باب‌المندب در نقطه جوش

همزمان با تشدید حملات انصارالله به فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های عربستان، صدها پرواز لغو شده و ائتلاف به رهبری ریاض از انهدام ۱۳۶ هدف نظامی در یمن خبر داده است.

به گزارش اعتماد، درحالی که نیروهای دولت یمن با پشتیبانی عربستان برای بازپس‌گیری مناطق راهبردی اطراف باب‌المندب پیشروی می‌کنند، پاکستان و ترکیه در چارچوب پیمان دفاعی مکه حمایت نظامی از ریاض را افزایش داده‌اند. تشدید حملات انصارالله یمن به عربستان‌سعودی، به ویژه فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، اختلال گسترده‌ای در حمل و نقل هوایی این کشور ایجاد کرده است. براساس آخرین گزارش‌ها، منابع خبری از تعلیق پروازها در فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض تا اطلاع ثانوی خبر داده‌اند.

براساس داده‌های فلایت‌رادار، روز جمعه ۱۷۱ پرواز در فرودگاه ریاض لغو و در ساعات ابتدایی روز شنبه نیز ۸۱ پرواز دیگر لغو شد. این اختلال‌ها در شرایطی ادامه دارد که فعالیت فرودگاه طی روزهای اخیر چندین‌بار برای ساعت‌ها متوقف شده و ده‌ها پرواز ورودی به فرودگاه‌های دیگر تغییر مسیر داده‌اند. شرکت تحلیل داده‌های هوانوردی سیریوم پیش‌تر از لغو حدود ۳۰۰ پرواز ورودی و خروجی در فرودگاه ملک خالد در روز پنجشنبه خبر داده بود.

پروازهای فرودگاه «ابها» در جنوب غربی عربستان نیز با تهدید مواجه شده‌اند. با این همه دامنه اختلال‌ها به سایر شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی رسیده است. سازمان هواپیمایی پاکستان پروازهای خود به ریاض را به طور موقت تعلیق کرد و لوفت‌هانزا از لغو پروازهای این مسیر تا ۱۶ اکتبر خبر داد. سنگاپور ایرلاینز آغاز پروازهای خود به ریاض را تا ۲۸ مارس به تعویق انداخت؛ ایندی‌گو، ایر ایندیا و فیلیپین ایرلاینز نیز پروازهای خود به این شهر را متوقف کردند. 

تصاعد بحران از ریاض تا یمن

در همین رابطه «یحیی سریع» سخنگوی نیروهای مسلح یمن، اعلام کرده که پروازهای بشردوستانه به مقصد یا از مبدا ریاض، در صورت هماهنگی و دریافت مجوز از مرکز هماهنگی عملیات بشردوستانه در صنعا، ممکن است اجازه انجام داشته باشند. این درحالی است که سریع پیش‌تر اعلام کرده بود فرودگاه ملک خالد با دو موشک کروز، فرودگاه «نجران» با یک موشک بالستیک و پایگاه «خمیس‌مشیط» با یک موشک بالستیک هدف قرار گرفته‌اند. او همچنین به شرکت‌های هواپیمایی هشدار داده از حریم هوایی عربستان استفاده نکنند، مگر در مسیرهای عبوری از فراز مکه و مدینه. ائتلاف سعودی روز شنبه اعلام کرد در جریان عملیاتی گسترده، ۱۳۶ هدف نظامی در مناطق تحت کنترل انصارالله را منهدم کرده است.

«ترکی المالکی» سخنگوی ائتلاف، گفت این عملیات با هدف قرار دادن نیروها و توانمندی‌های نظامی این گروه انجام می‌شود. در مقابل، شبکه المسیره، وابسته به انصارالله، از حملات موشکی و هوایی عربستان به مناطق مختلف یمن خبر داده است. المسیره همچنین از حملات به مناطقی در استان صعده و هدف قرار گرفتن شبکه‌های مخابراتی در «صنعا» و منطقه «الصفرا» ایستگاه یک شرکت نفتی در منطقه «باهیل» در استان «حدیده» و مجتمع دولتی در منطقه سامیه در استان «تعز» خبر داده است.

براساس گزارش این شبکه، شش حمله هوایی به منطقه «عبس» در استان «حجه» سه زخمی بر جای گذاشته است. این رسانه یمنی همچنین از حملات موشکی به مناطق «کتاف، البقع، سحر و آل‌سالم» خبر داده و احتمال استفاده از بمب‌های خوشه‌ای در بنی‌حطاب را مطرح کرده است. به ادعای برخی ناظران این حملات در ادامه دور تازه رویارویی دو طرف صورت می‌گیرد. انصارالله می‌گوید حملاتش پاسخی به حملات عربستان به مناطق مسکونی و اهداف غیرنظامی در صنعا، صعده، تعز، حجه و مأرب و نیز محاصره یمن است. در مقابل، ریاض عملیات نظامی خود را با هدف بازپس‌گیری مناطق تحت کنترل این گروه و مقابله با تهدیدهای آن علیه امنیت عربستان و مسیرهای کشتیرانی توجیه می‌کند. 

