نتانیاهو و پاکسازی قومی در غزه/ وضعیت انسانی در متراکمترین باریکه جهان
دستور نتانیاهو به ارتش اسرائیل برای تصرف ۷۰ درصد نوار غزه از نگاه ناظران میتواند به معنای نقض صریح آتشبس باشد و شرایط انسانی فاجعهباری را در سرزمینی که پیشتر ویران شده است، به وجود آورد.
آتشبس لرزان در غزه بیش از هر زمان دیگری در خطر قرار گرفته است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، آخر هفته یکی از سختترین تیرها را به سمت امیدها برای صلح و بازسازی باریکه شلیک کرد.
به گزارش شرق، نتانیاهو به ارتش اسرائیل دستور داد ۷۰ درصد نوار غزه را تصرف کند. این دستور از نگاه ناظران میتواند به معنای نقض صریح آتشبس باشد و شرایط انسانی فاجعهباری را در سرزمینی که پیشتر ویران شده است، به وجود آورد.
آتشبسی که به خطر افتاده است
بر اساس آتشبسی که در ماه اکتبر با میانجیگری آمریکا برقرار شد، ارتش اسرائیل به خط مرزبندیای عقبنشینی کرده بود که به اسرائیل کنترل مستقیم ۵۳ درصد از سرزمین اشغالی را میداد. از آن زمان، نیروهای اسرائیلی بهطور مداوم مواضع خود را به سمت غرب و در بخش تحت کنترل حماس در نوار غزه گسترش دادهاند و در غرب آن نیز منطقهای موسوم به سرزمین بیصاحب را بهتدریج توسعه دادهاند؛ منطقهای که در آن ادعا میکنند حق دارند تعیین کنند چه کسی اجازه ورود دارد و به هر فردی که تهدید تلقی شود، شلیک کنند.
در روزهای اخیر، شبهنظامیان مسلح مورد حمایت اسرائیل نقش اصلی را در تخلیه مناطق واقع در امتداد خط آتشبس ایفا کردهاند و به ساکنان گفتهاند خانهها یا پناهگاههای خود را ترک کنند.
در طول هشت ماه آتشبس، نیروهای اسرائیلی همچنان به سوی فلسطینیهایی که در محدوده خط زرد تقسیمکننده نوار غزه قرار داشتند تیراندازی کردهاند و حملات هوایی را نیز در عمق مناطق غربی غزه انجام دادهاند؛ حملاتی که از زمان آغاز آتشبس تاکنون بیش از ۹۰۰ فلسطینی را کشته است.
نتانیاهو که پیش از انتخابات چند ماه آینده برای بقای سیاسی خود تلاش میکند، در سخنرانی در کنفرانسی در یک شهرک اشغالی در کرانه باختری، ابعاد اهداف سرزمینی اسرائیل را آشکار کرد.
نخستوزیر اسرائیل گفت: ما اکنون در حال تحت فشار قراردادن حماس هستیم. اکنون ۶۰ درصد از خاک نوار غزه را در کنترل داریم. میدانید، قبلا ۵۰ درصد بود، بعد به ۶۰ درصد رسیدیم. دستور من این است که به ۷۰ درصد برسیم.
اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، روز چهارشنبه گفت هدف نهایی دولت این است که شمار زیادی از فلسطینیها از غزه خارج شوند؛ اقدامی که او آن را «مهاجرت داوطلبانه» نامید، اما فعالان حقوق بشر آن را طرحی بلندمدت برای پاکسازی قومی توصیف میکنند که به دلیل ادامه کشتار و بدرفتاری با فلسطینیها و غیرقابل تحملکردن شرایط زندگی در نوار غزه به آن اطلاق میشود.
میتوان گفت گسترش کنترل نظامی اسرائیل نقض مستقیم آتشبس اکتبر، قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل که آن را تأیید کرده بود و همچنین طرح صلح ۲۰مادهای دونالد ترامپ خواهد بود؛ طرحی که خط زرد موقتی را برای تقسیم غزه به دو بخش تحت کنترل اسرائیل و حماس تعیین کرده بود تا مذاکرات بیشتر صلح انجام شود. در طرح ترامپ همچنین آمده بود: هیچکس مجبور به ترک غزه نخواهد شد و کسانی که بخواهند آنجا را ترک کنند، آزاد خواهند بود که بروند و آزاد خواهند بود که بازگردند.
