راهبرد «سرِباند»؛ درمان بحران یا بازتولید خشونت
آیا دولت مکزیک میتواند موج خشونت را مهار کند؟
بازداشت و مرگ نِمِسیو روبن اوسگوئرا سروانتس، رهبر کارتل «نسل جدید خالیسکو»، موجی از خشونت را در دستکم ۱۵ ایالت مکزیک برانگیخت و بار دیگر کارآمدی راهبرد «سرِباند» را زیر سؤال برد. ساختار ائتلافی این کارتل، خطر انشعاب و جنگ جانشینان را افزایش داده است. عملیات با حمایت اطلاعاتی آمریکا و تحت فشار دونالد ترامپ انجام شد. تجربه کارتل سینالوآ نشان میدهد مهار نشدن خشونت میتواند به سرایت ملی، تهدید اقتصاد و آزمونی تعیینکننده برای دولت شاینباوم بینجامد.
فرارو- در ۲۲ فوریه، نیروهای ویژه مکزیک یکی از قدرتمندترین قاچاقچیان مواد مخدر کشور را بازداشت کردند. دولت اعلام کرد نمسیو روبن اوسگوئرا سروانتس، مشهور به «ال منچو» و رهبر کارتل «نسل جدید خالیسکو»ـ یکی از دو باند بزرگ مکزیک ساعاتی بعد بر اثر جراحات ناشی از درگیری مسلحانه جان باخت. این مرد ۵۹ ساله که سابقه فعالیت در پلیس داشت، احتمالاً تحت تعقیبترین فرد در مکزیک بود.
راهبرد «سرِباند» و بازگشت چرخه خونین قدرت در مکزیک
به گزارش فرارو به نقل از نشریه اکونومیست، ریشه این نگرانی در خاطره رویکردی نهفته است که سالها در مبارزه با باندهای تبهکار دنبال شد و اعتبار خود را از دست داد: هدفگرفتن رؤسای کارتلها به هر قیمت. کلودیا شینباوم پیشتر بارها «راهبرد سرِباند» را به این دلیل نقد کرده بود که اغلب به خونریزی بیشتر میانجامد. حذف رهبران کارتلها معمولاً به انشعابهای درونی و جنگ قدرت میان جانشینان منجر میشود؛ روندی که در نهایت، جهش در نرخ قتل را در پی دارد.
خشونت پس از مرگ ال منچو تقریباً بلافاصله آغاز شد؛ هرچند در گام نخست بیشتر جلوهای از نمایش قدرت و خشم باندها بود تا آغاز یک جنگ داخلی تمامعیار میان آنها. افراد مسلح در دستکم ۱۵ ایالت حملاتی انجام دادند، اتوبوسها و بانکها را به آتش کشیدند و شرکتهای هواپیمایی ناچار به لغو پروازها شدند. دولتهای مکزیک، ایالات متحده و چند کشور دیگر برای مناطق درگیر هشدار «در خانه بمانید» صادر کردند.
ماهیت ساختاری کارتل خالیسکو احتمال تداوم خشونت را افزایش میدهد. به گفته ادواردو گوئررو از مؤسسه امنیتی لانتیـا در مکزیکوسیتی، این کارتل ائتلافی متشکل از ۹۲ گروه فعال در سراسر کشور است و بیش از سایر باندها در معرض تجزیه و چنددستگی قرار دارد. هنوز مشخص نیست ال منچو برنامهای روشن برای جانشینی داشته است یا خیر؛ و همچنین معلوم نیست شش تبهکار دیگری که در درگیری با نیروهای ویژه کشته شدند، از اعضای حلقه رهبری کارتل موسوم به «کوپولا» بودهاند یا صرفاً محافظان شخصی او.
بیرحمی این گروه سابقهای طولانی دارد. در سالهای نخست، با کارتل سینالوآ همکاری میکرد تا با گروه زتاس بجنگد؛ اما بعدها فعالیت خود را به هر ۳۲ ایالت مکزیک گسترش داد. این کارتل امروز توانایی نفوذ و فسادآلود کردن سیاستمداران که ویژگی کارتل سینالوآ است را با خشونت عریان زتاس درآمیخته است. افراد مسلح آن برای ایجاد رعب، اجساد را از پلها آویزان کرده یا پس از تکهتکهکردن در خیابانها رها کردهاند. در سال ۲۰۲۰ نیز تلاش جسورانهای برای ترور عمر گارسیا هارفوخ، وزیر امنیت وقت مکزیکوسیتی که اکنون در دولت شاینباوم همین سمت را بر عهده دارد انجام داد.
