قدرت پنهان پشت سیاست خارجی آمریکا

فرارو- مازن النجار، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل در المیادین

به گزارش فرارو به نقل از المیادین، شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، نه‌تنها موقعیت سیاسی دونالد ترامپ را تضعیف کرده، بلکه وعده‌های محوری او درباره اولویت دادن به منافع داخلی آمریکا و پایان دادن به جنگ‌های خارجی را نیز زیر سؤال برده است. در حالی که بخشی از رأی‌دهندگان جوان و حامیان پیشین جنبش ماگا از جمهوری‌خواهان فاصله گرفته‌اند، نگرانی‌ها درباره تداوم جنگ ایران، هزینه‌های اقتصادی مداخلات خارجی و نفوذ ساختارهای اطلاعاتی و نظامی بر سیاست واشنگتن افزایش یافته است.

اندرو ناپولیتانو، قاضی پیشین دادگاه عالی نیوجرسی و کارشناس قانون اساسی آمریکا معتقد است نتیجه انتخابات نشان‌دهنده شکست دستورکار «اول آمریکا» و آشکار شدن بحران عمیق‌تر دموکراسی آمریکا است. از نگاه او، حتی اگر ترکیب جدید کنگره زمینه تغییر سیاست‌های دولت را فراهم کند، ساختارهای قدرتمند نظامی و اطلاعاتی همچنان می‌توانند مانع تغییرات اساسی شوند.

شکست انتخاباتی و آغاز فشار بر دولت ترامپ

به گفته ناپولیتانو، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای نوعی رد شخصی رهبری ترامپ بود؛ شکستی که ابعاد آن حتی رئیس‌جمهور و مشاورانش را غافلگیر کرد. بخشی از جوانانی که پیش‌تر از جنبش ماگا حمایت می‌کردند، این بار به‌دلیل خستگی از جنگ ایران و پیامدهای اقتصادی آن از حزب جمهوری‌خواه فاصله گرفتند. ناپولیتانو پیش‌بینی می‌کند جمهوری‌خواهان برای بازیابی موقعیت خود به ۱۵ تا ۲۰ سال زمان نیاز داشته باشند. در مقابل، تسلط دموکرات‌ها بر کنگره می‌تواند دولت ترامپ را با تحقیقات گسترده‌ای درباره عملکرد رئیس‌جمهور، وضعیت مالی خانواده او، روابط تجاری و فعالیت مقام‌های ارشد روبه‌رو کند. وزیرانی مانند پیت هگست، وزیر دفاع نیز ممکن است با روندهای استیضاح مواجه شوند؛ هرچند استیضاح خود ترامپ می‌تواند بحران سیاسی به‌مراتب بزرگ‌تری ایجاد کند.

کنگره چگونه می‌تواند به جنگ ایران پایان دهد؟

یکی از مهم‌ترین ابزارهای کنگره برای محدود کردن سیاست خارجی رئیس‌جمهور، اختیار قانون‌گذاری درباره هزینه‌های فدرال است. در صورت تسلط دموکرات‌ها، این حزب می‌تواند با محدود کردن بودجه دفاعی، منابع مالی عملیات نظامی را کاهش دهد و حتی خروج نیروها و تجهیزات آمریکایی از خاورمیانه را در دستور کار قرار دهد. چنین اقدامی با مقاومت ترامپ روبه‌رو خواهد شد، اما ادامه عملیات نظامی بدون تأمین بودجه قانونی می‌تواند دولت را با مشکلات جدی قانون اساسی مواجه کند.

با این حال، مخالفت کنگره ممکن است برای ترامپ فرصتی سیاسی نیز فراهم کند تا از جنگ ایران خارج شود. او می‌تواند مدعی شود نیروهای آمریکایی به اهداف خود رسیده‌اند و در عین حال، دموکرات‌ها را مسئول جلوگیری از ادامه عملیات معرفی کند. ناپولیتانو دستیابی به توافق با تهران را مستلزم بازگشت واشنگتن به تفاهمی می‌داند که به گفته او، اجرای آن می‌تواند به بازگشایی سریع تنگه هرمز منجر شود. او همچنین درباره فشارهای بنیامین نتانیاهو برای ازسرگیری جنگ هشدار می‌دهد؛ به‌ویژه ادعاهایی درباره وجود تسلیحات شیمیایی در ایران که به گفته این کارشناس، اطلاعات آمریکا آنها را تأیید نمی‌کند. از نگاه او، تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ ممکن است به‌جای افزایش تمایلش به مصالحه، او را در برابر فشارها و خواسته‌های نخست‌وزیر اسرائیل آسیب‌پذیرتر کند.

