از سانسور وزیر خارجه در صداوسیما تا توضیح عبارت «علی‌الاصول»

فرارو- دومین قسمت از مصاحبه وزیر امور خارجه در برنامه «ماجرای جنگ ۲» صبح امروز در فضای اینترنت منتشر شد. بخش اول مصاحبه عراقچی که چند روز قبل منتشر شد، واکنش‌های زیادی به دنبال داشت و به‌خصوص بخش‌هایی از آن مورد حمله جریان‌های تندرو در صداوسیما، فضای مجازی و رسانه‌ها قرار گرفت.

به گزارش فرارو، مجری طرح این برنامه، مؤسسه «سفیرفیلم»، زیرمجموعه سازمان تبلیغات اسلامی است و بعد از مشکلاتی که برای پخش فصل اول آن از تلویزیون پیش آمد، انتشار آن به فضای اینترنت منتقل شد. بر اساس صحبت‌های مطرح‌شده در بخش پایانی مصاحبه، این گفت‌وگو ۳ ساعت بوده است. اما در مجموع، دو فایل ۹۰ و ۶۰ دقیقه‌ای از آن منتشر شد. در دومین بخش این مصاحبه، عراقچی گلایه‌های مستقیمی از برخی رفتارهای داخلی را مطرح می‌کند.

اول؛ علت تنهایی استراتژیک ایران

رفتار روسیه و چین در قبال حملات به ایران، موضوع دیگر این گفت‌وگو بود. عراقچی تلاش کرد تفاوت مفاهیمی مانند شراکت استراتژیک و اتحاد استراتژیک را توضیح دهد و این نکته را جا بیندازد که روابط ایران با روسیه و چین که مجری درباره آن سؤال کرد، به معنی ورود آن‌ها به درگیری نظامی و اعلان جنگ به طرف مقابل نیست. هرچند که بین دو جنگ، و حتی در مراحل جنگی، کمک‌هایی به ایران ارائه می‌کنند.

اما سؤال اصلی مجری درباره علت تنها ماندن ایران در جنگ‌ها بود و روسیه و چین مثال‌هایی بودند که او مطرح کرد. عراقچی علت تنها ماندن ایران را این‌گونه تعریف می‌کند: ما سیاست‌ها و آرمان‌هایی داریم که دولت‌ها در آن شریک نیستند. اما ملت‌ها و جنبش‌ها با آن همراه هستند.

دوم؛ موضع رهبر انقلاب درباره مذاکرات

مجری برنامه درباره نامه رهبر انقلاب بعد از امضای تفاهم‌نامه در ۲۸ خرداد و به کار بردن واژه «علی‌الاصول» نیز پرسید. عراقچی بر این موضوع تأکید کرد که از خواندن نامه رهبر انقلاب احساس بدی نداشته و بعد از آن نیز در پیامی، با استقبال از رهنمودهای ایشان، بر ادامه کار تأکید کرده است. صحبت وزیر خارجه در این مورد چند موضوع را مطرح می‌کند:

- در مقام اعلام نظر کارشناسی، شرعاً بر عهده آن‌هاست که نظرات خود را اعلام کنند. نامه‌نگاری‌ها و گزارش‌ها برای انجام این کار انجام می‌شود.

- پس از اعلام نظر مقام معظم رهبری، همان تکلیف شرعی بر عهده دیپلمات‌هاست که دستورالعمل‌ها را پیگیری کنند.

- گاهی اعلام نظر کارشناسی باعث تغییر یا اصلاح نظر رهبر انقلاب می‌شود و گاهی نیز ایشان بر همان مسیر اصرار می‌کنند. در هر دو صورت، آنچه در نهایت به عنوان دستورالعمل تعیین می‌شود، پیگیری خواهد شد.

- طرح موضوعاتی مانند این که تفاهم‌نامه به رهبر انقلاب تحمیل شد، چهره و اقتدار ایشان را خدشه‌دار می‌کند.

- همین شیوه در دوران رهبر شهید انقلاب نیز انجام می‌شد.