ما مردم را تشویق خواهیم کرد بمانند و به آنها فرصت ساختن غزهای بهتر را خواهیم داد. این دقیقا همان نقطهای است که نتانیاهو از آن چشمپوشی کرده و درصدد نقضش برآمده است.
معنای اشغال ۷۰ درصد چیست؟
نیروهای اسرائیلی بهطور سیستماتیک ساختمانهای باقیمانده در منطقه تحت کنترل خود را تخریب کردهاند؛ بنابراین گسترش این منطقه به ۷۰ درصد غزه به این معنا خواهد بود که ۲.۲ میلیون فلسطینی که از جنگ جان سالم به در بردهاند، در کمتر از یکسوم سرزمین اصلی خود فشرده خواهند شد؛ سرزمینی که پیش از این هم بیش از حد متراکم و زندگی در آن دشوار و طاقتفرسا بود.
یک ناظر وضعیت به الجزیره گفته است: اینجا در غزه شرایط همین حالا هم دشوار است. در هر مترمربع، یک خانواده آواره، یک چادر موقت یا نوعی سرپناه ابتدایی وجود دارد. بنابراین این وضعیت برای بسیاری از مردم حکم مرگ خواهد داشت، چون عملا جایی برای رفتن ندارند.
ماجرا به همین ختم نمیشود. طی دو هفته گذشته، ارتش اسرائیل فرمانده شاخه نظامی حماس و جانشین او را کشته است. محمد عوده و عزالدین حداد، دو نفری بودند که بهتازگی در این باریکه و بر اثر حملات اسرائیل جان خود را از دست دادهاند. کمی بعد در حملهای دیگر، عماد السلام از اعضای حماس به همراه همسر و دخترش کشته شد. اسرائیل به بهانهعدم خلع سلاح حماس، به کشتن فرماندهان و ویرانی غزه ادامه میدهد.
شرایط انسانی در غزه
رامی ابو جاموس، روزنامهنگار فلسطینی ساکن نوار غزه و برنده جایزه «بایو» برای خبرنگاری در منطقه جنگی، در گزارش خود برای لوموند دیپلماتیک شرحی از آنچه در هفت ماه گذشته در غزه در جریان بوده، ارائه کرده است.
او مینویسد: دوستان خارجی غالبا از من میپرسند: پس از هفت ماه آتشبس، زندگی در نوار غزه چگونه است؟ در درجه اول باید تأکید کنم آتشبسی در کار نیست. آنچه هست، این است که خبرهای آن کمتر از گذشته پوشش داده میشود و گزارشها درباره زندگیمان هم کمتر شده است.
هر روز مردان، زنان و کودکانی کشته میشوند. زندگی کنونی ما شبیه سرطانی است که به آرامی در بدن بیمار پیشروی کرده و درنهایت منجر به مرگش میشود. این اواخر اسرائیل بهویژه پلیسها را هدف میگیرد تا در غزه هرجومرج امنیتی ایجاد کند.
رامی ابو جاموس در ادامه، وضعیت خط زرد را اینطور توصیف کرده است: این خط با بلوکهای بتونی به رنگ زرد محدود شده است. این بلوکها جابهجا میشوند. غالبا دیده میشود آنها را به سوی دریا کمی جلو میآورند و فضای ما را تنگتر میکنند.
سه روز پیش، بلوکهای زرد به خیابان صلاحالدین رسید که جاده اصلیای است که از جنوب نوار غزه به شمال میرود و درحال تبدیلشدن به یک مرز جدید است، اما فقط این نیست. خط دیگری هم وجود دارد که مجازی است و «خط نارنجی» نامیده میشود. این خط حتی بیشتر از خط زرد پیش میرود.
