پشتپرده تغییر موضع ترامپ درباره توافق هستهای با عربستان
گزارش سیانان از اختلاف میان کاخ سفید و وزارت انرژی آمریکا و همچنین فشار رسانههای محافظهکار بر ترامپ، در تغییر شروط توافق هستهای با عربستان پرده برداشت.
فرارو- دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کمتر از یک روز پس از امضای توافق همکاری هستهای غیرنظامی میان واشنگتن و ریاض، با مطرح کردن شرط عادیسازی روابط عربستان با اسرائیل، این توافق را وارد مرحلهای تازه کرد.
به گزارش فرارو به نقل از سیانان، روز چهارشنبه مقامهای آمریکایی و سعودی در ساختمان وزارت انرژی آمریکا در واشنگتن برای مراسم امضای توافق همکاری هستهای غیرنظامی دو کشور گردهم آمدند؛ توافقی که پس از بیش از دو دهه تلاش و چند ماه تأخیر، سرانجام به امضا رسید.
عربستان بخش زیادی از خواستههای خود در این توافق را به دست آورده بود، اما تنها یک روز بعد، شرایط تغییر کرد. ترامپ صبح پنجشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد اجرای این توافق مشروط به پیوستن عربستان به «پیمان ابراهیم» و عادیسازی روابط این کشور با اسرائیل خواهد بود. ترامپ همچنین ادعا کرد این توافق به عربستان اجازه غنیسازی اورانیوم نخواهد داد.
با اینحال، منابع آگاه خبر دادند که ترامپ از نحوه اعلام این توافق ناراضی بوده، زیرا «کریس رایت» وزیر انرژی آمریکا پیش از اعلام عمومی، او را در جریان این موضوع قرار نداده بود.
نارضایتی ترامپ پس از انتقادهای گسترده برخی کارشناسان و رسانههای محافظهکار افزایش یافت. شبکه فاکسنیوز و بخش سرمقاله روزنامه والاستریت ژورنال از جمله منتقدانی بودند که پرسیدند چرا این توافق بدون شرط عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل پیش رفته است؛ موضوعی که به گفته این رسانهها، دولت جو بایدن نیز پیشتر آن را دنبال میکرد.
در همین راستا، دو منبع مطلع گفتند شرط پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم برای مذاکرهکنندگان هستهای دولت آمریکا نیز غیرمنتظره بوده است.
مقامهای کاخ سفید و وزارت انرژی آمریکا درباره نحوه اعلام توافق اختلاف نظر پیدا کردند. یک منبع مدعی شد کاخ سفید از وزارت انرژی خواسته بود اعلام رسمی توافق را به تعویق بیندازد، اما کریس رایت این درخواست را نادیده گرفت و در مصاحبهای با فاکسبیزنس نیز درباره توافق صحبت کرد.
برخی دستیاران ترامپ معتقد بودند این توافق هنوز نهایی نشده بود، زیرا نامههای مورد نیاز برای اطلاعرسانی به کنگره ارسال نشده بود. این منبع گفت رئیسجمهور آمریکا و شماری از مقامهای ارشد کاخ سفید از اعلام این توافق خشمگین بودند.
«تیلور راجرز»، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «تیم انرژی رئیسجمهور ترامپ کاملاً هماهنگ است و همیشه بر این باور بوده که توافق هستهای غیرنظامی میان آمریکا و عربستان مشروط به پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم است.»
وزارت انرژی آمریکا نیز گزارشها درباره اختلاف با کاخ سفید را رد کرد و گفت مذاکرات و اعلام توافق با هماهنگی کامل کاخ سفید و وزارت خارجه انجام شده است.
توافقی که با انتقادهای گسترده روبهرو شد
این تغییر موضع، آخرین پیچش در یک تلاش دیپلماتیک چندساله بود. نزدیک به دو دهه پس از اعلام تمایل اولیه آمریکا و عربستان برای همکاری هستهای، دو کشور در اکتبر سال گذشته به یک توافق اولیه دست یافته بودند.
با این حال، این توافق برای ماهها بدون تأیید نهایی ترامپ متوقف مانده بود. منابع آگاه، نگرانیها درباره جنگ ایران و احتمال مخالفت کنگره با این توافق را از دلایل این تأخیر عنوان کرده بودند.
مقامهای وزارت انرژی آمریکا معتقد بودند اواخر هفته گذشته موافقت ترامپ را دریافت کردهاند و به همین دلیل برنامهریزی برای اعلام رسمی توافق را آغاز کردند.
اما شرایط توافق از همان ابتدا با انتقاد کارشناسان منع اشاعه هستهای مواجه شد. برخی متخصصان نسبت به بندی که امکان غنیسازی اورانیوم در خاک عربستان را مطرح میکرد و همچنین نبود تعهد ریاض به اجرای پروتکل الحاقی آژانس بینالمللی انرژی اتمی ابراز نگرانی کردند.
در مقابل، حامیان توافق استدلال میکردند که همکاری هستهای با عربستان میتواند نفوذ آمریکا بر برنامه هستهای این کشور را افزایش دهد و مانع از ورود چین یا روسیه به این حوزه شود.
پس از تغییر موضع ترامپ، برخی نزدیکان دولت آمریکا احتمال دادند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در این تصمیم نقش داشته باشد؛ زیرا اسرائیل همواره نسبت به برنامه هستهای عربستان ابراز نگرانی کرده است.
دو منبع اسرائیلی به سیانان گفتند نتانیاهو تلاش کرده بود بر این توافق تأثیر بگذارد و خواهان گنجاندن عادیسازی روابط اسرائیل و عربستان در متن توافق بوده است.
با این حال، کاخ سفید اعلام کرد ترامپ و نتانیاهو در این بازه زمانی درباره موضوع گفتوگویی نداشتهاند و رئیسجمهور آمریکا صرفاً موضع دیرینه خود درباره ضرورت عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل را تکرار کرده است.
فشار رسانههای محافظهکار بر تصمیم ترامپ
بر اساس گزارش سیانان، انتقاد رسانههای محافظهکار نیز در تصمیم ترامپ برای تغییر شرایط توافق تأثیرگذار بوده است. هیئت تحریریه والاستریت ژورنال در انتقادی نوشت که ریشه این توافق به دولت بایدن بازمیگردد؛ دولتی که همکاری هستهای را به عنوان مشوقی برای پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم مطرح کرده بود. همچنین شبکه فاکسنیوز در برنامه صبحگاهی خود درباره کنار گذاشته شدن شرط عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل از توافق ابراز تردید کرد.
سیانان در پایان نوشت که مذاکرات دولت بایدن برای توافقی مشابه، پس از حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل متوقف شد. از آن زمان نیز محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، اعلام کرده است که بدون ایجاد مسیر مشخص برای تشکیل کشور فلسطین، امکان عادیسازی روابط با اسرائیل وجود ندارد.
با این حال، ترامپ بار دیگر این شرط را در پیام خود مطرح کرد؛ پیامی که تنها چند دقیقه پس از بحث شبکه فاکسنیوز درباره همین موضوع منتشر شد.
