سه چالش عمیق لیبی پس از قذافی

فرارو- با کشته شدن معمر قذافی، کشور جنگ زده لیبی باید اولین گام های خود را برای ایجاد یک دولت مدرن بردارد، اقدامی بزرگ که بسیار نگران کننده است. این لحظه برای مردم لیبی لحظه دشوار یک آغاز جدید است.

معمر قذافی کشته شد و جنگ خاتمه یافت، شنبه هفته جاری، «شورای ملی انتقالی» (C.N.T) رسماً آزادی کامل این کشور را اعلام خواهد کرد. اکنون زمان بازسازی لیبی فرا رسیده است، زمان اتحاد دوباره بین گروه های مخالف، زمان ایجاد یک دولت مدرن. تکلیفی آنچنان عظیم که انجامش دلهره آور است.

در هفته های آینده ممکن است شرایط دشوار موجود خود را بیشتر نشان دهد. این رویداد برای غربی ها، از جمله مقامات فرانسوی قطعا با سرخوردگی و نارضایتی همراه خواهد بود. آنها که زمانی به امید از میان برداشتن «معمر قذافی» دیکتاتور لیبی و ایجاد یک دولت مدرن همسو با نظام دموکراتیک و سکولار و به پیشنهاد برخی از اعضای «شورای ملی انتقالی» به جنگ در لیبی اقدام ورزیدند، اکنون با مشکلات اساسی تری در این کشور مواجه شده اند.

مهمترین چالشی که غربی ها با آن روبرو خواهند شد، چندپارگی بیش از حد این سرزمین بین قبایل، احزاب لیبرال و اسلام گرایان می باشد. این اختلاف و تقسیم بندی تاثیری مستقیم در تصمیم گیریهای «شورای ملی انتقالی» خواهد گذاشت، به طوری که «مصطفی عبدالجلیل»، رئیس جمهور موقت لیبی، قادر نخواهد بود برای تشکیل دولت جدید اقدامات لازم را به عمل آورد. از این پس شورای ملی انتقالی در تنگنای تصمیم گیری قرار خواهد گرفت. آیا این شورا می تواند با مدیریت صحیح بر این اختلافات پیروز گردد؟ دو گام اساسی که رهبران دولت موقت باید در پیش گیرند عبارت اند از:

1- ایجاد توافق میان گروههای پیروز
اولین اقدام به اجماع رسیدن طرفدارن دولت مدرن و دولت سکولار می باشد. به عنوان مثال این توافق می تواند بین «محمود جبرئیل»، نخست وزیر موقت لیبی که فردی تحصیل کرده در اروپا است و حامیان تشکیل یک دولت مذهبی (حتی اسلامی) صورت پذیرد، آنها قبل هر چیز باید بر سر مواضع خود به اجماع نظر برسند.

مفهوم سکولاریسم در نظر اکثریت قریب به اتفاق مردم لیبی نه به معنای جدایی امور معنوی از امور دنیوی، که به معنای انکار خداوند است. در ماه اوت سال گذشته، پیش نویس قانون اساسی، اسلام را به عنوان مذهب اصلی دولتمردان و شریعت اسلامی را منبع اصلی قانون گذاری در لیبی معرفی کرد.

در ماه سپتامبر سال جاری، مصطفی عبدالجلیل، اذعان داشت: «اسلام منبع اصلی قانون گذاری در کشور لیبی محسوب می شود و حفظ و حراست از مذهب، وظیفه عمومی جامعه می باشد.» تا کنون نیز حزب «اخوان المسلمین» به عنوان شاخه مهمی از اسلام گرایان، به شدت توسط حکومت قذافی سرکوب شده اند. رئیس شورای ملی انتقالی باید تمام جوانب را در نظر بگیرد، هر چند او از نگرانی های دوستان غربی خود بخوبی آگاه است و بر تمام تشکل هایی که خواستار شروع فعالیت های خود هستند، به دقت نظارت دارد.

در ماه اکتبر، مصطفی عبدالجلیل اعلام کرد که به دنبال تشکیل یک حزب مذهبی است، اما حزبی که کاملا میانه رو و همسو با سیاست های حزب «عدالت و توسعه» کشور ترکیه باشد. به همین دلیل در آینده نزدیک جلسه شورای ملی انتقالی در طرابلس میان سیاستمداران حزب عدالت و توسعه ترکیه و «حزب النهضه» (حزب اسلام گرای تونس) برگزار خواهد شد.

مصطفی عبدالجلیل همچنین باید اسلام گرایان رادیکال را نیز در نظر بگیرد، اسلام گرایانی مانند «عبدالحکیم بلحاجی»، فرمانده ارشد نظامی در طرابلس و عضو سابق گروه «مبارزان مسلمان» (IMSL) در لیبی. بدون شک این مبارزان، از بهترین افراد آموزش دیده در کشور محسوب می شوند (برخی از آنها برای آموزش نظامی به افغانستان رفته بودند) و به طور گسترده ای در فتح پایتخت و شکست قذافی سهیم بودند.

آنها علیرغم اینکه حتی اعلام کردند قصد تشکیل دولتی اسلامی را ندارند بازهم به شدت تمایل به نفوذ در نهادهای دولت جدید دارند. در حال حاضر حضور آنها موجب اختلافاتی در داخل شورای نظامی پایتخت لیبی شده است و این یکی از مهمترین چالشهایی است که تا کنون برای رفع آن اقدامی صورت نگرفته.

2- برقراری آشتی و مصالحه در مناطق جنگی
دومین چالش پیش رو آنکه دولت جدید لیبی چاره ای ندارد جز اینکه بین مناطق دچار درگیری صلح و آشتی برقرار سازد، در واقع با شروع انقلاب «بهار عرب» در لیبی اهالی استان سیرنایکا و بویژه ساکنین بنغازی مرکز این استان و ساکنان مصراته در طول ماههای اخیر در برابر طرابلس جنگیدند و امروز هر کدام از آنها خواهان سهمی از این انقلاب می باشند؛ دو منطقه ای که از لحاظ تاریخی با درگیری های قبیله ای عجین بوده است. در این چنین شرایطی، شورای ملی انتقالی می بایست غرب و شرق لیبی را دوباره متحد و یک دست سازد، چرا که برخی مناطق و شهرها به عنوان وفادارن قذافی تا آخر مقاومت کردند.

سومین چالش اما قدرت نظامی بربرها (جمعیت غیر عرب) است، به ویژه آنهایی که در منطقه «جبل الغربی» ساکن می باشند. آنها مقادیر زیادی سلاح از سوی فرانسه (برای مقابله با نیروهای قذافی) دریافت کرده اند. به همین خاطر قدرت نظامی عبدالحکیم بلحاج، فرمانده شورای نظامی طرابلس با چالش روبرو خواهد شد. چرا که آنها (بربرها) معتقدند، نخستین گروهی هستند که وارد پایتخت لیبی شده و با ایجاد یک جبهه جدید در غرب امکان شکست نیروهای قذافی را فراهم آورده اند.

بربرها همچنین با اسلام گرایان و قانون اساسی جدیدی که زبان عربی را تنها زبان ملی لیبی می داند، به مخالفت پرداخته اند. واضح است که ناهماهنگی و اختلاف در بین اسلام گرایان، مدرنیست ها و بربرها، آینده شورای ملی انتقالی و حتی آینده خود لیبی را با چالشهای عمیقی روبرو خواهد ساخت.

منبع: «لوپوئن» فرانسه
تاریخ: 21 اکتبر 2011
مترجم: نسیم کلانی