عربستان سعودی درحال کشیده شدن به جنگی ناخواسته؟

فرارو- عربستان سعودی در حال کشیده شدن به جنگی است که با تمام توان سعی در پرهیز از آن داشته است. 

به گزارش فرارو به نقل از سی ان ان، عربستان سعودی پنج ماه کوشید تا پای آن به یک درگیری منطقه‌ای کشیده نشود و حتی زمانی که پهپادهای ایرانی صنعت نفت این کشور را هدف قرار می‌دادند، کانال‌های ارتباطی خود را با تهران باز نگه داشت. 

اکنون اما به نظر می‌رسد که این کشور در محاصره قرار گرفته و با دشمنانی در سه جبهه روبروست: ایران و همچنین نیروهای مقاومت در عراق و یمن. 

در هفته گذشته، این پادشاهی با حملات موشکی انصارالله در یمن، حملات پهپادی شبه‌نظامیان در عراق و تهدیدهای تازه از سوی تهران مواجه شده است. 

بامداد سه‌شنبه به وقت محلی، جنگنده‌های سعودی به همراه هواپیماهای آمریکایی، حملاتی را در سراسر شرق عراق انجام دادند. اما پیامدهای این وضعیت بسیار سنگین است. 

کشیده شدن به یک درگیری گسترده‌تر، گزینه‌ای پرخطر و احتمالاً پرهزینه برای ریاض خواهد بود. این کشور در دهه گذشته بر جذب سرمایه‌گذاری خارجی و تبدیل شدن به قطب اقتصادی منطقه متمرکز بوده است. همین رویکرد تا حدی محرک سیاست تنش‌زدایی با ایران —مدت‌ها پیش از آغاز جنگ کنونی— بود که در نهایت به توافقی با میانجی‌گری چین در سال ۲۰۲۳ انجامید. 

اکنون آن راهبرد در وضعیتی بسیار شکننده و حیاتی قرار گرفته، چرا که عربستان خود را در کانون یک طوفان می‌بیند. 

بر اساس این گزارش، عربستان سعودی ده‌ها میلیارد دلار صرف نوسازی ارتش و خرید سامانه‌های پیشرفته دفاع موشکی کرده است؛ با این حال، این کشور وسعت سرزمینی بسیار زیادی دارد (حدود یک‌پنجم مساحت ایالات متحده)، باید از خطوط ساحلی خود دفاع کند و زیرساخت‌های نفتی‌اش نیز در گستره‌ای وسیع پراکنده شده‌اند. 

در روزهای پایانی هفته، انصارالله یمن به سوی دو تأسیسات نفتی عربستان در سواحل دریای سرخ موشک شلیک کردند. تصاویر ماهواره‌ای و ویدئوهای دارای موقعیت مکانیِ تأییدشده، حاکی از وارد آمدن خسارات گسترده به یکی از این تأسیسات در منطقه «جیزان» (نزدیک مرز یمن) است. 

این حملات موشکی پس از آن صورت گرفت که انصارالله به دو نفتکش سعودی در دریای سرخ حمله کردند؛ اقدامی که در پی اعلام محاصره کشتیرانی عربستان در تنگه راهبردی «باب‌المندب» توسط این گروه انجام شد. آن‌ها همچنین روز دوشنبه مدعی حمله دیگری به یک شناور سعودی شدند. 

برای عربستان سعودی که به دلیل فلج ماندن مسیر هرمز، بخش عمده‌ای از صادرات نفت خود را به بنادر دریای سرخ (مانند ینبع) تغییر مسیر داده است، این محاصره به معنای تشدید قابل‌توجه تنش‌هاست. 

آن‌ها قصد دارند صادرات نفت از طریق دریای سرخ را بیش از پیش گسترش دهند و طی سه سال آینده آن را به حدود ۹ میلیون بشکه در روز برسانند. با این حال، به گفته تحلیلگران، از آنجا که نفتکش‌های عازم بازارهای آسیا باید از تنگه باب‌المندب عبور کنند، حدود سه-چهارمِ صادراتِ انجام‌شده از مسیر دریای سرخ در معرض اخلال‌گری انصارالله قرار دارد. 

عربستان سعودی در سال ۲۰۱۵ با آغاز یک تهاجم گسترده علیه انصارالله، هفت سال تلاش کرد تا آن‌ها را از شمال یمن بیرون براند، اما در این کار ناکام ماند. درگیری‌های متعاقب آن، یکی از وخیم‌ترین بحران‌های انسانی جهان را رقم زد. 

