کوروش احمدی: ایران باید دلایل مخالفت با مسیر جنوبی تنگه هرمز را ارائه کند

کوروش احمدی، دیپلمات پیشین، در گفت‌وگویی اظهار کرد: در حوزه سیاست خارجی مساله تنگه هرمز یک موضوع حقوقی است و نگاه به آن باید منطقی و حقوقی باشد. از لحاظ حقوقی موضوع تنگه به ایران و کشور دیگر ساحلی (عمان) ارتباط پیدا می‌کند که در مورد مدیریت آن منطقا باید دو کشور به یک تفاهم برسند. 

به گزارش ایسنا، وی با اشاره به موادی از کنوانسیون حقوق دریاها درباره قوانین و مقررات کشورهای ساحلی در تنگه‌ها،افزود: قوانین و مقرراتی که در این کنوانسیون ذکر شده درباره مدیریت عبور و نحوه هدایت کشتی‌ها است، این‌که از چه مسیر و با چه سرعتی عبور کنند یا توقف کنند و همچنین مواردی نیز در ارتباط با مسائل زیست محیطی و ماهیگیری و غیره ذکر شده است. بنابراین در مورد تنگه هرمز باید دو کشور ساحلی با یکدیگر توافق کنند که تردد کشتی‌ها از چه مسیری انجام شود و حاصل توافق را به سازمان بین‌المللی دریانوردی ارائه دهند که در مجمع عمومی سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) و کمیته‌های آن مطرح شود. 

احمدی با اشاره به توافقنامه دریایی ایران و عمان در سال ۱۹۶۸ گفت: برای دهه‌ها این توافقنامه و خطوط دریایی ترسیم شده (PSS) مسیر اصلی عبور از تنگه بود و تا ۹ اسفند ۱۴۰۴ مبنای تعامل دو کشور ساحلی قرار داشت، اما بعد از تجاوز آمریکا به ایران و پاسخی که متقابلا داده شد این مساله تغییر کرد. در واقع کاری که ایران در شرایط جنگی انجام داد، از نظر حقوق بین‌الملل قابل توجیه و قابل قبول است و جامعه بین‌المللی اعتراضی به این موضوع نکرد. 

وی ادامه داد: براساس حقوق تعریف شده ۱۰.۵ مایل از آب‌های سرزمینی به سمت میانه تنگه متعلق به ایران و به همین میزان نیز به عمان تعلق دارد، در واقع هر دو کشور در دریای سرزمینی خود حاکمیت دارند و این کشورها باید بتوانند با هم به یک توافقی دست یابند، اما در این مدتی که مذاکرات و گفت‌وگوها میان ایران و عمان برای اداره تنگه هرمز تحت تاثیر جنگ اخیر در جریان بوده، توافقی حاصل نشده است. 

این دیپلمات پیشین ایران اظهار کرد: عمان پیشنهاد کرده یک مسیر در دریای سرزمینی این کشور و یک مسیر هم در دریای سرزمینی ایران برای عبور و مرور کشتی‌های بین‌المللی و منطقه‌ای باشد و کشتی‌ها خودشان انتخاب کنند که از کدام مسیر تردد کنند. سوال این است که نظر ایران در مورد این پیشنهاد چیست؟ ظاهرا مقامات ما دنبال این هستند که تنها یک مسیر و آن هم مسیر دریای سرزمینی ایران برای عبور و مرور همه کشتی‌ها تعیین شود و ترددی از دریای سرزمینی عمان انجام نشود. اگر این درخواست ایران با توجه به شرایط جنگی که برقرار است، مورد پذیرش طرف عمانی واقع شود، عملی خواهد بود، اما تا این لحظه عمان این مساله را نپذیرفته و بر وجود دو مسیر تاکید دارد، البته ایران هم باید دلایل مخالفت خود را به صورت منطقی و حقوقی ارائه کند. 

این کارشناس مسائل بین‌الملل یادآور شد: براساس تفاهم‌نامه ۱۹۶۸، از حدود ۶۰ سال پیش ایران و عمان هر کدام خطوط دریایی خود را در دریای سرزمینی‌شان داشتند. 

