بهای خونین جاه‌طلبی کرملین/ تلفات نظامی مسکو از مرز یک میلیون نفر عبور کرد

پاتک‌های هدفمند ارتش اوکراین در جبهه جنوب شرقی، ادعای کرملین مبنی بر پیروزی گریزناپذیر در ابتدای جنگ را در پنجمین سال به چالش کشیده است.

به گزارش شرق، در حالی که مذاکرات صلح متوقف مانده، تلفات میلیونی، پیشروی‌های میلی‌متری و فروپاشی شریان‌های نفتی، ماشین جنگی روسیه را در یک بن‌بست فرسایشی و پرهزینه گرفتار کرده است. ماشین جنگی پوتین در باتلاق محاسبات اشتباه گرفتار شده و اکنون ژنرال‌های روسی بهای سنگین تلفات میلیونی را به اقتصاد در حال سقوط خود تحمیل می‌کنند. 

یک ضدحمله اوکراین در جنوب شرقی این کشور، در حال ازبین‌بردن پیشروی‌های روسیه در آن منطقه است و نشان می‌دهد که نیروهای کی‌یف با وجود کشیده‌شدن تهاجم مسکو به سال پنجم، هنوز توان زیادی برای مبارزه دارند.

در شرایطی که روسیه تلاش کرده پیروزی خود در اوکراین را اجتناب‌ناپذیر جلوه دهد، براساس تحلیل اخیر مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) و نتیجه‌گیری‌های چندین بخش اطلاعات دفاعی اروپا، تلفات نیروهای کرملین اکنون از مرز یک میلیون نفر فراتر رفته است و تهاجمات فرسایشی آن در بهترین حالت تنها چندده متر در روز پیشروی می‌کند.

اوکراین با پاک‌سازی بخش وسیعی از شهر کوپیانسک در شمال شرق از حضور نیروهای روسیه و بازپس‌گیری چندین روستا در منطقه جنوب شرقی زاپروژیا، ادعاهای ژنرال‌های روسی مبنی بر «دستاوردهای قابل توجه» را با رسوایی مواجه کرده است. هم‌زمان، تداوم حملات دوربرد اوکراین، تحریم‌های غرب و توقیف نفتکش‌ها باعث کاهش قیمت نفت روسیه شده است. درآمد نفتی برای حفظ تلاش‌های نظامی مسکو بسیار حیاتی است.

ست جونز، رئیس بخش دفاع و امنیت در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، به وال‌استریت‌ژورنال می‌گوید: «کاهش درآمد نفتی روسیه و نمایان‌ترشدن اثرات اقتصادی جنگ پس از گذشت چهار سال، ولادیمیر پوتین را بر آن داشته که قراردادهای اقتصادی جذاب را مقابل ترامپ قرار دهد تا او را وسوسه کند که حمایت از اوکراین را قطع کرده یا کی‌یف را مجبور به واگذاری سرزمینی کند که ارتش مسکو هنوز فتح نکرده است. این یک واقعیت بزرگ در جنگ است که ارتش او قادر به پیروزی در آن نیست و امید واقعی آن‌ها این است که ایالات متحده به کمکشان بیاید». 

آمار تلفات در سنگرهای کرملین

تلفات نظامی روسیه در مجموع به حدود ۱.۲ میلیون نفر رسیده است که براساس اعلام مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، حدود ۳۲۵ هزار نفر از آن‌ها کشته شده‌اند؛ رقمی که بیش از دو برابر آمار تلفات اوکراین برآورد می‌شود. در حالی که روسیه مدت‌هاست توانسته با پرداخت‌های کلان، داوطلبان کشورهای دیگر را به‌عنوان مزدور برای جنگ با اوکراین جذب کند، نشانه‌هایی وجود دارد که اکنون روند استخدام نیرو برای همگام‌شدن با حجم تلفات با مشکل مواجه شده است.

ژنرال اولکساندر سیرسکی، فرمانده ارشد نظامی اوکراین، هفته گذشته اعلام کرد روسیه نتوانسته است تلفات میدان نبرد خود را در سال ۲۰۲۵ جبران کند. برخی از مقامات دفاعی غربی نیز به این نتیجه رسیده‌اند که روند استخدام نیرو در روسیه رو به کاهش است.

براساس گفته یک مقام غربی، در سه ماه گذشته، روسیه ماهانه ۳۰ تا ۳۵ هزار سرباز استخدام کرده است، اما تعداد بیشتری در این مدت کشته یا زخمی شده‌اند. اگرچه روسیه نیروهای کافی برای ادامه عملیات فعلی خود را در اختیار دارد، اما برخی تحلیلگران می‌گویند کمبود نیرو ازجمله دلایلی است که ممکن است دستیابی به پیشرفت‌های بزرگ را برای مسکو بسیار دشوار کند. اوکراین نیز به نوبه خود در تلاش برای افزایش نیروی انسانی کافی است.

