حمد بن خلیفه آل ثانی؛ روزی که امیر قطر علیه پدرش کودتا کرد
بر اساس روایتهای تاریخی، اختلاف اصلی حمد بن خلیفه آل ثانی با پدرش بر سر آینده اقتصاد قطر بود. حمد معتقد بود اتکای صرف به درآمدهای نفتی، آینده این کشور را با مخاطره روبهرو میکند و قطر باید هرچه سریعتر سرمایهگذاری گستردهای در صنعت گاز و صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) انجام دهد. اما امیر خلیفه رویکرد محافظهکارانهتری داشت.
فرارو- حمد بن خلیفه آل ثانی مردی که ۳۰ سال پیش با یک کودتای بدون خونریزی، پدرش را از قدرت کنار زد و مسیر قطر را تغییر داد، امروز درگذشت. دیوان امیری قطر به طور رسمی اعلام کرد حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر پیشین این کشور، در ۷۴ سالگی درگذشته است؛ چهرهای که بسیاری او را معمار قطر مدرن میدانند. پس از کنارهگیری از سلطنت، از او به عنوان امیر پدر یاد میشد.
به گزارش فرارو، حمد بن خلیفه آل ثانی در سال ۲۰۱۳ از قدرت کنارهگیری کرد و امارت را به پسرش، تمیم بن حمد آل ثانی، واگذار کرد. اما شهرت او بیش از هر چیز به کودتای سفید سال ۱۹۹۵ بازمیگردد؛ زمانی که در غیاب پدرش، خلیفه بن حمد آل ثانی، که برای سفری در سوئیس به سر میبرد، قدرت را در دست گرفت. جالب آنکه پدر او نیز در سال ۱۹۷۲ با کودتایی مشابه، پسرعمویش را از قدرت کنار زده بود.
از ولیعهد به امیر
حمد بن خلیفه زمانی علیه پدرش دست به کودتا زد که سالها ولیعهد و فرمانده کل نیروهای مسلح قطر بود. روزنامه انگلیسی ایندیپندنت در گزارشی که چند روز پس از این رویداد منتشر کرد، نوشت اجرای کودتا چیزی بیش از اعزام نیروهای نظامی به کاخ الریان، محل اقامت امیر، و در اختیار گرفتن کنترل فرودگاه دوحه نبود. تحلیلگران معتقدند حمایت بخش مهمی از خاندان آل ثانی از این اقدام، نقش تعیینکنندهای در تثبیت قدرت حمد در همان ساعات نخست داشت.
حمد بن خلیفه پس از اعلام برکناری پدرش گفت: «از آنچه رخ داده خوشحال نیستم، اما این اقدام باید انجام میشد و من ناچار بودم آن را انجام دهم.»
خلیفه بن حمد سالها خارج از قطر زندگی کرد، اما سال ۲۰۰۴ اجازه بازگشت گرفت و سال ۲۰۱۶ فوت کرد
بر اساس روایتهای تاریخی، اختلاف اصلی پدر و پسر بر سر آینده اقتصاد قطر بود. حمد معتقد بود اتکای صرف به درآمدهای نفتی، آینده این کشور را با مخاطره روبهرو میکند و قطر باید هرچه سریعتر سرمایهگذاری گستردهای در صنعت گاز و صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) انجام دهد. اما امیر خلیفه رویکرد محافظهکارانهتری داشت و ترجیح میداد درآمدهای نفتی را در حسابهای خارجی نگهداری کند تا اینکه آنها را صرف پروژههای پرهزینه توسعه زیرساختهای گازی کند.
دسترسی به داراییهای امیر برکنار شده در حسابهای خارجی، یکی از مشکلات دولت جدید پس از کودتا بود. حمد بن خلیفه یک سال بعد، در ۱۹۹۶، با تلاش نافرجامی برای براندازی حکومتش روبهرو شد؛ رخدادی که روایت رسمی قطر، امارات و عربستان را طراحان اصلی آن معرفی میکند و از مصر و بحرین نیز به عنوان حامیان این طرح نام میبرد. این کودتا ناکام ماند و حکومت حمد تثبیت شد.
تبدیل بیابان به قطری که میشناسیم
گزارش روزنامه ایندیپندنت در ۲۸ ژوئن ۱۹۹۵ (۷ تیر ۱۳۷۴) تصویری متفاوت از قطر آن روزها ارائه میدهد؛ کشوری کوچک و عمدتاً بیابانی که با وجود قرار گرفتن بر فراز بزرگترین میدان مستقل گاز طبیعی جهان، هنوز فاصله زیادی با جایگاه کنونی خود داشت. شبهجزیره قطر از نظر طبیعی یکی از کمزیستترین مناطق جهان به شمار میرفت؛ سرزمینی عمدتاً پوشیده از شن که اندکی از آبهای کمعمق خلیج فارس ارتفاع دارد. در آن زمان، بیشتر شهروندان قطری در بخش دولتی مشغول به کار بودند و بخش عمده فعالیتهای اقتصادی را مهاجرانی از هند، پاکستان و دیگر کشورها انجام میدادند.
تاریخ رسمی قطر، دوران امارت حمد بن خلیفه را نقطه عطف توسعه این کشور میداند. دوحه در این دوره سیاست خارجی فعالتری در پیش گرفت، میزبانی رویدادهای بزرگ بینالمللی را آغاز کرد و سرمایهگذاری گستردهای برای تبدیل شدن به یک بازیگر تأثیرگذار منطقهای انجام داد.
همزمان، توسعه صنعت گاز طبیعی مایع (LNG) به مهمترین اولویت اقتصادی قطر تبدیل شد. سرمایهگذاریهای گسترده با مشارکت شرکتهای بزرگ بینالمللی، این کشور را در کمتر از دو دهه به یکی از بزرگترین صادرکنندگان LNG جهان تبدیل کرد و وابستگی اقتصاد آن به درآمدهای نفتی را کاهش داد.
بخش مهمی از درآمدهای حاصل از صادرات گاز نیز صرف توسعه زیرساختهای اقتصادی، صنعتی و آموزشی شد؛ از تأسیس شعبه دانشگاههای معتبر جهان مانند جرجتاون در دوحه گرفته تا سرمایهگذاریهای گسترده صندوق ثروت ملی قطر در بانکها، شرکتها و داراییهای مختلف در سراسر جهان.
