حمله به پتروشیمی‌ها چقدر به ایران خسارت وارد کرد؟

حسین علیمراد، مدیر پیشین برنامه‌ریزی و توسعه شرکت صنایع ملی پتروشیمی، درباره تاثیر حمله به مجتمع‌های تامین یوتیلیتی پتروشیمی‌ها بر آینده صنعت پتروشیمی اظهار داشت: از نیمه فروردین تا آغاز آتش‌بست، درتلاشی هدفمند و به منظور تحت فشار قرار دادن ستون اصلی اقتصاد ایران، حمله به مجتمع‌های تامین‌کننده برق، بخار و دیگر سرویس‌های جانبی صنعت پتروشیمی در ماهشهر و عسلویه و دیگر مجتمع‌های تولیدی از جمله پتروشیمی بندر امام، پتروشیمی بوعلی سینا و پتروشیمی پارس توسط امریکا و اسرائیل انجام پذیرفت، در این حملات به مجتمع‌های فجر انرژی خلیج فارس ۱ و ۲ واقع در سایت ۲ و ۴ منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی، مبین انرژی خلیج فارس و دماوند انرژی عسلویه واقع در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس عسلویه به‌عنوان قلب تپنده یوتیلیتی این صنعت پتروشیمی که نقش کلیدی در پایداری تولید و اکو سیستم صنعت پتروشیمی دارند صدماتی جدی وارد شد. 

به گزارش ایلنا، وی افزود: این صدمات مستقیما منجر به اخلال در فرآیند تولید و توقف تولید در بیش از ۵۰ مجتمع پتروشیمی در این دو منطقه و بطور غیرمستقیم کاهش و یا توقف تولید در بیش از ۱۰ مجتمع پتروشیمی در دیگر مناطق شد. 

هدف امریکا ضربه به ستون فقرات درآمدهای ارزی کشور بود

مدیر پیشین برنامه‌ریزی و توسعه شرکت صنایع ملی پتروشیمی با بیان اینکه حمله به این سه مجتمع و دیگر مجتمع‌های تولیدی صنعت پتروشیمی، عملا به‌معنای هدف قرار دادن یکی از اصلی‌ترین منابع تامین ارز کشور است، گفت: صنعت پتروشیمی ایران در سال‌های اخیر، به‌ویژه در شرایط محدودیت‌های نفتی پس از خروج ایالات متحده از برجام، ستون فقرات درآمدهای ارزی کشور بوده و بیش از ۲۵ درصد صادرات غیر نفتی کشور را شامل شده است. 

وی خاطرنشان کرد: برای جلوگیری از تسری پیامدهای منفی این حملات در زنجیره‌های ارزش دیگر صنایع مرتبط با صنعت پتروشیمی، لازم است ضمن بررسی دقیق، تحلیل چند بعدی و اتخاذ تدابیر و تمهیدات فوری راهبردی در سطوح مختلف تصمیم‌گیری، از هم‌اکنون برنامه‌ریزی راهبردی و اقدامات اجرائی جهت بازسازی و راه‌اندازی این سه مجتمع و دیگر مجتمع‌های کلیدی صدمه دیده صورت پذیرد. 

چرا یوتیلیتی‌ها را هدف قرار دادند؟ 

علیمراد بیان کرد: شرکت فجر انرژی خلیج فارس ۱.۲ واقع در سایت ۲ و ۴ منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی (ماهشهر- خوزستان) در سال ۱۳۸۳ و مبین انرژی خلیج فارس و فاز اول دماوند انرژی عسلویه واقع در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (استان بوشهر) بترتیب در سال ۱۳۸۵ و ۱۳۹۷ با هدف تامین برق، بخار، انواع آب فرآیندی و دیگر سرویس‌های جانبی و زیرساخت‌های حیاتی برای مجتمع‌های پتروشیمی مستقر در مناطق ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر و انرژی پارس به بهره‌برداری اولیه رسیدند. 

وی ادامه داد: توان تولید برق شرکت فجر انرژی خلیج فارس ۱ و ۲ تقریبا یک میلیون و پانصد هزار مگاوات است. سهام عمده ۶۰ درصدی آن متعلق به شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس است و تامین برق، بخار، انواع آب فرآیندی و دیگر سرویسهای جانبی مورد نیاز ۱۹ مجتمع تولیدی عمده بغیر از مجتمع پتروشیمی بندر امام و رازی را برعهده دارد. لازم به ذکر است این دو مجتمع برق و سرویس‌های جانبی مورد نیاز خود را تولید و مصرف می‌کنند. 

