها به ایتالیا تقریبا صفر است؛ چراکه فقط دو درصد از مهاجران ورودی به اروپا در نهایت به ایتالیا میرسند.
چالشهای حقوقی
انتقادات از مادرید ابعادی به گستردگی کل اتحادیه اروپا داشت. ملونی همراه با ۲۱ رهبر دیگر از فنلاند تا مالت، نامه مشترکی را امضا کردند که در آن، رأی ماه جولای دیوان عالی اسپانیا بهعنوان عامل محرک و ماشه این حمله به سیستم مهاجرت و پناهندگی اروپا معرفی شده بود. دیوان عالی اسپانیا با صدور یک حکم حقوقی مقرر کرده بود مهاجرانی که از طریق دریا میرسند، برخلاف عبورکنندگان زمینی، به دلیل عبورنکردن از یک مانع فیزیکی، نمیتوانند بدون طیکردن روند طولانی دادرسی بهسرعت اخراج شوند. سانچز در دفاع از خود مدعی شد این حکم به صورت عمدی توسط قاچاقچیان تفسیر اشتباه شده تا هزاران نفر را برای شناکردن در امتداد حصار مرزی ترغیب کنند.
در لایه دیپلماتیک، یک دیپلمات عالیرتبه مراکشی با شرط ناشناسماندن، وضعیت پیشآمده را نتیجه قابل پیشبینی حکم دادگاه اسپانیا دانست. او تصریح کرد این حکم پیام روشنی به مهاجران فرستاد که بیایند و اگر برسند محافظت خواهند شد؛ نتیجهای که مقامات سئوتا باید آن را پیشبینی میکردند. با وجود این، دولت اسپانیا انگشت اتهام را به سوی همسایه جنوبی خود نشانه رفت. مارگاریتا روبلس، وزیر دفاع اسپانیا، روز دوشنبه از دولت رباط خواست درباره ناکامی محلی در جلوگیری از خروج دهها هزار مهاجر از این پادشاهی تحقیق کند. دیپلمات مراکشی نیز با رد استفاده از زور برای مقابله با پدیده مهاجرت، به صراحت اعلام کرد آنها پلیس اروپا نیستند.
پایان مماشات
خیل آریاس که یک دهه بهعنوان معاون مدیر اجرائی آژانس مرزی اروپا (فرانتکس) خدمت کرده است، ابراز اطمینان کرد مراکش به احتمال زیاد به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در بحران سئوتا همدستی داشته است. او به رسانهها گفت این اتفاق به دلیل نگرش منفعلانه مراکش رخ نمیدهد، بلکه یک دعوت یا تشویق در کار بوده است. کیریاکوس میتسوتاکیس، نخستوزیر یونان نیز در یادداشتی هشدار داد سوءاستفاده عمدی از مهاجرت توسط بازیگران دولتی و غیردولتی برای آزمایش تابآوری اروپا و استخراج امتیازات سیاسی، نیازمند ابزارهای قانونی و عملیاتی جدید برای دفاع از مرزهای خارجی است. او تأکید کرد بحران اخیر نشان داد اتحادیه اروپا باید مکانیسمی اضطراری برای زمانی که مهاجرت به یک سلاح تبدیل میشود، توسعه دهد.
در سراسر اتحادیه اروپا بسیاری از سیاستمداران جناح راست با وعده سرکوب مهاجرت پیروز انتخابات شدهاند. آنها با استفاده از پیمان مهاجرت و پناهندگی اروپا که قدرت بیشتری برای نظارت، بازداشت و اخراج مهاجران به کشورهای امن مانند مراکش یا مراکز بازگشت در خارج از بلوک میدهد، در تلاش برای مهار این بحران هستند. دادههای آژانس فرانتکس نشان میدهد مهاجرت به اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۵ با ۱.۸ میلیون نفر به اوج خود رسید. از آن زمان با اعمال سیاستهای سختگیرانه، این ارقام بهشدت افت کرده و در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ با کاهش ۳۷درصدی به حدود
۴۹ هزار نفر رسیده است؛ دستاوردی که مدیر اجرائی فرانتکس آن را نتیجه همکاری پایدار با شرکای منطقهای میداند. با وجود این، میشل لووی، مدیر یک نهاد حمایت از مهاجران در بروکسل معتقد است سئوتا نشان میدهد بازیهای سیاسی بر سر جان انسانها در دو سوی مرز در جریان است.
اولتیماتوم پایتختهای اروپایی
اتحادیه اروپا به پدرو سانچز اولتیماتوم داد برای پایاندادن به خصومتهای دیپلماتیک در درون بلوک، باید قرارگرفتن اسپانیا تحت تدابیر ویژه را بپذیرد. منابع مطلع گزارش دادند از نخستوزیر اسپانیا خواسته شده است آمار تأییدشدهای از تعداد مهاجرانی که پس از هجوم اولیه بازگردانده شدهاند، ارائه دهد. این درخواست بیسابقه نشاندهنده تردید عمیق اروپا نسبت به ادعای مادرید مبنی بر بازگشت اکثر جمعیت
۶۰ هزار نفری است. مارکوس آلونسو، فرستاده اسپانیا در بروکسل، با لحنی تلخ ادعا کرد تقریبا تمام افرادی که به صورت غیرقانونی عبور کرده بودند بازگردانده شدهاند، اما مقامات محلی آمار دیگری ارائه میدهند. میگل آنخل پرز، نماینده دولت مرکزی اسپانیا در سئوتا، روز دوشنبه تخمین زد هنوز دوهزارو 500 نفر در این منطقه حضور دارند.
فراتر از آن، خوان خسوس ویواس، عالیترین مقام سئوتا، این رقم را بین سه هزار تا پنج هزار نفر اعلام کرد و خبر داد دو مرکز پذیرش مهاجران این شهر بهطور کامل فروپاشیدهاند. پایتختهای اروپایی روز دوشنبه دور فشردهای از مذاکرات اضطراری را برگزار کردند تا به دعوایی که میان اسپانیا و ۲۲ کشور عضو شعلهور شده بود، پایان دهند.
در بحبوحه این درگیری، سانچز پس از آنکه بسیاری از رهبران خواستار اخراج اسپانیا از منطقه تردد آزاد شینگن شدند، همتایان اروپایی خود را خودخواه خطاب کرد. این بحران، انتقادات گسترده از سیاستهای طرفدار مهاجرت سانچز، ازجمله یک طرح عفو را که بیش از ۶۰۰ هزار مجوز کار به مهاجران غیرقانونی اعطا کرد، تشدید کرد.
دولتهای منتقد استدلال میکنند این طرحها بهعنوان یک عامل جذبکننده عمل کرده و پناهجویان احتمالی را به ورود غیرقانونی تشویق میکند. اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، پیش از نشست سهشنبه تلاش کرد تنشها میان دولت اسپانیا و این بلوک را کاهش دهد.
