فرارو | نگاهی به حذف صفر از پول های ملی؛ ترکیه و برزیل پیشتاز حذف صفر
ترکیه به یک‌باره ۶ صفر را از پول ملی خود را در سال ۲۰۰۵ میلادی حذف کرد. تورم در ترکیه از ابتدای دهه ۸۰ آغاز شد و با شتاب پیش رفت. هر دلار آمریکا که در سال ۱۹۸۸ با ۱۴۲۲ لیر قدیم ترکیه مبادله می‌شد در سال ۲۰۰۳ به بیش از ۵/۱ میلیون لیر قدیم رسید. در این شرایط قیمت یک ساندویچ در ترکیه به ۳ میلیون لیر رسید.
تاریخ انتشار: ۱۱:۳۷ - ۱۰ مرداد ۱۳۹۸
روز گذشته قرار شد براساس مصوبه هئیت دولت چهار صفر از پول ملی کشور حذف شد. براساس اخبار منتشر شده، دولت باید لایحه حذف ۴صفر از پول ملی را در نهایت به مجلس ارائه دهد و بعد از تصویب در بهارستان، نسبت به اجرای آن و اعمال در اسکناس‌های جدید اقدام کند.

به گزارش خبر فوری، طبق طرح پیشنهادی بانک مرکزی که در دولت به تصویب رسیده، واحد پولی ملی جدید تحت عنوان "تومان" تعریف می‌شود که هر "تومان" معادل ده هزار (۱۰۰۰۰) ریال فعلی و یکصد (۱۰۰) "ریال جدید" خواهد بود.

موافقان و مخالفان طرح حذف صفر از پول رسمی چه می‌گویند؟

اکنون پرسش مهم این است که دلیل این اقدام دولت چه بوده است؟ بانک مرکزی ایران در این باره اعلام کرده‌است که تورم انباشته ۴ دهه اخیر اقتصاد کشور موجب کاهش قدرت خرید واحد پول کشور شده‌است (اینجا بخوانید). این واقعیت در کنار محدودیت‌هایی که جهت چاپ اسکناس درشت وجود داشت منجر به گسترش قابل توجه حجم اسکناس در جریان گردیده که تبعات آن در زیر آمده‌است:

الف. استفاده از ارقام بزرگ در مبادلات ساده روزمره

ب. مشکلات مرتبط در زمینه‌های محاسباتی و حسابداری دفاتر

ج. ناامنی در حمل مقادیر زیاد پول حتی برای مبادلات روزمره

د. معطل شدن در صف بانک‌ها و معضلات شمارش حجم بالای اسکناس و سکه

ه. تغییر واحد پول کشور از ریال به تومان به دلیل بزرگ شدن ارقام پولی

و. اجبار در استفاده از ایران‌چک با توجه به مشکلات حقوقی ناظر بر آن

ز. هزینه بالای چاپ و امحای اسکناس‌های درجریان با توجه به حجم انبوه اسکناس

ح. بالا بودن استهلاک اسکناس به دلیل نگهداری آن در حجم زیاد

با این حال، برخی کارشناسان تاکید دارند که حذف چهار صفر از پول ملی، اثری واقعی بر زندگی مردم ندارد هر چند تاثیر روانی تورم را کاهش می‌دهد. روشن است که وقتی پول درشت در بازار معامله شود، امکان هدررفت پول افزایش یافته و در معاملات پول با ارزش پایین در نظر گرفته نمی‌شود، اما با حذف صفر، امکان اینکه معاملات با دقت بالاتری صورت گیرد، بیشتر می‌شود.

آرژانتین در دو مرحله، مجموعا شش صفر از پول ملی خود حذف کرد، اما به نتیجه‌ای که می‌خواست، نرسید، چون حذف صفر از پول ملی بدون استفاده از اصلاحات همه جانبه اقتصادی بی نتیجه خواهد بود

در این باره، بسیاری معتقدند که حذف صفر می‌تواند سیاستی اشتباه و به لحاظ اقتصادی مضر هم باشد (اینجا بخوانید). بزرگترین ضرر‌های طرح حذف صفر می‌تواند به شرح زیر باشد:
الف. موجب آشفتگی کوتاه مدت در بانک‌ها و تلف شدن وقت مردم در صف‌های طولانی برای تغییر پول‌ها می‌گردد.
ب. هزینه‌های ناشی از جمع آوری پول‌های قدیمی و چاپ و نشر پول جدید زیاد است.
ج. باعث اختلال بالقوه درسیستم‌های دیجیتال بانکی به علت عدم تطابق داده‌های قدیمی و جدید می‌شود.
د. موجب سردرگمی عمومی در دوران دوگانگی پولی می‌شود.

