دمیس هسابیس؛ نابغه‌ای که از صفحه شطرنج به انقلاب هوش مصنوعی رسید

فرارو- وقتی صحبت از آینده هوش مصنوعی به میان می‌آید، نام‌هایی مانند سم آلتمن، ایلان ماسک و جنسن هوانگ بیشتر شنیده می‌شوند، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند تأثیرگذارترین چهره این حوزه کسی است که کمتر در رسانه‌ها ظاهر می‌شود؛ «دمیس هسابیس»، بنیان‌گذار و مدیرعامل گوگل دیپ‌مایند.

به گزارش فرارو، او از یک کودک نابغه در شطرنج به دانشمندی تبدیل شد که امروز در خط مقدم بزرگ‌ترین رقابت فناوری جهان ایستاده است؛ این مسیر از بازی‌های رایانه‌ای آغاز شد و به دریافت جایزه نوبل شیمی انجامید.

از صفحه شطرنج تا آزمایشگاه هوش مصنوعی

هسابیس در سال ۱۹۷۶ در لندن متولد شد. پدرش یونانی-قبرسی و مادرش سنگاپوری بود. استعداد خارق‌العاده او از همان کودکی آشکار شد. تنها چهار سال داشت که شطرنج را آموخت و در ۱۳ سالگی به درجه «استاد فیده» رسید؛ افتخاری که تنها تعداد محدودی از نوجوانان جهان به آن دست پیدا می‌کنند. او بارها در مسابقات ملی بریتانیا در میان بهترین بازیکنان نوجوان قرار گرفت و خیلی زود به عنوان یک کودک نابغه شناخته شد.

نوجوان نابغه‌ای که صنعت بازی‌های ویدیویی را شگفت‌زده کرد

اما شطرنج تنها علاقه او نبود. هسابیس از همان سال‌های نوجوانی شیفته برنامه‌نویسی و طراحی بازی‌های رایانه‌ای شد. او در ۱۷ سالگی به استودیوی مشهور Bullfrog Productions پیوست؛ شرکتی که در دهه ۹۰ میلادی یکی از موفق‌ترین سازندگان بازی‌های ویدیویی جهان بود. هسابیس در طراحی بازی تحسین‌شده Theme Park نقش مهمی داشت؛ اثری که بعدها به یکی از کلاسیک‌ترین بازی‌های شبیه‌سازی تبدیل شد.

با وجود موفقیت در صنعت بازی، او تصمیم گرفت مسیر تازه‌ای را انتخاب کند. هسابیس وارد دانشگاه کمبریج شد و در رشته علوم رایانه با رتبه ممتاز فارغ‌التحصیل شد. اما او معتقد بود برای ساخت هوش مصنوعی واقعی، تنها دانش کامپیوتر کافی نیست. به همین دلیل به سراغ علوم اعصاب شناختی رفت و دکترای خود را از کالج دانشگاهی لندن (UCL) دریافت کرد. پژوهش‌های او درباره حافظه، یادگیری و عملکرد مغز بعدها به یکی از پایه‌های علمی پروژه‌های دیپ‌مایند تبدیل شد.

دیپ‌مایند؛ استارت‌آپی که گوگل را مجاب به پرداخت نیم میلیارد دلار کرد

سال ۲۰۱۰ نقطه عطف زندگی حرفه‌ای هسابیس بود. او به همراه شین لگ و مصطفی سلیمان شرکت DeepMind را در لندن تأسیس کرد؛ شرکتی که هدفش ساخت «هوش مصنوعی عمومی» بود؛ سامانه‌ای که بتواند مانند انسان یاد بگیرد، استدلال کند و مسائل پیچیده را حل کند.

تنها چهار سال بعد، گوگل این استارت‌آپ را با مبلغی حدود ۵۰۰ میلیون دلار خرید؛ معامله‌ای که در آن زمان یکی از بزرگ‌ترین خریدهای تاریخ هوش مصنوعی به شمار می‌رفت. با این حال، هسابیس مدیریت دیپ‌مایند را حفظ کرد و این شرکت به مهم‌ترین بازوی تحقیقاتی گوگل در حوزه هوش مصنوعی تبدیل شد.