امپراتوری خشونت؛ از قاچاق فنتانیل تا راکتاندازهای ضدهواپیما
تنوع فعالیتهای مجرمانه، از قاچاق مواد مخدر تا سرقت سوخت، ثروتی عظیم برای این باند فراهم کرده و انگیزههای بیشتری برای توسل به خشونت ایجاد کرده است. این منابع مالی همچنین امکان انباشت تسلیحات سنگین از جمله مین و پهپادهای حامل مواد منفجره را مهیا ساخته است. مقامهای مکزیکی اعلام کردهاند در مخفیگاه ال منچو سلاحهایی کشف شده که شامل راکتاندازهایی بوده که توان سرنگونی هواپیما یا انهدام خودروهای زرهی را دارند. این گروه حتی بخشی از تسلیحات خود را تولید میکند. سسیلیا فارفان-مندز از اندیشکده «ابتکار جهانی علیه جرایم سازمانیافته فراملی» در ژنو هشدار میدهد: «نمیدانیم هزینه بازداشت او چه خواهد بود، اما میدانیم که بیهزینه نخواهد بود.»
کلودیا شینباوم که حدود یکونیم سال پیش به قدرت رسید، امنیت را در صدر اولویتهای خود قرار داده است. او هارفوخ را بهعنوان وزیری با رویکردی سختگیرانه منصوب کرده و ظرفیتهای اطلاعاتی کشور را تقویت کرده است. با این حال، به گفته گوئررو، تصمیم برای هدفگرفتن ال منچو به احتمال زیاد با هدف جلب رضایت دونالد ترامپ اتخاذ شده است؛ عاملی که خود میتواند ابعاد سیاسی این عملیات را پیچیدهتر سازد.
دونالد ترامپ فشارها بر کلودیا شاینباوم را افزایش داده و از او خواسته است با قاطعیت بیشتری برای فروپاشاندن باندهای تبهکار اقدام کند؛ در غیر این صورت، واشنگتن ممکن است بهطور یکجانبه و حتی از مسیر حملات نظامی وارد عمل شود. در ژانویه، ایالات متحده اعلام کرد که به چیزی فراتر از «پیشرفت تدریجی» در مکزیک نیاز دارد. عملیات حذف نمسیو روبن اوسگوئرا سروانتس با پشتیبانی اطلاعاتی آمریکا انجام شد؛ فردی که بهدلیل قاچاق مواد مخدر از جمله فنتانیل به خاک آمریکا، هدفی درجهیک برای واشنگتن به شمار میرفت. اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا نیز برای اطلاعاتی که به بازداشت او بینجامد، ۱۵ میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود.
دومینوی خشونت؛ از سقوط زامبادا تا شعلههای خالیسکو
برای سنجش پیامدهای چنین مداخلهای، میتوان به تجربه کارتل سینالوآ رجوع کرد. رهبر آن، اسماعیل زامبادا، در ژوئیه ۲۰۲۴ توسط آمریکا بازداشت شد؛ و خواکین گوسمان، دیگر رهبر پیشین این کارتل، نیز هماکنون در ایالات متحده حکم حبس ابد را میگذراند. از زمان بازداشت زامبادا، ایالت سینالوآ (پایگاه اصلی این باند ) در موجی از خشونت فرو رفته است؛ حتی در شرایطی که نرخ قتل در برخی دیگر از مناطق کشور کاهش یافته است. دستگاه امنیتی مکزیک، با وجود اعزام صدها نیروی نظامی، هنوز نتوانسته این خشونت را مهار کند.
پرونده سینالوآ نشان میدهد خشونتی که در همان مراحل نخست مهار نشود، استعداد سرایت دارد. به گفته ادواردو گوئررو، شعلهورشدنهای موضعی میتواند به «همهگیریای تبدیل شود که مهار آن سالها طول بکشد.» از نگاه او، دولت برای جلوگیری از شکلگیری کارزارهای محلی توسط فرماندهان منطقهای کارتل خالیسکو، ناگزیر خواهد بود آنها را نیز هدف قرار دهد؛ اقدامی که خود میتواند چرخه درگیری را تشدید کند.
گسترش خشونت، در صورت وقوع، ممکن است دستاورد نسبی شاینباوم در کاهش نرخ قتل را خنثی کند و اقتصاد کشور را نیز در معرض تهدید قرار دهد. خالیسکو یکی از قطبهای مهم کسبوکار و گردشگری مکزیک است. علاوه بر این، تنها چهار ماه دیگر مکزیک قرار است میزبان مشترک جام جهانی فوتبال باشد و مسابقاتی در شهر گوادالاخارا (مرکز ایالت خالیسکو )برگزار شود. تحولات پیش رو میتواند نهتنها موفقیت عملیات بازداشت ال منچو، بلکه کل دوره ریاستجمهوری شینباوم را زیر سایه ببرد و آزمونی تعیینکننده برای راهبرد امنیتی او رقم بزند.