سرلشکر پکا تورونن، رئیس اطلاعات نظامی فنلاند، در این‌باره می‌گوید: «نشانه‌هایی وجود دارد که روس‌ها به اندازه قبل نیرو جذب نمی‌کنند، اما آن‌ها هنوز هم بیشتر از اوکراینی‌ها داوطلب استخدام می‌کنند».

این جنگ هزینه‌های سنگین خود را تحمیل کرده و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، به مرگ ۵۵ هزار سرباز اوکراینی اذعان کرده است. صفوف نازک پیاده‌نظام اوکراین برای جلوگیری از پیشروی روسیه بیشتر به پهپادهای انفجاری و توپخانه تکیه می‌کنند، اما حملات تعیین‌کننده، به نیروی انسانی بیشتری برای حفظ خطوط دفاعی نیاز دارد و اوکراین به دنبال فرسوده‌کردن تدریجی نیروهای روسیه است. 

پیشروی کندتر از نبرد سوم

آلیستر کارنز، وزیر نیروهای مسلح بریتانیا، در آستانه چهارمین سالگرد تهاجم تمام‌عیار روسیه تأکید کرد که روسیه در مدت‌زمان طولانی‌تری در مقایسه با جنگ جهانی دوم در جنگ بوده و بیش از چهار هزار تانک و ۱۰ هزار خودروی مسلح را از دست داده و نیروی دریایی آن توسط کشوری که هرگز نیروی دریایی نداشته، در عمل نابود شده است.

براساس گزارش مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، پیشروی‌های روسیه از برخی از تهاجمات بزرگ در جنگ جهانی اول نیز کندتر است. در «چاسیو یار»، شهری واقع در ارتفاعات استراتژیک در استان شرقی دونتسک، روسیه تنها حدود ۱۰ کیلومتر پیشروی کرده که سرعت متوسط آن حدود ۱۵ متر در روز است. به گفته یک مقام غربی، روسیه در کل سال گذشته تنها توانست حدود ۰.۸ درصد از خاک اوکراین را به تصرف خود درآورد.

اطلاعات نظامی در چندین کشور اروپایی تخمین می‌زند که روسیه به دستاوردهای تدریجی خود روی زمین ادامه خواهد داد، اما این پیشروی‌ها با هزینه‌ای بسیار بالا به دست می‌آید. تورونن ضمن تأیید این روند می‌گوید: «من فکر می‌کنم این جنگ به همان روال که در دو سال گذشته بوده، ادامه می‌یابد. هر دو طرف بیشتر مواضع خود را حفظ می‌کنند، با گام‌های بسیار کوچک رو به جلو توسط روس‌ها. پیشرفت وجود دارد، اما نه در مقیاس بزرگ».

نیروهای روسیه بیشتر پیاده و در قالب گروه‌های موسوم به «تیم‌های نفوذ» پیشروی می‌کنند؛ تیم‌های کوچکی که شامل حداکثر چند سرباز هستند که تحت آتش توپخانه و حملات پهپادی به جلو می‌خزند و سعی می‌کنند زنده بمانند و منتظر نیروهای کمکی باشند. این تاکتیک‌ها منجر به تلفات سنگین روسیه و کنترل ضعیف بر زمین‌های تصرف‌شده می‌شود و دقیقا همین امر به اوکراین فرصت می‌دهد تا آن‌ها را به عقب براند. 

پاتک در زاپروژیا و قطع استارلینک

اوایل ماه جاری، گزارش‌هایی در فضای مجازی منتشر شد مبنی بر اینکه اوکراین در منطقه زاپروژیا، جایی که روسیه در ماه‌های اخیر دست برتر را داشت، در حال اجرای ضدحمله است. وبلاگ‌نویسان نظامی روسیه ادعای یک ضدحمله در مقیاس بزرگ را مطرح کردند، اما ارتش اوکراین این پیشروی‌ها را به‌عنوان حملات تاکتیکی توصیف کرده است. سربازان در خط مقدم گفتند پس از آنکه شرکت اسپیس‌ایکس متعلق به ایلان ماسک، سیستم استارلینک را برای ارتش روسیه در اوکراین غیرفعال کرد، از مشکلات ارتباطی روسیه نهایت استفاده را بردند. زلنسکی اعلام کرد که ارتش او حدود ۳۰۰ کیلومتر مربع از اراضی را بازپس گرفته است.