در سال ۲۰۲۲ آتش‌بسی برقرار شد، اما هرگز به صلح پایدار نینجامید؛ چرا که عربستان سعودی همچنان به محاصره اقتصادی و هوایی مناطق تحت کنترل حوثی‌ها ادامه داد. 

سی ان ان در ادامه این گزارش آورده است: اوایل ماه جاری، انصارالله یمن، عربستان سعودی را متهم کردند که فرودگاه صنعا (پایتخت) را بمباران کرده تا مانع فرود یک پرواز مستقیم از تهران شود؛ پروازی که هشدارهای مربوط به تغییر مسیر را نادیده گرفته بود. 

این پرواز حامل هیئتی از انصارالله بود که از مراسم خاکسپاری رهبری ایران، بازمی‌گشتند. با این حال، به گفته «نواف عبید» از دپارتمان مطالعات جنگ در کینگز کالج لندن، «توجه‌ها به این نکته نیز معطوف بود که چه محموله‌های دیگری ممکن است با این هواپیما حمل شده باشد.» 

همین مسئله چرخه جدیدی از خشونت را آغاز کرد که در نهایت به حملات موشکی آخر هفته انجامید. 

محمد الباشا، تحلیلگر مسائل منطقه، می‌گوید: «تمام خطوط قرمز رد شده و حوثی‌ها عملاً تمام اهرم‌های تحریک عربستان را فعال کرده‌اند.» 

یک منبع منطقه‌ای روز دوشنبه به سی‌ان‌ان گفت که نیروی بزرگی از جنگجویان یمنیِ مخالف انصارالله در بیابان‌های شرق یمن در حال گردهم‌آمدن هستند. در صورت پیشروی این نیروها، آن‌ها از پشتیبانی نیروی هوایی عربستان، از جمله بالگردهای تهاجمی آپاچی، برخوردار خواهند بود. 

با این حال، تحلیلگران معتقدند که در حال حاضر، واکنش عربستان به احتمال زیاد محدود به حملات هوایی خواهد بود. روز جمعه، نیروی هوایی عربستان در تلافی حملات به نفت‌کش‌ها، بندر «الحدیده» را که بزرگ‌ترین بندر تحت کنترل انصارالله است، هدف قرار داد. 

به گفته نواف عبید، توانایی نیروی هوایی عربستان در شناسایی، ردیابی و مقابله با تهدیدات نظامی پراکنده، نسبت به ۱۰ سال پیش بسیار ارتقا یافته است. این نیرو سیستم‌های خود را به گونه‌ای یکپارچه کرده است که «زمان میان شناسایی و درگیری را به‌شدت کاهش می‌دهد.» ر. 

به گفته وزارت دفاع عربستان، شبه‌نظامیان در میان نخلستان‌های جنوب عراق، روزهای دوشنبه و سه‌شنبه طی دو نوبت حملات پهپادی، زیرساخت‌های حیاتی عربستان و پایتخت آن، ریاض، را هدف قرار دادند. به گفته تحلیلگران، ممکن است حوثی‌ها کمک‌های فنی در اختیار این شبه‌نظامیان قرار داده باشند. 

طبق این گزارش، بامداد سه‌شنبه، به گفته وزارت دفاع، این کشور «حملات دقیق و هدفمندی» را علیه شبه‌نظامیان مستقر در شرق عراق که «با حملات به تأسیسات نفتی پادشاهی مرتبط بودند»، انجام داد. 

خط قرمز جدیدی ترسیم شده بود. این وزارتخانه افزود: «پادشاهی تأکید می‌کند که به دنبال تشدید تنش نیست، اما به هرگونه تجاوزی که با آن مواجه شود، پاسخ خواهد داد.» 

به گفته «نیروهای بسیج مردمی» (الحشد الشعبی) که چتر حمایتی این گروه‌های شبه‌نظامی محسوب می‌شود، در این حملات «تعدادی از افراد» کشته و زخمی شدند. 

فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد که این عملیات مشترک، «پاسخی قاطع» به بیش از ۳۰ حمله پهپادی بوده است که به گفته این نهاد، توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران هدایت می‌شدند. 

به گفته سنتکام، در هفته‌های نخست جنگ، صدها پهپاد از خاک عراق به سمت تأسیسات ایالات متحده در عربستان شلیک شد. با وجود برقراری آتش‌بس در این مناقشه، حملات دیگری نیز در ماه مه رخ داد. 

مقامات عربستان حمله دقیق و ویرانگر سال ۲۰۱۹ به پالایشگاه «ابقیق» را که منجر به توقف تولید نزدیک به نیمی از نفت عربستان شد، فراموش نکرده‌اند. 

