روایت تهران از توافق احتمالی؛ پایان جنگ، آغاز گفتوگوهای فنی
تفاهمنامه در گامهای نهایی؟
در آخرین گمانهزنی پیرامون زمان احتمالی امضای یادداشت تفاهم بین ایران و آمریکا، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان ظهر روز شنبه از احتمال نهایی شدن آن در« ۲۴ ساعت» آینده سخن گفت.
شمارش معکوس برای امضای یادداشتتفاهم احتمالی ایران و آمریکا آغاز شده است و همزمان با افزایش رایزنیهای دیپلماتیک، مقامهای خارجی از نزدیک شدن به توافق سخن میگویند؛ توافقی که قرار است پس از پایان جنگ، مسیر مذاکرات فنی در مرحله ۶۰روزه را هموار کند.
به گزارش دنیای اقتصاد، گمانهزنیهای اخیر درباره احتمال امضای تفاهم در کمتر از یک روز آینده نشاندهنده شمارش معکوس دیپلماتیک بیسابقه است که در آن، برخلاف تنشهای میدانی روزهای گذشته، سیگنالهای مثبتی از سوی عالیترین مقامات سیاسی صادر میشود. به نظر میرسد پس از یک دوره تقابل سخت، اکنون ارادهای برای انتقال پرونده از «میدان» به «میز مذاکره» شکل گرفته است.
در آخرین گمانهزنی پیرامون زمان احتمالی امضای یادداشت تفاهم بین ایران و آمریکا، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان ظهر روز شنبه از احتمال نهایی شدن آن در« ۲۴ ساعت» آینده سخن گفت. جمعه شب نیز مقامات ایران و آمریکا گمانهزنیهایی درباره زمان امضای تفاهمنامه اعلام کرده بودند. وزیر خارجه کشورمان گفت که تفاهمنامه هیچگاه تا این حد به نهایی شدن نزدیک نبوده و ابراز امیدواری کرد که در چند روز آینده اتفاق بیفتد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز اعلام کرد که همچنان معتقد است توافق با ایران در دسترس است و ممکن است تا آخر هفته یا روز دوشنبه به امضا برسد.
با این حال روز گذشته اسماعیل بقائی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز توضیح داد که درباره زمان دقیق امضای تفاهمنامه باید منتظر بمانیم؛ اگرچه فردا(امروز یکشنبه) نخواهد بود، اما احتمال اینکه در روزهای آتی این اتفاق رقم بخورد منتفی نیست. وی افزود: «به دلیل تزلزل طرف مقابل در هرگونه اظهارنظر درباره این روند باید محتاط باشیم.» در این بین خبرگزاری رویترز به نقل از مقامات آگاه ادعا کرد که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا توافقنامه صلح با ایران را امضا خواهد کرد. جمعه شب نیز بر اساس گزارشی که روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از یک مقام آمریکایی منتشر کرد، آمده است که جیدی ونس قرار است برای امضای یک تفاهمنامه میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا به ژنو سفر کند. بر اساس این گزارش، پس از امضای تفاهمنامه، گفتوگوهای فنی درباره مسائل باقیمانده و حلنشده در اسلامآباد ادامه پیدا کند.
آمادهسازی اسلامآباد
نخستوزیر پاکستان که کشورش به عنوان میانجی بین تهران و واشنگتن تلاشهای زیادی را برای به ثمر رساندن گفتوگوهای دو طرف انجام داد، روز شنبه در پیامی درباره یادداشت تفاهم احتمالی ایران و آمریکا در برنامه ایکس نوشت: «ما بیش از هر زمان دیگری به توافق صلح نزدیک هستیم. با توجه به اینکه احتمالا نهایی شدن آن در ۲۴ ساعت آینده پیشبینی میشود، پاکستان در حال آمادهسازی برای امضای الکترونیکی توافقنامه صلح بلافاصله پس از آن است و پس از آن مذاکرات فنی در هفته آینده برگزار خواهد شد.»