اسرائیلیها آن را به سازمانهای غیردولتیای که در نوار غزه ماندهاند اختصاص دادهاند و آنها اگر بخواهند از آن عبور کنند، باید با ارتش اسرائیل «هماهنگ» شوند. هدف این است که تا حد ممکن از تحرک آنها کاسته شود.
وضعیت زنان و بیماران دشوارتر است. بیماران از کمبود دارو رنج میبرند و بیماران سرطانی با رنج فراوانی جان خود را از دست میدهند. پوشک و شیرخشک با قیمت بسیار گزافی پیدا میشود. برای زنان جوان بحران دیگری هم شکل گرفته است.
آسوشیتدپرس میگوید طبق آمار، ۲۰.۶ درصد از ۳۵٬۴۷۴ ازدواج ثبتشده در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ مربوط به دختران زیر ۱۸ سال بوده است؛ از جمله ۶۲۷ مورد ازدواج دختران زیر ۱۵ سال در میان آنها دیده میشود. اغلب چنین ازدواجهایی به دلیل شرایط بهتر زندگی و فقر هولناک در میان اهالی غزه صورت میگیرد.
امال صیام، مدیر «مرکز امور زنان» در غزه، گفته نرخ واقعی احتمالا بسیار بالاتر است، زیرا بسیاری از ازدواجها در آشوب جنگ بهصورت رسمی ثبت نشدهاند. شمار قراردادهای ازدواج ثبتشده در سال ۲۰۲۴ یعنی نخستین سال کامل پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس که آغازگر جنگ شد، ۳۵ درصد کاهش یافته است.
دردسرهای مرد بدنام برای تلآویو
در شرایطی که نتانیاهو برای تصرف زمینهای بیشتری از غزه برنامهریزی میکند، ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، روز چهارشنبه پس از انتشار ویدئوهایی از فعالان بازداشتشده ناوگان اعزامی به غزه، که دستهایشان بسته بود و پیشانیشان روی زمین قرار داشت، موجی از محکومیتهای بینالمللی را برانگیخت. اغلب مسافران این ناوگان را اروپاییها تشکیل میدادند و با هدف شکستن محاصره باریکه غزه راهی شده بودند.
ویدئویی که خود بنگویر آن را در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد، پس از آن در دسترس قرار گرفت که نیروهای اسرائیلی کشتیهای ناوگان را در دریا متوقف کردند و روند بازداشت صدها فعال خارجی در بندر اشدود آغاز شد.
این ویدئو بهسرعت خشم بینالمللی را برانگیخت و حتی با انتقاد اسرائیل، بنیامین نتانیاهو و وزیر خارجه، گیدئون ساعر، مواجه شد. این تصاویر با عنوان «به اسرائیل خوش آمدید» منتشر شده بود و دهها فعال را نشان میداد که مجبور شدهاند زانو بزنند، دستهایشان بسته باشد و پیشانی خود را روی زمین بگذارند. در بخشهایی از ویدئو، آنچه اسرائیل سرود ملی خود میداند هم در پسزمینه شنیده میشد.
در بخشی دیگر از تصاویر، بنگویر دیده میشود که در میان بازداشتشدگان، با در دست داشتن پرچم اسرائیل، آنها را مورد تمسخر قرار میدهد. این رفتار باعث شد نتانیاهو اعلام کند رفتار وزیر راست افراطیاش با فعالان، با ارزشها و هنجارهای اسرائیل همخوانی ندارد و افزود مقامها این فعالان را هرچه سریعتر اخراج خواهند کرد.
گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل هم گفت بنگویر عامدانه به اسرائیل با نمایشی شرمآور آسیب زده است و این نخستین بار هم نیست.
بنگویر در پاسخ گفت: من افتخار میکنم وزیر مسئول سازمانهایی هستم که امروز علیه حامیان تروریسم عمل کردند. او با حضور در پارلمان افزود: بله، ممکن است تصاویری منتشر شود که گیدئون ساعر دوست ندارد، اما من آنها را مایه افتخار بزرگی برای خود میدانم.
با وجود اینکه اقدامات بنگویر دستکم در ظاهر از سوی مقامات تلآویو محکوم شد، اما بدنامی آن دامن دولت نتانیاهو را گرفت.
