جنگ ایران و آمریکا؛ زرادخانه موشکی در چه شرایطی قرار دارد؟

فرارو- با جدی‌تر شدن احتمال درگیری نظامی ایران و آمریکا، توجه‌ها به سمت توان نظامی طرف‌های این درگیری و نقاط ضعف و قوت آن‌ها جلب شده است.

به گزارش فرارو، کلاس‌های مختلف موشک‌ بالستیک و پهپاد، نقشی کلیدی در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی دارند. در این میان، رسانه‌های خارجی در کنار پوشش اخبار مربوط به ورود تجهیزات نظامی آمریکایی به منطقه، به اقدامات دفاعی ایران به خصوص در نوار جنوبی کشور نیز توجه نشان می‌دهند. در این گزارش قصد داریم به بررسی توان نظامی کشورمان با استفاده از داده‌های آشکار و منتشر شده داخلی و خارجی بپردازیم.

ظرفیت تولید موشک

با توجه به استفاده ایران از موشک‌های بالستیک در جریان جنگ ۱۲ روزه و قرار داشتن تاسیسات نظامی مرتبط با این برنامه در خاک ایران در فهرست نقاط مورد حمله اسرائیل، توجه‌ها به سمت ظرفیت تولید موشک در ایران و ذخایر موجود در زرادخانه جلب می‌شود.

منابع مختلف انگلیسی و عبری و همچنین منابع داخلی ایران، تعداد موشک‌های استفاده شده در جریان جنگ را از ۵۵۰ تا ۶۳۱ فروند ذکر کرده‌اند. برخی منابع خارجی از جمله مقامات رژیم صهیونیستی تخمین می‌زدند که ایران پیش از جنگ حدود ۲۰۰۰ فروند انواع موشک بالستیک عملیاتی در اختیار داشته است. این برآورد تا ۳۰۰۰ فروند هم ذکر شده است.

با گذشت ۷ ماه از جنگ ۱۲ روزه، آن‌ها سراغ ظرفیت تولید و بازیابی توان موشکی ایران رفته‌اند. بر اساس برآوردهای موجود، ایران در حال حاضر توانایی تولید سالانه حداقل ۲ و حداکثر ۳ هزار فروند موشک بالستیک خود را بازیابی کرده است. موضوعی که تحلیلگر اندیشکده‌ ضدایرانی FDD در مطلبی که دسامبر ۲۰۲۵ منتشر کرد، آن را تهدیدی شدید نامید.

در ماه‌های گذشته، مقامات مختلف آمریکایی و اسرائیلی در کنار تحلیلگران نظامی و رسانه‌های این کشورها به این موضوع پرداختند که ایران توان موشکی آسیب‌دیده خود را بازیابی کرده و ارتقاء داده است. آذرماه امسال آمریکایی‌ها مدعی شدند که محموله مربوط به قطعات ساخت موشک که از چین به سمت ایران در حرکت بوده است را در اقیانوس هند رهگیری و منهدم کردند. این خبر که با تائید یا تکذیب از سوی ایران روبرو نشد، نشان‌دهنده حساسیت طرف مقابل و تمرکز بر این توانایی ایران محسوب می‌شود.

اسرائیل مدعی شد که در جریان جنگ ۱۲ روزه، بخشی از شبکه لانچرهای ایران را نیز هدف قرار داده است. با توجه به اهمیت سیستم‌های شلیک موشک در حفظ تداوم و گستردگی حملات، ارزیابی‌ها از این قرار است که ایران بخشی از تمرکز خود را بر بازیابی لانچرهای از دست رفته نیز گذاشته است. بر اساس گزارشی که پایگاه خبری سراج ۲۴ (رسانه تخصصی فضای مجازی جبهه انقلاب اسلامی) در شهریور ۱۳۹۳ منتشر کرده است، ایران توانایی ساخت لانچر موشک را نیز به صورت کامل دارد. در حال حاضر بیشترین برد اعلام شده برای موشک‌های ایران، ۲۰۰۰ کیلومتر است. دستیابی ایران به این برد مربوط به بیش از یک دهه قبل است.

