در کاروانسرای شاه عباسی چه خبر است؟
مدیر یک انجمن محیطزیستی در سمنان از وضعیت کاروانسرای شاه عباسی و فضای طبیعی آن در شهر سمنان انتقاد کرد و گفت: این بنای تاریخی رها شده، آجرهای آن دچار آلودگی شده و در برابر رطوبت و عوامل جوی بدون حفاظت باقی مانده است.
نیلوفر مداح، مدیر انجمن محیطزیستی فانوس، با انتقاد از وضعیت کاروانسرای شاه عباسی سمنان و فضای طبیعی آن، گفت: سمنان، شهری تاریخی با الگویی مشابه اصفهان، از جمله شهرهایی است که شکلگیری آن بر پایه آب و جریانهای طبیعی استوار بوده و هنوز نیز نشانههای این نظام کهن در بافت شهری آن قابل مشاهده است. جریان آب رودخانه «گلرودبار» در جویهای این شهر تاریخی ادامه دارد و بسیاری از بناهای مهم در امتداد همین نهرها شکل گرفتهاند، از جمله کاروانسرای شاه عباسی سمنان که در میدان سعدی واقع شده است و از مهمترین آثار تاریخی این شهر به شمار میرود.
به گزارش ایسنا، او افزود: در ضلع شرقی این کاروانسرای تاریخی، نهر «ناسار» جریان دارد که به استخر ناسار در نزدیکی بنا میریزد. این نهر در محدودهای که به اصطلاح محلی «برجم» نامیده میشود، به دو شاخه تقسیم شده و محیطی طبیعی با درختان کهنسال را شکل داده است. بخشی از آب به استخر ناسار یا باغ شاه هدایت میشود و بخش دیگر به سمت باغ و مجموعه تاریخی تدین جریان مییابد.
مداح ادامه داد: در اوایل جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، با مراجعه به این محدوده مشاهده کردیم که فضای طبیعی و درختان کهنسال آن بهطور کامل از بین رفته و به جای آن خیابانی از سمت خیابان قدس تا ضلع جنوبی کاروانسرا احداث شده است. همچنین بخشی از نهر قدیمی لولهگذاری و مدفون شده و بخشهایی از فضای طبیعی نیز تخریب شده است.
او اظهار کرد: نهر «تدین» عملاً از بین رفته و جوی جدیدی ایجاد شده است، در حالی که درختان این محدوده پیشتر از آب جوی قدیمی تغذیه میکردند و اکنون وضعیت آبیاری آنها مبهم است.
مدیر انجمن محیطزیستی فانوس همچنین تاکید کرد: بر اساس اسناد شهری، این محور تاریخی از کاروانسرای شاه عباسی تا باغها و درمانگاه تاریخی تدین، باغهای اخفشیه، امامزاده علی بن جعفر، استخر ناسار و بازار تاریخی، باید بهصورت مسیر پیادهمحور ساماندهی میشد، اما با احداث این خیابان و اتصال آن به کوچههای مسکونی و باغهای شرقی کاروانسرا، این مسیر به محور خودرو تبدیل شده و هویت تاریخی آن در معرض تهدید قرار گرفته است.
به گفته این فعال محیطزیست، اجرای این طرح که توسط شهرداری سمنان و با همکاری سازمان بهزیستی و تملک بخشی از اراضی انجام شده، منجر به تخریب بخشی از نهر تاریخی، فضای سبز طبیعی و درختان کهنسال شده است، در حالی که این مجموعه شامل نهر، کاروانسرا و فضای پیرامونی آن، واجد ارزشهای تاریخی و میراثی است.
او افزود: «باغشهر سمنان» در زمره میراث روستایی قرار میگیرد و مشمول اسناد بینالمللی از جمله منشور ونیز و منشور فلورانس است که بر حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی تأکید دارند. از سوی دیگر، طبق ماده چهار مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری، «پهنه حفاظت در حریم شهر» به محدودهای اطلاق میشود که در آن حفظ وضعیت طبیعی و جلوگیری از هرگونه دخل و تصرف الزامی است. همچنین بر اساس قانون آب مصوب ۱۳۴۷، بستر رودخانهها و منابع آبی، ثروت ملی محسوب شده و در مالکیت عمومی قرار دارند. علاوه بر این، مطابق ماده یک قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب ۱۳۵۳، حفاظت و جلوگیری از هرگونه اقدام مخرب که تعادل محیط زیست را بر هم بزند، از وظایف سازمان حفاظت محیط زیست است.
مداح در ادامه با انتقاد از عملکرد مدیریت شهری گفت: در سالهای اخیر، شورای شهر و شهرداری سمنان نسبت به شناسنامهدار کردن درختان، بهویژه درختان کهنسال، غفلت کردهاند و حتی گزارشهایی از قطع برخی درختان نیز منتشر شده است. همچنین هیچ بانک اطلاعاتی جامعی از فضای سبز شهری، خانهباغها و درختان کهنسال تهیه نشده است.
او اظهار کرد: وضعیت کاروانسرای شاه عباسی سمنان نیز با انتقادهایی همراه است. این بنای تاریخی رها شده، آجرهای آن دچار آلودگی شده و در برابر رطوبت و عوامل جوی بدون حفاظت باقی مانده است. این در حالی است که وزیر میراث فرهنگی در سفر بهمنماه خود به سمنان، دستور مرمت این بنا با استفاده از ظرفیت مالی شهرداری و تبدیل آن به موزه را صادر کرده بود، اما پس از این سفر، وضعیت اجرای این دستور نامشخص مانده است.
مداح در پایان با اشاره به پیامدهای این طرح اظهار کرد: به نظر میرسد هدف نهایی، از بین بردن بخشهای باقیمانده باغهای اخفشیه در ضلع جنوبی کاروانسرا و اطراف شهرداری باشد و ضروری است نهادهای متولی میراث فرهنگی و محیط زیست برای ثبت و حفاظت این باغها اقدام فوری انجام دهند و از تعریض تدریجی کوچههای اطراف کاروانسرا جلوگیری شود.