مروری بر تاریخچه حذف صفر از واحد پول ملی

این کشور در سال ۱۹۲۳ پیپرمارک (papermark) را به رنتن مارک تبدیل کرد که هر رنتن مارک معادل ۱۰۰۰ میلیارد پیپرمارک بود. این اقدام برای ار بین بردن اَبَر تورمی بود که در آن سال‌های بین دو جنگ جهانی در آلمان ایجاد شده بود. پس از آن به ویژه از دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی به این سو این عمل بار‌ها و بار‌ها در کشور‌های مختلف که اکثراً کشور‌های در حال توسعه بودند به اجرا درآمد.


چین هم در سال ۱۹۴۸ یوآن طلای چین را ایجاد کرد که معادل ۳ میلیون یوآن قدیم چین بود و سال بعد یوآن نقره را عرضه کرد که معادل ۵۰۰ یوآن طلا بود.

منات جدید جمهوری آذربایجان هم معادل ۵۰۰۰ هزار منات قدیم آذربایجان است این تغییر در آذربایجان در سال ۲۰۰۶ رخ داده است.

ترکیه هم در سال ۲۰۰۶ لیره جدید را با لیره قدیم عوض کرد در این تغییر ۶ صفر از لیره قدیم کم شد.

حذف صفر ترکیه
ترکیه به یک‌باره ۶ صفر را از پول ملی خود را در سال ۲۰۰۵ میلادی حذف کرد. تورم در ترکیه از ابتدای دهه ۸۰ آغاز شد و با شتاب پیش رفت. هر دلار آمریکا که در سال ۱۹۸۸ با ۱۴۲۲ لیر قدیم ترکیه مبادله می‌شد در سال ۲۰۰۳ به بیش از ۵/۱ میلیون لیر قدیم رسید. در این شرایط قیمت یک ساندویچ در ترکیه به ۳ میلیون لیر رسید.

از سال ۱۹۸۱ به این سو در ترکیه هر دو سال یک بار نیاز به اسکناس‌های درشت‌تر احساس می‌شد. در یک چرخه ۲۵ ساله. درشت‌ترین اسکناس ترکیه از ۵ هزار لیر به یک میلیون لیر تبدیل شد. تعداد بیشمار صفر‌ها در ارقام اقتصادی و مبادلات که گاه تا چند تریلیون لیر می‌رسید مشکلات فراوانی را در مسیر عملیات حسابداری و نگه‌داری حساب‌ها به وجود آورده بود.

از آغاز سال ۲۰۰۵ اسکناس‌های جدید ترکیه با عنوان لیر جدید منتشر شدند. هر لیر جدید معادل یک میلیون لیر قدیم است و به این ترتیب ترکیه در یک مرحله شش صفر را از اسکناس حذف کرد.

مهار تورم در ترکیه با نظارت و دستورالعمل‌های صندوق بین‌المللی پول انجام گرفت. این کشور به عنوان یک نمونه برگزیده در مهار تورم از سوی این نهاد بین‌المللی معرفی شد. ترکیه پیش از آنکه اقدام به حذف صفر‌ها کند تورم را به طور کامل مهار کرد.
 
زیمباوه هم در سال ۲۰۰۹ چهارمین دلار زیمباوه را ایجاد کرد که در آن ۱۲ صفر از سومین دلار زیمباوه کم کرده بود.
 
حذف صفر ترکیه
داده‌های بانک جهانی و صندوق بین المللی پول حاکی از آن است که دست کم ۵۰ کشور جهان تاکنون اقدام به حذف صفر از پول ملی خود کرده‌اند که در برخی از این کشور‌ها برای تکمیل چرخه روانی نسبت به تغییر نام واحد پول نیز اقدام شده است.