کدام موشک‌های ایرانی به سمت اسرائیل رفتند؟

اندیشکده مطالعات امنیت ملی اسرائیل در برآوردی از جنگ ۱۲ روزه، نام موشک‌های استفاده شده در موج‌های مختلف عملیات وعده صادق ۳ را فهرست کرد. نام این موشک‌ها در زمان جنگ، در رسانه‌های داخلی ایران هم منعکس شد و ایرنا هم ۲۴ آبان ۱۴۰۴ گزارش مذکور را ترجمه و منتشر کرد. بر اساس این گزارش، ایران از موشک‌های قدر ۱۱۰، سجیل، ذوالفقار قاسم، حاج قاسم، عماد، خیبرشکن، خرمشهر – ۴، فتاح – ۱ و قاسم بصیر استفاده کرده است.

تطبیق فهرست این موشک‌ها با تاریخ امواج شلیک‌های عملیات وعده صادق ۳، نشان می‌دهد که در موج‌های ابتدایی موشک‌های با تکنولوژی ساخت قدیمی‌تر مانند قدر ۱۱۰ (موشک بهینه‌سازی شده بر پایه شهاب ۳) و عماد (مربوط به سال ۲۰۱۵) روی لانچر رفتند. در امواج پایانی جنگ ۱۲ روزه به موازات کاهش تعداد پرتاب‌ها، موشک‌های جدیدتر شلیک شدند. مثل هایپرسونیک فتاح – ۱ که سال ۱۴۰۲ رونمایی و وارد خدمت شد. یا موشک قاسم بصیر که رونمایی آن مربوط به اردیبهشت ۱۴۰۴ بود.

زرادخانه دریایی

با توجه به پررنگ بودن نقش نیروی دریایی آمریکا در این تحولات، بخشی از تحلیل‌ها و سناریوها به درگیری‌های دریایی یا ساحل به دریا مربوط می‌شود. بخشی از زرادخانه موشکی ایران، موشک‌های کروز ضدکشتی هستند. ایران از موشک‌های کروز قدیر، قادر، قدر، نور، ظفر، خانواده نصر، نصیر، ابومهدی، جاسک ۲ (زیردریایی پایه) در نیروی دریایی خود استفاده می‌کند که هرکدام ماموریت، برد و شدت تخریب مشخصی دارند و پلتفرم پرتاب آن‌ها (زمینی، دریایی و هوایی) نیز متفاوت است. بعضی از این موشک‌ها در نسخه‌های مختلف ساخته شده‌اند. ایران همچنین از چند مدل اژدر استفاده می‌کند که شاخص‌ترین آن‌ها، اژدر حوت است. بر اساس گزارش‌ها، ایران حداقل از دو نوع موشک بالستیک ضدکشتی هرمز  و خلیج فارس نیز استفاده می‌کند که قابلیت هدف گرفتن شناورها را دارد.  

موشک‌های کروز زمین‌پایه

تجربه جنگ اخیر نشان می‌دهد که موشک‌های بالستیک، جنگ‌افزار اصلی ایران هستند. اما ایران در کنار موشک‌های بالستیک، از شلیک ترکیبی پهپادهای انتحاری و موشک‌های کروز هم استفاده می‌کند. داده‌های آشکار نشان می‌‌دهد که ایران چندمدل از موشک‌های کروز زمین‌پایه را در زرادخانه‌های خود دارد. موشک‌های کروز، در ارتفاع کم پرواز می‌کنند و قابل هدایت هستند. سومار (۷۰۰ تا ۹۰۰ کیلومتر)، یاعلی (۷۰۰ کیلومتر)، پاوه (۱۶۵۰ کیلومتر) و هویزه (۱۳۵۰ کیلومتر) تا کنون رونمایی شده و در اختیار نیروهای مسلح قرار گرفتند. بر اساس گزارش اندیشکده امنیت ملی اسرائیل، ایران در جنگ ۱۲ روزه در کنار موشک‌های بالستیک از ۱۰۰۰ موشک کروز و پهپاد انتحاری هم استفاده کرد.