احمدی در پاسخ به این پرسش که در واقع مسیر جنوبی از گذشته نیز وجود داشته و تردد در این مسیر هم انجام می‌شده است و برخلاف برخی گزارش‌ها که مسیر جنوبی به خاطر عمق کم امکان تردد وجود ندارد موضوع دقیقی نیست؟ گفت: بله، این مسیر دائمی وجود داشته است؛ اما بعد از شروع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران متوقف شد. یک هفته بعد از اعلام آتش بس و امضای تفاهم مسیری را برای تخلیه دریانوردان و کشتی‌هایی که در خلیج فارس در طی ۴۰ روز گیر افتاده بودند، اعلام کردند، اما با مخالفت ایران آن مسیر هم متوقف شد و تردد از مسیر دریای سرزمینی عمان ادامه پیدا کرد. 

دیپلمات سابق ایران در نیویورک اظهار کرد: عمق آب در مسیر تعیین شده براساس توافقنامه ۱۹۶۸ در آب‌های عمان بیش‌تر است و کشتی‌ها تا نزدیکی جزیره لارک می‌آیند و بر می‌گردند، زیرا مسیر کوتاه‌تر می‌شود. البته دلایل فنی مانند جریان‌های دریایی و عمق آب و غیره نیز در نظر گرفته شده است. 

احمدی درباره موانع بر سر راه عمان برای همراهی با ایران در مساله مدیریت تنگه هرمز تصریح کرد: عمان عضو کنوانسیون حقوق دریاهاست و متعهد به اجرای آن است، همچنین دریافت عوارض براساس این کنوانسیون ممنوع شده و هزینه برای خدمات به صورت داوطلبانه است و براساس درخواست کشتی‌ها خدمات ارائه می‌شود. بنابراین عمان خود را پایبند به این مقررات می‌داند و از آن‌جایی که ایران عضو کنوانسیون نیست، خود را متعهد و پایبند نمی‌داند، لذا یکی از مشکلاتی که در مذاکرات ایران و عمان وجود دارد این است که مسقط بر مبنای کنوانسیون گفت‌وگو می‌کند و تاکید دارد که مصوبات و قوانین کنوانسیون حقوق دریاها مبنا قرار گیرد. 

این دیپلمات پیشین ایران درباره فشار آمریکا و برخی از کشورهای منطقه به عمان در رابطه با تنگه هرمز ابراز کرد: عمان کشور کوچکی است و به عنوان یک کشور کوچک، تحت فشارهای آمریکا و انگلیس و همچنین پنج کشور دیگر عضو شورای همکاری خلیج فارس و به طور کلی جامعه بین‌المللی قرار دارد. علاوه بر این موضوعاتی مانند مجوز عبور، عوارض یا ارائه خدمات و همچنین فشارهای بین‌المللی از فاکتورهای مورد ملاحظه عمان در همکاری با ایران است. 

وی در ادامه در پاسخ به این پرسش که با این وجود، موضوع مدیریت تنگه هرمز توسط ایران که در یادداشت تفاهم به آن اشاره شده چه می‌شود؟ گفت: در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد اختلاف تفسیر وجود دارد؛ در بند ۵ تفاهم‌نامه در جمله آخر صحبت از مذاکره ایران با عمان و بقیه کشورهای منطقه برای اداره آینده تنگه هرمز و ارائه خدمات در این منطقه ذکر شده است، در حالی که عمان، آمریکا و بقیه کشورها براساس کنوانسیون حقوق دریاها دارند عمل می‌کنند. در واقع تفسیر ایران با دیگران متفاوت است، تفسیر ما این است که مسیر فقط از دریای سرزمینی ایران باشد و سایر کشورها با دریافت مجوز قبلی از تنگه هرمز عبور کنند، به عبارتی تفسیر ما حاکمیتی است، از این رو در حال حاضر طرفین در این مورد با یکدیگر اختلاف نظر دارند.