تشدید رایزنیها پیش از تفاهم
روز گذشته رایزنیها میان طرفهای منطقهای و بینالمللی درباره تفاهم احتمالی بین ایران و آمریکا نیز شدت گرفت. کاظم غریب آبادی، معاون وزیر امور خارجه در برنامه ایکس نوشت: «امروز(شنبه) در دیدار مشترک با سفرای روسیه و چین در تهران، در مورد آخرین تحولات مربوط به پیشنویس یادداشت تفاهم اسلام آباد، بحث و تبادل نظر شد؛ شراکت راهبردی ایران، چین و روسیه و هماهنگیها و تعاملات میان سه کشور با قوت تداوم خواهد یافت.»
محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان هم برای دومین مرتبه در ۲۴ ساعت گذشته با «ایگنازیو کاسیس»، وزیر امور خارجه سوئیس گفتوگو کرد و آنها با استقبال از پیشرفت دلگرمکننده در جهت تفاهم بین ایالات متحده و ایران، ابراز امیدواری کردند که تلاشهای جاری به زودی به صلح و ثبات در منطقه کمک کند. در عین حال اسحاق دار با همتای مصری خود، بدر عبدالعاطی، تماس تلفنی برقرار کرده و درباره تلاشهای جاری برای پایان دادن به جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران گفتوگو کرده است. وزیر خارجه عراق و مدیرکل آژانس هم در یک تماس تلفنی تاکید کردند که اولویت اصلی ملتهای منطقه، برقراری آرامش، ثبات و جلوگیری از هرگونه تشدید تنشهای نظامی است.
جزئیات توافق از زبان عراقچی
اما روایت ایرانی از تفاهمنامه را عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران جمعه شب در برنامه گفتوگوی ویژه خبری اعلام کرد. عراقچی با اشاره به اینکه ما یک حرکتی را شروع کردیم که به انتهای آن نزدیک میشویم، گفت:« نتیجه این حرکت یادداشتتفاهم ۱۴ مادهای است که ترجیح میدهم درباره جزئیات آن زمانی که نهایی شد، صحبت کنم.» وی با اشاره با رایزنیهای در حال انجام در کشور در مورد جزئیات این توافق توضیح داد: «در این مذاکرات که منجر به خاتمه جنگ خواهد شد، دو مرحله پیشبینی شده است؛ مرحله اول یک یادداشتتفاهم است، سپس بعد از امضای یادداشت تفاهم، مذاکرات برای مرحله دوم شروع میشود و ما در مرحله دوم یک توافق نهایی خواهیم داشت.»
عراقچی تصریح کرد که بحث هستهای را به توافق نهایی موکول کردهایم. وی در مورد توضیح این موضوع گفت: «به دلایل مختلف این کار را انجام دادیم. خواستههای آنها در موضوع هستهای قابل پذیرش نبود. ما موضوعات دیگری که امکان توافق وجود داشت را به مرحله اول آوردیم و موضوع هستهای به مرحله دوم موکول کردیم. در مرحله دوم بحث هستهای و رفع تحریمهای ایران و یکی دو موضوع دیگر بررسی خواهد شد و توافق نهایی صورت خواهد گرفت.» این دیپلمات عالی رتبه جمهوری اسلامی ایران ادامه داد: «در توافق فعلی که به نام «یادداشتتفاهم اسلامآباد» است، خاتمه جنگ در تمام جبههها از جمله در لبنان اعلام میشود. ما لبنان و حزبالله را هیچگاه فراموش نکردهایم زیرا آنها در کنار ما جنگیدند.»