احتمال پایان یک جنگ و آغاز تقابل دیگر

پیروزی دموکرات‌ها در کنگره الزاماً به معنای شکل‌گیری سیاست خارجی محتاطانه‌تر آمریکا نخواهد بود. ممکن است واشنگتن حمایت نظامی خود از اسرائیل را کاهش دهد و بخشی از نیروهایش را از خاورمیانه خارج کند، اما هم‌زمان کمک‌های نظامی مستقیم به اوکراین را از سر بگیرد. در چنین شرایطی، پایان یک رویارویی می‌تواند با تشدید رویارویی دیگری همراه شود.

ناپولیتانو به تناقض‌های سیاست آمریکا در قبال روسیه اشاره می‌کند. از یک سو، واشنگتن در پی توافق‌های تجاری برای واردات انرژی روسیه است و ترامپ خواهان بهبود روابط با ولادیمیر پوتین است؛ از سوی دیگر، سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا همچنان در پشتیبانی از عملیات اوکراین علیه زیرساخت‌های انرژی روسیه نقش دارند. این دوگانگی، ، اعتبار دیپلماسی آمریکا را تضعیف می‌کند و عادی‌سازی روابط با مسکو را دشوارتر می‌سازد.

سازمان اطلاعات مرکزی؛ قدرتی فراتر از رئیس‌جمهور؟

ناپولیتانو معتقد است مشکل اصلی سیاست خارجی آمریکا به شخص ترامپ محدود نیست و ریشه در قدرت نهادی سازمان‌های اطلاعاتی دارد. سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در ابتدا با هدف گردآوری و تحلیل اطلاعات تأسیس شد، اما به‌تدریج دامنه فعالیت‌هایش به عملیات مخفی، مداخله سیاسی و اقدامات شبه‌نظامی گسترش یافت. حتی هری ترومن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا و بنیان‌گذار این سازمان، حدود یک ماه پس از ترور جان اف. کندی از چنین تحولاتی انتقاد کرده بود.

به گفته ناپولیتانو، همکاری نزدیک سیا با سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا (MI6) و موساد اسرائیل و مشارکت گسترده آن در تحولات اوکراین، نمونه‌هایی از نفوذ این ساختار در سیاست خارجی آمریکا هستند. تغییر رئیس سیا نیز به‌تنهایی نمی‌تواند این وضعیت را دگرگون کند، زیرا قدرت واقعی سازمان در اختیار مدیران و مقام‌های باتجربه‌ای است که در سطوح مختلف آن فعالیت می‌کنند. او معتقد است اصلاح واقعی این نهاد به شناخت عمیق ساختار اطلاعاتی و آمادگی رئیس‌جمهور برای تغییر گسترده در سطوح مدیریتی نیاز دارد؛ ویژگی‌هایی که ترامپ فاقد آنها است.

الستر کروک، دیپلمات و افسر پیشین اطلاعاتی بریتانیا نیز بر همین مسئله تأکید می‌کند. از نگاه او، سیا در عمل جنگ خود را علیه روسیه پیش می‌برد؛ در حالی که ترامپ از کی‌یف خواسته حمله به پالایشگاه‌های نفت روسیه را متوقف کند، دستگاه اطلاعاتی آمریکا همچنان به تسهیل عملیات اوکراین علیه زیرساخت‌های انرژی روسیه کمک می‌کند. مجوزهای پیشین ریاست‌جمهوری برای انجام عملیات مخفی نیز می‌توانند تا زمان لغو رسمی همچنان معتبر بمانند و به این ترتیب، آزادی عمل گسترده‌ای در اختیار سازمان اطلاعاتی قرار دهند.

ونس در میان فشار انتخاباتی و واقعیت‌های دولت

کروک معتقد است ونس می‌داند که بازسازی حمایت جمهوری‌خواهان مستلزم تغییر جدی در سیاست‌های دولت است. این تغییر، از نگاه او، باید شامل پذیرش راه‌حل دیپلماتیک پیشنهادی ایران، لغو محاصره دریایی و تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های ایران و به‌رسمیت شناختن نقش تهران در مدیریت تنگه هرمز باشد. در کنار این مسائل، ترامپ باید برای کاهش هزینه‌های زندگی و بازنگری در مداخله آمریکا در اوکراین نیز اقدام کند. با این حال، او همچنان از تصمیم خود برای حمله به ایران دفاع می‌کند و احتمال عملیات نظامی تازه را منتفی نمی‌داند.

بنابراین، شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان هنوز به معنای پایان مداخلات خارجی یا تغییر قطعی سیاست واشنگتن نیست. حتی اگر فشار کنگره و افکار عمومی ترامپ را به عقب‌نشینی وادار کند، قدرت نهادهای نظامی و اطلاعاتی می‌تواند مسیر دیگری را پیش روی سیاست خارجی آمریکا قرار دهد. مسئله اصلی تنها تغییر رئیس‌جمهور یا ترکیب کنگره نیست؛ بلکه میزان توان دولت منتخب برای اعمال کنترل واقعی بر ساختارهایی است که در شکل‌دهی به سیاست خارجی آمریکا نقشی مستقل و دیرپا پیدا کرده‌اند.