مدیر پیشین برنامه‌ریزی و توسعه شرکت صنایع ملی پتروشیمی گفت: توان تولید برق مبین انرژی خلیج فارس و دماوند انرژی عسلویه واقع در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (استان بوشهر) به ترتیب ۹۸۶ و ۶۴۸ مگاوات است. سهام عمده ۸۲ درصدی مبین انرژی متعلق به شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس ولی مالکیت سهام شرکت دماوند انرژی بین هلدینگ‌های مالک مجتمع‌های تولیدی واقع در آن منطقه توزیع شده است. این دو مجتمع تامین برق، بخار، انواع آب فرآیندی و دیگر سرویس‌های جانبی مورد نیاز برای تولید و همچنین اکسیژن مورد نیاز بعنوان خوراک بیش از ۲۴ مجتمع تولیدی عمده واقع در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس را بعهده دارند.

به عبارت دیگر حداقل تولید ۴۵ مجتمع پتروشیمیائی در این دو منطقه وابستگی مستقیم و کامل به تداوم تولید این سه مجتمع دارند و مطابق اطلاعات موجود در سال ۱۴۰۳ با قطع تولید برق و سرویس‌های جانبی این سه مجتمع تامین کننده یوتیلیتی حدود ۵۷ میلیون تن انواع محصولات پتروشیمی از ۲.۷۵ میلیون تن تولید واقعی کاسته خواهد شد. بعبارت دیگر با فرض‌عدم راه‌اندازی طرح‌های آماده راه‌اندازی، تقریبا ۷۶ درصد افت تولید واقعی نسبت به سال ۱۴۰۳ پیش‌بینی می‌شود که اثر مستقیم آن در کاهش وزنی صادرات و ارزآوری خواهد بود. 

تغییر رویکرد حملات و تهدید اقتصاد ایران

وی تاکید کرد: حملات صورت‌گرفته که به‌طور مستقیم چندین مجتمع کلیدی پتروشیمی و به‌ویژه مجتمع‌های تامین کننده انرژی و یوتیلیتی مناطق را هدف قرار داد، عملا نشان‌دهنده تغییر رویکرد در نوع تهدیدها علیه اقتصاد کشور است. در این الگو، تمرکز بر نقاطی است که بیشترین وابستگی متقابل و زنجیره‌ای را در شبکه صنعتی کشور دارند؛ به‌گونه‌ای که آسیب به یک بخش می‌تواند کل سیستم را با اخلال روبرو کند. از این منظر، هدف قرار دادن زیرساخت‌های پشتیبان نظیر تامین کننده برق و بخار و یوتیلیتی، بیش از تخریب واحدهای تولیدی، دارای اثرگذاری راهبردی است. 

علیمراد افزود: بعنوان نمونه با توقف تولید مجتمع‌های تولید کننده برق و یوتیلیتی در منطقه عسلویه مجتمع پتروشیمی کاویان که تامین کننده بیش از ۷۷ درصد اتیلن خط لوله اتیلن غرب کشور است نیز متوقف خواهد شد و بدنبال آن ۱۰ مجتمع تغذیه شونده از خوراک اتیلن از این خط لوله نیز مجبور به توقف تولید می‌شوند. بنابراین پیامدهای اولیه و کوتاه مدت این حملات، از جمله اختلال در روند تولید، عدم امکان راه‌اندازی طرح‌های آماده بهربرداری، توقف موقت فعالیت تولید برخی مجتمع‌ها، و ایجاد وقفه در زنجیره صادرات، تنها بخشی از تبعات کوتاه‌مدت است. 

وی خاطرنشان کرد: در سطحی کلان‌تر و بلندمدت، این رخداد هشداری جدی برای امنیت انرژی و پایداری منابع تامین ارز کشور است؛ بخصوص همانطور که اشاره شد، در شرایطی که صنعت پتروشیمی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین جایگزین‌های درآمدهای نفتی، نقش محوری در تامین ارز و حفظ تعادل اقتصادی در سطح کلان در کشور و همچنین رشد اقتصادی کشور ایفا می‌کند. 