سوم؛ رفتارهای تندروها با وزارت خارجه و دیپلمات‌ها

عراقچی در بخش‌های مختلفی از صحبت‌هایش، در پاسخ به سؤالات مجری درباره «توجیه نشدن خیابان، عجله داشتن برای توافق، ادبیات وزارت و وزیر خارجه و ...»، گلایه‌هایی مستقیم و غیرمستقیم درباره انجام وظایف و مأموریت‌های دستگاه‌های مختلف حاکمیتی برای توضیح مسائل به مردم و توجیه خیابان مطرح می‌کند. از جمله این که، برای مثال، هیچ‌کدام از مصاحبه‌های خارجی وزیر خارجه با رسانه‌هایی مانند فاکس‌نیوز یا سی‌ان‌ان در دوران جنگ و پس از آن، در صداوسیمای ایران پخش نمی‌شود. 

اما در مقابل، به بهانه‌های مختلف، از ماجرای خرید گندم ـ که توضیحات آن توسط رئیس بانک مرکزی ارائه شد ـ تا اصل گفت‌وگو و مذاکره و تفاهم‌نامه برای حمله به آن‌ها استفاده می‌شود. عراقچی حداقل ۳ بار به صورت مستقیم از صداوسیما انتقاد می‌کند. او همچنین پرسشی مطرح کرد که «آیا اسرائیل در این حوزه فضاسازی‌ها هم نفوذ کرده است؟» او می‌گوید که در این فضا، کمکی به ایجاد یک وفاق ملی حول محور تفاهم‌نامه نشد.

چهارم؛ غرامت را کشور شکست‌خورده پرداخت می‌کند

در بخشی از این مصاحبه، موضوع غرامت مورد توجه قرار می‌گیرد. عراقچی بر این موضوع تأکید می‌کند که غرامت را نه کشور متجاوز، بلکه کشور شکست‌خورده پرداخت می‌کند. یا باید طرف مقابل را به صورت کامل شکست دهیم و او شکست را بپذیرد، یا مسیری میانه پیدا شود. او همچنین می‌گوید ما اگر در این جنگ شکست می‌خوردیم، باید غرامت کشورهای حاشیه خلیج فارس را هم پرداخت می‌کردیم. راه‌حل میانه، به زعم وزیر خارجه، طرح موضوع صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری است.

پنجم؛ امتیازهای اندک در تفاهم‌نامه

مجری از طرف خود یا در مقام طرح سؤال تندروها، به عنوان بخشی از جامعه، می‌گوید در تفاهم‌نامه می‌شد امتیازات بیشتری گرفت. در مقابلِ پرسش عراقچی نیز برخی خواسته‌های حداکثری را مطرح می‌کند. عراقچی با تأکید بر این که آنچه در تفاهم‌نامه ذکر شد، الزاماً کم نیست، این موضوع را مطرح می‌کند که مذاکره عرصه بده‌بستان است و طرف مقابل هر چیزی را که ما بخواهیم، نمی‌دهد. منطق مذاکره می‌گوید باید به یک راه‌حل میانه رسید.

ششم؛ تنفس برای دو طرف

یکی از انتقاداتی که نسبت به آتش‌بس مطرح می‌شود، این است که ایران به آمریکا فرصت تنفس داده است. عراقچی همان استدلال را مطرح می‌کند که حتی اگر تنفسی هم باشد، برای دو طرف است. ایران و نیروهای نظامی‌اش هم به تجدید قوا نیاز داشتند. این استدلال در نزد تندروها پذیرفته نیست و مطرح نمی‌شود. وزیر خارجه در بخش دوم گفت‌وگو هم بر این موضوع تأکید می‌کند که جنگ حساب‌وکتاب دارد و فقط زدن نیست.

هفتم؛ تأکید بر بدعهدی آمریکایی‌ها

وزیر امور خارجه بر این موضوع تأکید دارد که می‌دانیم و تجربه ثابت کرده است که آمریکایی‌ها بدعهدی می‌کنند. اما باید یاد بگیریم و بتوانیم با این شیوه پیش برویم و منافع خود را تأمین کنیم. این صحبت عراقچی را می‌توان از این منظر نگاه کرد که موضوعات جاری میان ایران و آمریکا در سطوح مختلف و بازه‌های زمانی باید کنترل شود. موضوعی که پیش از آن، و رخ دادن جنگ، با عنوان مدیریت تنش از آن یاد می‌شد.