درخواست چهره های برجسته اردن برای خروج نیروهای آمریکایی

فرارو- صدها تن از چهره‌های سیاسی، حقوقی و دیگر شخصیت‌های اردنی با امضای نامه‌ای سرگشاده، خواستار خروج نیروهای آمریکایی از خاک اردن شدند؛ اقدامی که به گفته ناظران، چالشی کم‌سابقه و علنی علیه دولتی محسوب می‌شود که سال‌هاست آزادی بیان و ابراز مخالفت را محدود کرده است. 

به گزارش فرارو به نقل از نیویورک تایمز، امضاکنندگان این نامه اعلام کرده‌اند که انگیزه آنان احساس مسئولیت ملی و نگرانی از تأثیر حضور نیروهای آمریکایی بر حاکمیت اردن بوده است. 

در متن این نامه آمده است: «ما معتقدیم که حضور آن‌ها، اردن را در معرض مخاطرات امنیتی، سیاسی و اقتصادی قرار می‌دهد که هیچ‌گونه منافع ملی را تأمین نمی‌کند و احتمال کشیده شدن کشورمان به یک درگیری منطقه‌ای را که اردن طرفی در آن نیست، افزایش می‌دهد.» 

سخنگوی دولت اردن به درخواست‌ها برای اظهار نظر درباره این نامه سرگشاده یا اتهامات مربوط به سرکوب آزادی بیان پاسخی نداده است. 

به گفته مقامات ایرانی، طی هفته‌های اخیر موشک‌ها و پهپادهای ایرانی به‌طور فزاینده‌ای نیروها و تأسیسات نظامی آمریکا در اردن را هدف قرار داده‌اند که آخرین مورد آن بامداد چهارشنبه رخ داده است. 

این حملات بارها موجب به صدا درآمدن آژیرهای خطر در سراسر اردن شده و این کشور را بیش از پیش درگیر جنگی کرده است که تمایلی به مشارکت در آن نداشته؛ هرچند بیشتر شهروندان اردنی در قبال این تحولات سکوت اختیار کرده‌اند. 

اردن میزبان حدود چهار هزار سرباز آمریکایی در پایگاه‌های نظامی خود است و به‌عنوان یکی از مراکز اصلی عملیات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه فعالیت می‌کند. پس از آنکه آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه جنگی را علیه ایران آغاز کردند، ایران نیز با حملات تلافی‌جویانه علیه اسرائیل و متحدان آمریکا در منطقه، از جمله اردن، واکنش نشان داد. 

این جنگ به سرعت صنعت گردشگری اردن را که تا ۱۸ درصد درآمد این کشور را تشکیل می‌دهد، تحت تأثیر قرار داد؛ آن هم در شرایطی که اردن پیش از این نیز با مشکلاتی همچون اقتصاد ضعیف، نرخ بالای بیکاری و کمبود منابع طبیعی مواجه بود. 

با وجود افزایش حملات، دولت اردن همچنان بر اتحاد خود با ایالات متحده تأکید دارد. تحلیلگران علت اصلی این رویکرد را وابستگی گسترده این کشور به کمک‌های مالی و نظامی آمریکا می‌دانند. بر اساس اعلام مقامات اردنی، ایالات متحده سال گذشته ۱.۶۵ میلیارد دلار کمک اقتصادی و نظامی در اختیار این کشور قرار داده است. 

سفیان التل، فعال سیاسی ۹۰ساله اردنی، گفت که این نامه را امضا کرده است تا به جهانیان نشان دهد میان مواضع دولت، به‌ویژه حمایت آن از روابط نزدیک با ایالات متحده و اسرائیل، و دیدگاه مردم اردن تفاوت وجود دارد. 

التل که اواخر سال ۲۰۲۲ به دلیل برنامه‌ریزی برای انتقاد علنی از سخنرانی ملک عبدالله توسط نیروهای امنیتی اردن بازداشت شده بود، گفت: «ما به عنوان مردم اردن، سیاست‌های دولت و بهره‌برداری آن از اردن و توانمندی‌های کشور — به هر شکلی — برای دفاع از اسرائیل را نمی‌پذیریم.» 