انصارالله مسئولیت آن حمله را بر عهده گرفتند، اما منابع اطلاعاتی در آن زمان به سی‌ان‌ان گفتند که این حمله احتمالاً از خاک عراق صورت گرفته است. در آن مورد، عربستان تصمیم گرفت دست به اقدام تلافی‌جویانه نزند، اما ایران را مسئول آن حمله دانست. 

در ماه‌های مارس و آوریل، هم‌زمان با هدف قرار گرفتن تأسیسات نفتی در سواحل شرقی عربستان توسط پهپادهای ایرانی «شاهد»، مقامات سعودی با شتاب به دنبال سرمایه‌گذاری در فناوری‌های ضدپهپادی برآمدند. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز به ریاض سفر کرد تا یک سامانه دفاعی یکپارچه برای مقابله با انبوه پهپادهای ایرانی پیشنهاد دهد. 

اما راه‌اندازی چنین سامانه‌ای یک‌شبه امکان‌پذیر نیست. عربستان همچنان با تهدید دوگانه پهپادها و موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد ایران از آن سوی خلیج [فارس] روبروست. 

اگرچه ایران از ماه آوریل مستقیماً عربستان را هدف قرار نداده است، اما وزارت امور خارجه این کشور همین هفته بار دیگر مدعی شد که «برخی کشورهای حوزه خلیج فارس به‌طور مستقل در حملات نظامی علیه ایران مشارکت داشته‌اند. مسئولیت این حملات با ایالات متحده است، اما نقش برخی کشورهای منطقه را نیز نمی‌توان نادیده گرفت.» 

بر این اساس، طبق ادعای یک دیپلمات مطلع از وقایع، عربستان در اوایل درگیری حملات هوایی محدودی علیه ایران انجام داد، اما این اقدامات با دقت و سنجیدگی کامل صورت گرفت. 

این دیپلمات در ماه مه به سی‌ان‌ان گفت که این اقدام، پاسخی متناسب بود که با هدف نشان دادن توانایی پادشاهی برای دفاع از خود «حتی در غیاب ایالات متحده» طراحی شده بود. 

اگر عربستان بار دیگر هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گیرد، ممکن است با انتخابی دشوار و ناخوشایند روبرو شود: یا واکنشی مستقیم نشان دهد که آن را عمیق‌تر درگیر جنگ کند، و یا از درگیری پرهیز کند. 

عربستان هم‌اکنون نیز به دلیل این درگیری متحمل ضربه اقتصادی سنگینی شده است. این کشور در سه ماهه نخست سال جاری، به منظور افزایش هزینه‌ها برای جبران پیامدهای جنگ و رکود اقتصادی، بزرگ‌ترین کسری بودجه فصلی خود را از سال ۲۰۱۸ تاکنون ثبت کرد. 

بخشی از این کسری بودجه با درآمدهای حاصل از افزایش قیمت نفت جبران شده است، اما هرگونه اختلال بیشتر در تولید و صادرات نفت، این وضعیت را به خطر می‌اندازد. بسیاری از پروژه‌های عظیم این پادشاهی نیز تاکنون کوچک‌سازی یا محدود شده‌اند. 

در نهایت، عربستان در منطقه‌ای قرار گرفته است که نسبت به ۲۸ فوریه روز آغاز جنگ چهره‌ای تهدیدآمیزتر و بی‌ثبات‌تر به خود گرفته است. 

در ادامه این گزارش آمده است: مقامات سعودی از تغییرات ناگهانی و شدید در سیاست‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در قبال ایران و غزه غافلگیر شده‌اند. 

با وجود تداوم همکاری‌های نزدیک نظامی میان عربستان و آمریکا، نگرانی گسترده‌ای در ریاض وجود دارد که با کاهش منافع ایالات متحده، این کشور در برابر ایرانی که رویکردی تهاجمی‌تر و جسورانه‌تر در پیش گرفته، تنها بماند. 

این پادشاهی و متحدانش اکنون بر سر دوراهی قرار دارند. این واقعیت که عربستان سعودی و امارات متحده عربی تازه اکنون در حال ترمیم روابط خود هستند نیز کمکی به بهبود اوضاع نمی‌کند؛ روابطی که پیش‌تر بر اثر خروج ناگهانی امارات از کارتل نفتی اوپک، اختلاف‌نظر درباره مناقشه با ایران، و همچنین اختلاف بر سر اینکه چه کسی را در برابر انصارالله یمن حمایت کنند، آسیب دیده بود.