روزی که «آلفاگو» تاریخ هوش مصنوعی را تغییر داد

شهرت جهانی هسابیس در سال ۲۰۱۶ و با معرفی AlphaGo رقم خورد. این برنامه هوش مصنوعی توانست «لی سدول»، قهرمان افسانه‌ای بازی «گو»، را شکست دهد؛ اتفاقی که بسیاری آن را نقطه عطف تاریخ هوش مصنوعی می‌دانند.

تا پیش از آن، کارشناسان تصور می‌کردند رایانه‌ها دست‌کم یک دهه دیگر برای شکست بهترین بازیکنان گو زمان نیاز دارند. اما آلفاگو نه‌تنها این پیش‌بینی را بر هم زد، بلکه نشان داد هوش مصنوعی می‌تواند با یادگیری، خلاقیت و تصمیم‌گیری در مسائل بسیار پیچیده نیز رقابت کند.

آلفافولد؛ پروژه‌ای که گره چند دهه‌ای زیست‌شناسی را باز کرد

هسابیس تنها به پیروزی در بازی‌ها فکر نمی‌کرد. او باور داشت هوش مصنوعی باید به حل مهم‌ترین مسائل علمی بشر کمک کند. این نگاه در پروژه AlphaFold به اوج رسید؛ سامانه‌ای که توانست ساختار سه‌بعدی میلیون‌ها پروتئین را با دقتی بی‌سابقه پیش‌بینی کند.

پیش‌بینی ساختار پروتئین‌ها یکی از دشوارترین چالش‌های زیست‌شناسی بود و دانشمندان دهه‌ها برای حل آن تلاش کرده بودند. موفقیت آلفافولد راه را برای سرعت بخشیدن به تحقیقات پزشکی، کشف دارو و شناخت بهتر بیماری‌ها هموار کرد و از سوی بسیاری از پژوهشگران، یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای علمی قرن بیست‌ویکم توصیف شد.

نوبل شیمی برای مردی که رؤیای هوش مصنوعی را دنبال کرد

دستاوردهای هسابیس سرانجام در سال ۲۰۲۴ با دریافت جایزه نوبل شیمی به اوج رسید. او این جایزه را به همراه جان جامپر و دیوید بیکر برای توسعه روش‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در پیش‌بینی ساختار پروتئین‌ها دریافت کرد؛ افتخاری که نشان داد هوش مصنوعی دیگر تنها ابزاری برای شرکت‌های فناوری نیست، بلکه می‌تواند مرزهای علم را نیز جابه‌جا کند.

چرا دمیس هسابیس را معمار عصر جدید هوش مصنوعی می‌دانند؟

پس از ادغام Google Brain و DeepMind در سال ۲۰۲۳، هسابیس به عنوان مدیرعامل Google DeepMind منصوب شد و اکنون هدایت مهم‌ترین پروژه‌های هوش مصنوعی گوگل، از مدل‌های زبانی پیشرفته گرفته تا سامانه‌های علمی و رباتیک، را بر عهده دارد.

در حالی که رقابت گوگل، OpenAI، متا و دیگر غول‌های فناوری هر روز شدیدتر می‌شود، بسیاری از تحلیلگران معتقدند هسابیس بیش از هر مدیر فناوری دیگری بر توسعه هوش مصنوعی مبتنی بر پژوهش‌های علمی تمرکز کرده است.

هسابیس؛ نابغه‌ای دور از هیاهوی سیلیکون‌ولی

برخلاف بسیاری از چهره‌های مشهور سیلیکون‌ولی، هسابیس کمتر وارد جنجال‌های رسانه‌ای می‌شود. او ترجیح می‌دهد درباره آینده علم، مسئولیت‌پذیری در توسعه هوش مصنوعی و خطرات احتمالی فناوری‌های پیشرفته سخن بگوید تا اینکه درگیر رقابت‌های تبلیغاتی شود.

امروز بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر هوش مصنوعی روزی به توانایی‌هایی نزدیک به هوش انسان دست پیدا کند، نام دمیس هسابیس در کنار پیشگامانی مانند آلن تورینگ، جان مک‌کارتی و جفری هینتون به عنوان یکی از معماران اصلی این تحول تاریخی ثبت خواهد شد؛ دانشمندی که مسیرش از صفحه شطرنج آغاز شد و به تغییر آینده علم و فناوری جهان رسید.