او همچنین اظهار داشت که حضور نیروهای آمریکایی، مردم اردن را در معرض خطر قرار داده است؛ از جمله خطر سقوط بقایای موشک‌های ایرانی که به سمت اسرائیل شلیک شده و توسط سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا در اردن رهگیری و منهدم شده‌اند. 

به گفته التل، از زمان انتشار این نامه، صدها شهروند دیگر اردنی نیز با وجود آگاهی از خطرات احتمالی، نام خود را به فهرست امضاکنندگان افزوده‌اند. 

او درباره احتمال برخورد دولت با امضاکنندگان هشدار داد و گفت: «واکنش دولت این است که درهای زندان را باز کند و ما را یکی پس از دیگری به زندان بکشاند.» 

شدت حساسیت‌ها نسبت به حضور نیروهای آمریکایی در جلسه روز دوشنبه پارلمان اردن نیز آشکار شد. زمانی که «علی الخلایله»، یکی از نمایندگان مجلس، پیشنهاد کرد نمایندگان به مناسبت کشته شدن سربازان آمریکایی در خاک اردن به ایالات متحده تسلیت بگویند، با فریادهای اعتراضی دیگر نمایندگان روبه‌رو شد؛ از جمله یکی از نمایندگان که ارتش آمریکا را به کشتن کودکان، زنان و سالمندان متهم کرد. 

«داوود کتاب»، روزنامه‌نگار و ستون‌نویس فلسطینی-آمریکایی ساکن امان، گفت تعیین میزان بازتاب این نامه در افکار عمومی دشوار است، زیرا در اردن نظرسنجی عمومی انجام نمی‌شود و بیان علنی دیدگاه‌ها نیز با خطرات فراوانی همراه است. 

به گفته ناظران سیاسی، بیشتر امضاکنندگان این نامه دارای گرایش‌های چپ‌گرا، پان‌عرب یا اسلام‌گرا هستند. 

کتاب همچنین گفت هیچ‌یک از رسانه‌های اردنی متن کامل این نامه را منتشر نکرده‌اند؛ موضوعی که به گفته او نشان‌دهنده وجود دستورالعمل‌های دولتی برای خودداری از انتشار آن و همچنین فضای گسترده خودسانسوری است. به گفته وی، یکی از رسانه‌ها تنها مقاله‌ای در انتقاد از این نامه منتشر کرده، بدون آنکه متن آن را چاپ کند. 

او افزود که این نامه در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شده است، اما انتظار ندارد به اعتراضات گسترده‌تر یا موج جدیدی از مخالفت‌ها منجر شود. 

کتاب گفت: «فضای آزادی بیان و حق اعتراض رو به کوچک‌تر شدن است. به گمانم این احتمالاً یک مورد تک‌افتاده و موردی خاص است و بعید می‌دانم شاهد اثر دومینویی (زنجیره‌ای) باشیم.» 

بر اساس گزارش سازمان عفو بین‌الملل، اردن در سال ۲۰۲۳ مجازات‌های قانونی سنگینی برای جرایمی مانند «انتشار اخبار جعلی» و «تهدید صلح اجتماعی» وضع کرد که روزنامه‌نگاران، فعالان و دیگر منتقدان دولت را هدف قرار داده است. 

سال گذشته نیز دولت فعالیت گروه اسلام‌گرای «اخوان‌المسلمین» را ممنوع و این گروه را به برنامه‌ریزی برای انجام حملاتی در داخل کشور متهم کرد. نیروهای امنیتی اردن همچنین به مقر «جبهه اقدام اسلامی»، بزرگ‌ترین حزب مخالف دولت و شاخه سیاسی اخوان‌المسلمین در این کشور، یورش بردند. 

در همین حال، «آرون مجید»، نویسنده کتاب «آمریکایی‌ترین پادشاه: عبدالله اردن» و مجری پادکست «درباره اردن» (On Jordan)، گفت دولت اردن پیش از این نیز افرادی را صرفاً به دلیل انتقاد از دولت یا حتی متحدان آن تحت پیگرد قرار داده است. 

او افزود: «در این مورد خاص، وقتی آن‌ها از سیاست امنیتی اردن و مهم‌ترین رکن آن، یعنی مشارکت با ایالات متحده انتقاد می‌کنند، این اقدامی جسورانه محسوب می‌شود.»