بااین‌حال، تحلیلگران تخمین می‌زنند که این منطقه کوچک‌تر است و اوکراین بیشتر منطقه را از وجود تیم‌های نفوذ روسیه پاک‌سازی کرده است. هفته گذشته، اطلاعات دفاعی بریتانیا به‌طور رسمی اعلام کرد که اوکراین در جریان ضدحمله خود در منطقه زاپروژیا، در نزدیکی شهر هولایپوله، در حدود دو هفته توانسته صد کیلومتر مربع از خاک تحت اشغال روسیه را بازپس بگیرد. 

افسران اوکراینی می‌گویند هدف اصلی این عملیات‌ها، بازپس‌گیری زمین نیست، بلکه ضربه‌زدن به نقطه ضعف ارتش روسیه و وادارکردن آن به تغییر مسیر نیروهای خود از سایر مناطق جبهه است. کاپیتان دیمیترو فیلاتوف، فرمانده یکمین هنگ مستقل ضربت اوکراین، در مصاحبه‌ای به تلویزیون این کشور گفت: «در شرایط فعلی، ما روی عمیق‌ترین نفوذ ممکن تمرکز نکرده‌ایم». در عوض، او تأکید کرد که هدف این بود که «دشمن را مجبور کنیم ذخایر خود را نه در جایی که برنامه‌ریزی کرده، بلکه در جایی که ما برنامه‌ریزی کرده‌ایم مستقر کند».

این موفقیت اوکراین درست به دنبال بازپس‌گیری شهر کوپیانسک در شمال شرقی در اواسط دسامبر به دست آمد. روسیه هفته‌ها قبل با افتخار از تصرف این شهر خبر داده بود، اما زلنسکی ویدئوی دراماتیکی را از حاشیه شهر ضبط کرد تا «پیشروی قاطع» اوکراین را به نمایش بگذارد. 

سقوط برتری پهپادی و بحران نفت

در طول سال ۲۰۲۵، روسیه به تدریج مزیتی عملیاتی در استفاده از پهپادهای میان‌برد ایجاد کرد که باعث تخریب گسترده خطوط امداد اوکراین شد. یکی از عناصر کلیدی این برتری، پهپاد «مولنیا» یا صاعقه بوده است؛ یک وسیله پرنده بدون سرنشین ارزان‌قیمت با بال ثابت که بردی حدود ۵۰ کیلومتر دارد. روسیه از این پهپادها برای هدف قراردادن وسایل نقلیه‌ای که نیروهای تازه‌نفس و تدارکات را به خط مقدم می‌آوردند، استفاده کرده و مواضع خط مقدم اوکراین را به‌شدت تضعیف کرده است.

روسیه همچنین این پهپادها را با ترمینال‌های اینترنتی استارلینک که به‌صورت قاچاق تهیه شده بودند، مجهز کرد تا برد آن‌ها را افزایش دهد و سیستم‌های جنگ الکترونیک اوکراین را که برای سرنگونی آن‌ها طراحی شده‌اند، دور بزند. بااین‌حال، در اوایل ماه فوریه، غیرفعال‌شدن استارلینک این مزیت میدانی مسکو را تا حد زیادی از بین برد. سربازان اوکراینی در نتیجه این اتفاق، کاهش درخور توجهی را در حملات پهپادی میدان نبرد مشاهده کرده‌اند؛ زیرا روسیه اکنون در تلاش است تا جایگزینی عملی برای آن پیدا کند. 

در همین حال، نفت خام منبع حیاتی درآمد برای ماشین جنگی روسیه و در عین حال یک هدف اصلی برای اوکراین و متحدانش جهت واردکردن فشار بر مسکو است. تحریم‌های تازه غرب، توقیف تانکرهای معروف به ناوگان سایه که روسیه برای تحویل نفت به آن‌ها تکیه می‌کند و فشار ترامپ بر هند برای عقب‌نشینی از خرید، قیمت گرید اصلی نفت خام روسیه موسوم به «اورال» را به‌شدت کاهش داده است. این گرید نفتی اکنون با تخفیف درخور توجهی نسبت به شاخص بین‌المللی برنت معامله می‌شود. از آنجایی که نفت منبع حیاتی و مهمی برای درآمدهای بودجه مسکو به شمار می‌رود، این موضوع باعث ایجاد فشارهای مضاعف بر اقتصاد روسیه شده است.

یانیس کلوگه، محقق مؤسسه آلمانی امور بین‌الملل و امنیت، در این زمینه به صراحت تأکید می‌کند: «پیش از این به نظر می‌رسید آن‌ها از نظر اقتصادی با درآمدهای رو به رشد و تولید ناخالص داخلی شکست‌ناپذیر هستند، اما این دیگر واقعیت ندارد».