عراقچی در توضیح بخشهای مهمی از این یادداشتتفاهم و تعهدات طرف مقابل گفت که تعهد خواهند داد که دیگر آغازگر جنگی نباشند و از تهدید و زور استفاده نشود. وی با بیان اینکه دو طرف به حاکمیت یکدیگر احترام خواهند گذشت، گفت:«فکر میکنم این برای اولین بار در ۴۷ سال گذشته است که آمریکا به حاکمیت ایران احترام میگذارد و مکتوب میکند. آنها تعهد میکنند در امور داخلی ایران دخالت نکنند و به حاکمیت کشور احترام بگذارند.» عراقچی تصریح کرد: «بحث رفع انسداد تنگه هرمز، رفع محاصره دریایی، دور بعدی مذاکرات، رفع تحریمها، موضوع بازسازی ایران در قالب یک طرح توسعه اقتصادی و مسائل دیگری که رخ خواهد داد و داراییهای مسدود شده ایران در یادداشتتفاهم ذکر شده است.»
متون منتشر شده اعتبار ندارد
عراقچی همچنین با اشاره به اینکه اسرائیل در راس دشمنان این توافق قرار دارد و به دنبال بهانهای است تا آن را برهم بزند، گفت که اگر الان بیش از حد وارد جزئیات شویم فضای رسانهای ملتهبی را ایجاد میکند که امضای توافق را با مشکلاتی روبهرو خواهد کرد.» وی افزود: «در روزهای اخیر رسانهها متونی را در مورد متن تفاهمنامه منتشر کردند اما هیچکدام از این متون اعتباری ندارد و گمانهزنیهای رسانهای را تایید نمیکنیم. توصیه میکنیم آرامش روانی در کشور حاکم باشد تا بهترین توافق را امضا کنیم.» رئیس دستگاه دیپلماسی خاطرنشان کرد که هیچ موافقنامهای نیست که یک طرف ۱۰۰ برده باشد و طرف دیگر صفر. اگر شما راه مذاکرات را انتخاب میکنید به یک بدهبستان رضایت میدهید.
هزینه خدمات تنگه هرمز را میگیریم
وزیر خارجه ایران درباره وضعیت تنگه هرمز بعد از توافق نیز گفت: «تنگه هرمز تحت حاکمیت ایران و عمان است. گرفتن عوارض پذیرفته نیست اما هزینه خدمات چرا. برای ما آنچه مهم است؛ این است نظام اداره تنگه هرمز در ابتدا معلوم شود با چه کسی است، خدماتی که ارائه میشود، هزینههایش دیگر مجانی نخواهد بود.» وی درباره محاصره دریایی آمریکاییها نیز گفت که محاصره آمریکاییها باید به طور کامل رفع شود.
عراقچی در مورد وضعیت داراییهای مسدود شده هم توضیح داد که داراییهای مسدود شده ایران طبق یادداشت تفاهمی که امضا شود، آزاد خواهد شد و هیچ یک از داراییهای ما نمیتواند مسدود بماند. وزیر خارجه در پایان درباره زمان و مکان تفاهم گفت: «به محض اینکه آخرین مراحل مذاکرات ما انجام شود، این توافق و امضای آن اعلام میشود. هر یک از طرفین از راه دور یادداشت تفاهم را امضا میکنند و بعد اعلام میشود که این تفاهمنامه به امضای دو طرف رسیده است.» عراقچی با تاکید بر اینکه تفاهمنامه هیچگاه تا این حد به نهایی شدن نزدیک نبوده است ابراز امیدواری کرد که در چند روز آینده اتفاق بیفتد. »
باید به تعهدات عمل شود
همچنین روز گذشته شاهد موضعگیری برخی مقامات کشورمان درباره یادداشت تفاهم احتمالی بودیم. به گزارش خبرگزاری تسنیم، محمدباقر قالیباف، رئیس هیات مذاکرهکننده ایران در واکنش به ادعاهای واهی ترامپ در پستی به زبان انگلیسی در صفحه شخصی خود در شبکه ایکس نوشت: «باید به تعهداتی که داده شده عمل شود، بدون هیچ اما و اگر و بهانهای. برای توافق نزدیک پیشرو راه دیگری نیست.هر کسی درنهایت چیزی را درو میکند که کاشته است.» محسن رضایی، فرمانده سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس نیز گفت که ترامپ با آزادسازی ۲۴میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران موافقت کرده است اما با صراحت این موضوع را اعلام نمیکند.