ارزش پول ایران از ۳۰۰ سال پیش تاکنون | زمانی که پول ایران ۱۰ برابر پول انگلیس بود | دوران مظفرالدین‌شاه و برابری ارزش دلار و تومان
 

برزیل؛ رکورددار حذف صفر

برزیل در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی به یکی از سنگین‌ترین تورم‌های آن زمان دچار شد. به گونه‌ای که پول ملی این کشور ماهانه ۳۰ تا ۴۰ درصد ارزش خود را از دست می‌داد. پیش از آن از سال ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۲ پول ملی برزیل دو بار تغییر نام پیدا کرده بود. در سال ۱۹۶۷ میلادی برای اولین بار ۳ صفر از پول ملی برزیل با نام Cruzeiro حذف و این پول به Cruzeiro Noro تبدیل شد. با این وجود برزیل نتوانست در کنترل تورم موفق عمل کند و تا سال ۱۹۸۱ تورم این کشور بار دیگر به ۱۵۱ درصد رسید. در این میان بار دیگر سه صفر از پول ملی برزیل حذف شد.

در سال ۱۹۸۹ بار دیگر تورم برزیل افزایش یافته و به هزار و ۴۳۱ درصد رسید. در این هنگام بار دیگر دولت برزیل اقدام به حذف صفر‌های بازگشته همراه با تغییر نام پول ملی کرد. در سال ۱۹۹۳ زمانی که تورم این کشور در مرز ۲ هزار درصد قرار داشت بار دیگر حذف سه صفر اعمال شد. این بار دولت توانست در مهار تورم توفیقاتی کسب کند. با این حال برزیل همچنان یکی از گران‌ترین کشور‌های آمریکای‌لاتین به حساب می‌آید. از سال ۱۹۳۰ تاکنون طی شش مرحله ۱۸ صفر از پول ملی برزیل حذف شده است و هشت بار نیز نام واحد پولی این کشور تغییر پیدا کرده است.

هلند و فرار از بیماری هلندی

ورود منابع درآمدی غیر منتظره از محل استخراج گاز، اقتصاد هلند را با تورم پیش‌بینی نشده‌ای در دهه ۶۰ میلادی روبه‌رو کرد. دولت مجبور به چاپ اسکناس‌های درشت شد تا بتواند پاسخگوی نیاز مبادلات مردم باشد. در همین حال تورم نیز از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرد. البته این وضعیت در هلند چندان نپایید و دولت با عمال سیاست شدید انقباضی در سیاست‌های پولی توانست حجم پول را کنترل کرده و به‌همراه آن چهار صفر از اسکناس‌های این کشور حذف شد. هلند نمونه برجسته‌ای از جوابگو بودن سیاست حذف صفر از اسکناس در شرایطی است که این کار با اعمال دیگر سیاست‌های کنترل نقدینگی همراه باشد.
 
 
 تاریخچه حذف صفر از واحد پول ملی

کشور

بازه زمانی

مجموع صفرهای حذف شده

تعداد مراحل عملیات حذف

برزیل

۱۹۶۷ الی ۹۴

۱۸ صفر

۶مرحله

آرژانتین

۱۹۷۰ الی۹۲

۱۳ صفر

۴ مرحله

رژیم صهیونیستی

۱۹۸۰ الی ۸۵

۹ صفر

۴ مرحله

بولیوی

۱۹۶۳ الی ۸۷

۹صفر

۲ مرحله

پرو

۱۹۸۵ الی ۹۱

۶ صفر

۲ مرحله

اوکراین

۱۹۹۶

۵ صفر

۱ مرحله

لهستان

۱۹۹۵

۴صفر

۱ مرحله

مکزیک

۱۹۹۳

۳ صفر

۱ مرحله

روسیه

۱۹۴۷ الی ۹۸

۳ صفر

۳ مرحله

ایسلند

۱۹۸۱

۲ صفر

۱ مرحله

مجله خواندنی ها
عناوین برگزیده
جزئیات مدل جدید اندازه گیری خط فقر در ایران
حسین راغفر پژوهشگر حوزه فقر در گفتگو با فرارو
جزئیات مدل جدید اندازه گیری خط فقر در ایران
پربیننده ترین
گزارش تصویری