ابوسعید ابوالخیر؛ با سقراط ایرانزمین آشنا شوید
ابوسعید ابوالخیر علارغم تاثیری که بر اندیشه همعصران و پسینیان خود داشت، هرگز دست به تالیف اثری نزد. ازاینمنظر، بسیاری وی را با سقراط مقایسه میکنند.
فرارو- ابوسعید ابوالخیر، یکی از مهمترین چهرهها در تاریخ تصوف و عرفان است. از او در کنار بایزید بسطامی و منصور حلاج و شهابالدین سهروردی و ابوالحسن خرقانی، بهعنوان بزرگترین عارفان ایرانی یاد میشود.
به گزارش فرارو، ابوالخیر ازآندست از عارفان و شاعران ایرانی است که تاثیر بسیار زیادی بر اندیشه و عرفان پساز خود به جا گذاشته است. تاثیرات او بر اندیشه عرفانی در ایران، نهتنها در روزگار خود او که در قرنها پساز او نیز قابل پیگیری است.
با سقراط ایرانزمین آشنا شوید
معروف است که بنابر رسمی، صوفیان پساز اینکه مدارج علمی مربوطه را طی میکردند، خرقه میدریدند و کتابهایشان را به آب میشستند. دراصل این جامه دریدن دراثر نوعی ازخودبیخود شدن بود و شستن کتابها نیز بهاینسبب بود که ظواهر علوم راه معرفت را بر ایشان سد نکند.
درواقع صوفیان افرادی بودند که معرفت و شهود را در برابر دانش قرار میدادند. این مسئله را میتوان از روایتی که درباره ملاقات ابوسعید ابوالخیر با ابن سینا نقل شده است فهمید. روایت است که ابوسعید و ابن سینا با یکدیگر ملاقاتی داشتند که سه روز به طول انجامید. پساز اتمام این ملاقات، از ابن سینا خواستند تا درباره ابوسعید چیزی بگوید؛ ابن سینا گفت: «آنچه ما میدانیم او میبیند.» سپس از ابوسعید درباره ابن سینا سوال کردند و وی گفت: «آنچه ما میبینیم، او میداند.»
این روایت مبین تفاوت نگاه صوفیمآبانه و علمی به جهان است. چنانکه ابوسعید جهان را از مسیر شهود و معرفت و ابن سینا از راه دانش درک میکند. البته که این شهوددوستی در ادامه تبدیل به دستاویزی برای مبارزه با علم در ایران شد و چه بسیار لطماتی که همین مسئله به رشد علم در ایران وارد نکرد. بههرحال مسیر تصوف در ایران، مسیر پرفرازونشیبی بوده و همانقدر که چهرههای مهم به تاریخ اندیشه ایران اضافه کرده، دوچندان بر رشد علم در ایران آسیب زده است.
ابوسعید ابوالخیر یکی از سرآمدان عرفان، شعر و تصوف در ایران است. او در 21 آذر 346 خورشیدی متولد شد و در 22 دی 427 هجری خورشیدی نیز از دنیا رفت. زادگاه ابوسعید ابوالخیر در ناحیه میهنه یا مهنه، واقع در ترکمنستان امروزی است. سالهای ابتدایی عمرش را در شهرهای مرو و سرخس به یادگیری فقه گذراند و در ادامه به جمع صوفیان پیوست.
علارغم تاثیری زیادی که ابوسعید در همعصران و پسینیان خود داشت، از او بهجز تعدادی شعر که منبع آنها نیز مشخص نیست، چیزی به جا نمانده است. ازاینمنظر، بسیاری وی را با سقراط مقایسه میکنند. دراینبین تنها آثاری در مورد زندگی و اندیشه ابوسعید به جا مانده است که بعدها به دست نوادگان او به رشته تحریر درآمدهاند. اسرارالتوحید مهمترین اثر در مورد ابوسعید و زندگی اوست که نگارش آن را محمد ابن منور، نوه ابوسعید انجام داده است.
ابوسعید مورد انتقاد شدید روحانیون زمانهاش بود. بسیاری او را ملحد میدانستند و از او تحت عنوان کسی که در یک روز چندین رکعت نماز خوانده و در روزی دیگر از انجام واجبات نیز رویگردان است، یاد میکردند. بااینحال، اندیشه ابوسعید تاثیر بسیار زیادی بر رشد عرفان و تصوف در ایران داشت و از وی بهعنوان یکی از بزرگترین صوفیان تاریخ ایران یاد میشود.