چالش پایین دستی‌ها

مدیر پیشین برنامه‌ریزی و توسعه شرکت صنایع ملی پتروشیمی گفت: از نگاه دیگر، زنجیره‌های الفینی، پلی‌الفینی و آروماتیکی صنعت پتروشیمی ایران نقشی کلیدی و راهبردی در تامین خوراک صنایع پایین‌دستی و صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا دارند. محصولات صنعت پتروشیمی، از اتیلن و پروپیلن گرفته تا پلی‌اتیلن و بنزین پیرولیز، خوراک بسیاری از صنایع داخلی و بازارهای صادراتی را تشکیل می‌دهند. بعنوان مثال مجتمع پتروشیمی همچون بوعلی سینا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان محصولات آروماتیکی، علاوه بر دارا بودن سهم قابل‌توجهی در صادرات بنزن، پارازایلین و سایر مشتقات شیمیایی، خوراک مجتمع پتروشیمی تندگویان را برای تولید محصول راهبردی پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) گرید بطری بعهده دارد. 

به گفته وی؛ محصولات تولیدی صنعت پتروشیمی ایران نه‌تنها در صنایع داخلی، بلکه در بازارهای جهانی به‌عنوان مواد اولیه حیاتی شناخته می‌شوند. دیگر مجتمع‌های پتروشیمی نیز با تولید گسترده پلیمرها، به‌ویژه انواع پلی‌اتیلن، یکی از بازیگران اصلی تامین خوراک ۱۵۰۰۰ بنگاه در صنایع تکمیلی صنعت پتروشیمی در بازارهای داخلی (تکمیل کننده زنجیره ارزش) و همچنین صادراتی محسوب می‌شوند. 

علیمراد متذکر شد: از این رو برنامه ریزی و اقدام در راستای بازسازی، تعمیرات و راه‌اندازی سه مجتمع یاد شده و دیگر مجتمع‌های تولیدی کلیدی باید از هم اکنون مدنظر مالکان و سهامدان قرار گیرد. 

ارزیابی صدمات

وی ارزیابی واقعی صدمات، برنامه ریزی اولیه با در نظر گرفت انجام بازسازی سه مجتمع تامین کننده یوتیلیتی در حداقل زمان ممکن و سپس اولویت‌بندی بازسازی دیگر مجتمع‌های تولید با توجه به رفع نیاز داخلی را از جمله اقدامات در راستای بازسازی برشمرد و افزود: بعنوان مثال بازسازی و راه‌اندازی مجتمع بوعلی سینا که تامین کننده خوراک مجتمع تندگویان برای تولید محصول راهبردی پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) گرید بطری است، باید در اسرع وقت انجام پذیرد. 

مدیر پیشین برنامه‌ریزی و توسعه شرکت صنایع ملی پتروشیمی همچنین بودجه‌بندی جهت تامین مالی و تامین منابع با اولویت و تدوین راهبرد مناسب تامین ارز مورد نیاز از منابع تامین مالی دردسترس از جمله بانک مرکزی، صندوق توسعه ملی و اعتبارات و منابع داخلی بانک‌های تجاری را دیگر اقدامات در راستای بازسازی پتروشیمی‌ها عنوان کرد. 

شناسایی شرکت‌های داخلی و خارجی با هدف سرعت بخشیدن به بازسازی

وی در ادامه بر لزوم شناسائی و ارزیابی شرکت‌های مهندسی و سازنده تجهیزات مورد نیاز بازسازی داخلی و خارجی (عمدتا از کشورهای همسو با جمهوری اسلامی و با اولویت به شرکت‌های توانمند داخل تاکید کرد و گفت: انجام مهندسی ارزش (Value Engineering) جهت رفع نواقص فرآیندی قبل با هدف کاهش هزینه‌های اجراء و همچنین ارتقاء بهره‌وری سیستم‌های فرآیندی تولید از دیگر ملزومات است. 

علیمراد به تدوین راهبرد اجراء (Execution Strategy) طرح‌های بازسازی و راه‌اندازی مجتمع‌های صدمه دیده با اولویت سه مجتمع تامین کننده یوتیلیتی نیز اشاره و خاطرنشان کرد: تشکیل تیم‌های بازسازی و راه‌اندازی متشکل از متخصصان اجرای طرح‌های دو منطقه ماهشهر و عسلویه و استفاده از تجارب مدیران و کارشناسان اجرای طرح‌ها باید در دستور کار قرار گیرد.