باب‌المندب؛ کانون اصلی نبرد زمینی

در کنار حملات موشکی و هوایی، نبرد زمینی در جنوب غربی یمن و پیرامون تنگه راهبردی باب‌المندب شدت گرفته است. نیروهای دولت یمن با پشتیبانی نیروی هوایی عربستان عملیاتی را برای بازپس‌گیری مناطق تصرف‌شده ازسوی انصارالله آغاز کرده‌اند. مقام‌های دولت یمن گفته‌اند این عملیات با هدف گسترش پیشروی‌ها و عقب راندن نیروهای انصارالله از مناطقی انجام می‌شود که بر مسیر حیاتی کشتیرانی بین‌المللی مشرف‌اند. در مقابل، شبکه المسیره اعلام کرد نیروهای انصارالله مانع پیشروی نیروهای دولتی شده‌اند؛ نیروهایی که از استان «لحج» به سمت ورودی جنوبی باب‌المندب حرکت می‌کردند. این شبکه همچنین از وارد آمدن ده‌ها تلفات به نیروهای مهاجم خبر داده است. 

پیمان دفاعی مکه در آزمون

در میانه این تحولات -و بنابر گزارشاتی ادعایی- پاکستان حمایت خود از عربستان را در چارچوب «توافق دفاع مشترک مکه» با عربستان و ترکیه اعلام کرده است. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، روز جمعه حملات منتسب به انصارالله علیه فرودگاه‌های ریاض و ابها را محکوم و بر حمایت اسلام‌آباد از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی عربستان تاکید کرد. این موضع‌گیری در حالی مطرح شد که، سجاد حیدرخان، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان نیز پیش‌تر استقرار شمار قابل‌توجهی از نیروها و منابع نظامی این کشور در عربستان را تایید کرده بود، اما به ادعای حیدرخان این نیروها نقش دفاعی دارند و برای حمله به انصارالله از مرز عبور نخواهند کرد.

این درحالی است که براساس مفاد اعلام‌شده در پیمان دفاعی مکه، حمله مسلحانه به یکی از اعضا، حمله به همه اعضا تلقی می‌شود. همزمان آن‌گونه که رویترز نوشته، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه اعلام کرد در چارچوب توافق مکه به هیچ کشوری برای حمله نیرو اعزام نخواهد شد، چراکه این توافقنامه ماهیتی دفاعی دارد. او افزود: ترکیه در حال بررسی راه‌های کمک به عربستان برای مقابله با انصارالله است، به ویژه در زمینه دفاع هوایی. 

داستان گازوییل روسیه

ناظران مدعی‌اند تشدید درگیری‌ها در باب‌المندب، در شرایطی که تنگه هرمز نیز به یکی از محورهای اصلی تنش منطقه‌ای تبدیل شده، می‌تواند فشار مضاعفی بر انتقال انرژی و تجارت دریایی وارد کند. در همین رابطه نشریه وال‌استریت ژورنال با انتشار گزارشی مدعی شده افزایش فشار تهران بر کشتیرانی در هرمز و زیرساخت‌های انرژی می‌تواند با هدف افزایش هزینه‌های اقتصادی بحران و واداشتن واشنگتن به انعطاف بیشتر در مسیر دیپلماسی صورت گیرد. در همین حال، دونالد ترامپ مدعی شد براساس توافقی، روسیه بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوییل به بازار عرضه خواهد کرد و ۵۰۰ هزار تن دیگر نیز در ماه نوامبر و یک میلیون تن دیگر پس از آن دراختیار بازارهای جهانی قرار می‌گیرد.

ترامپ همچنین با ادعای آنچه «کنترل کامل امریکا بر تنگه هرمز» خواند و همچنین عرضه گازوییل روسیه، پیش‌بینی کرد قیمت این سوخت در امریکا و بازارهای جهانی به سرعت کاهش یابد. همزمان اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری امریکا مدعی شد واشنگتن در حال رایزنی با پاکستان و ترکیه برای مسدود کردن تمام مسیرهای زمینی ایران است؛ اظهاراتی که از تلاش دولت امریکا برای افزایش فشار بر تهران حکایت دارد. این ادعاها در شرایطی مطرح شده که قیمت نفت طی روزهای اخیر همچنان صعودی بوده است. در عین حال وال‌استریت ژورنال به نقل از تحلیلگران ادعا کرد که ازسوی دیگر تهران نیز ممکن است با افزایش فشار بر کشتیرانی و بازار انرژی، درصدد شکستن بن‌بست تنگه هرمز و افزایش فشار بر واشنگتن برای دستیابی به توافق دیپلماتیک باشد.

براساس این ارزیابی، بالا بردن هزینه‌های اقتصادی تنش می‌تواند پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا بر دولت ترامپ فشار وارد کند، بی‌آنکه ایران الزاما وارد جنگی تمام‌عیار شود. در مقابل، مقام‌های امریکایی بر این باورند که به تعویق انداختن تصمیم برای ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران می‌تواند تهران را به پذیرش امتیازهای عمده، ازجمله در برنامه هسته‌ای، وادار کند. در همین راستا «آندریاس کریگ» مدرس ارشد دانشکده مطالعات امنیتی کینگز کالج لندن، با اشاره به افزایش فشارهای متقابل تهران و واشنگتن گفته است هیچ‌یک از دوطرف هنوز دیپلماسی را کنار نگذاشته‌اند، اما یک حادثه جدی می‌تواند دوطرف را به آستانه جنگی بسیار گسترده‌تر برساند.

در همین حال، تولیدکنندگان نفت برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر اختلال‌های دریایی، بیش از گذشته به نفتکش‌های تحت حفاظت امریکا، انتقال محموله از کشتی به کشتی در خارج از تنگه هرمز و خطوط لوله‌ای که این گذرگاه را دور می‌زنند، متکی شده‌اند. عربستان نیز پس از تعمیر بخشی از خسارت‌های وارد شده به خط لوله شرق به غرب در حمله ماه گذشته، صادرات نفت از هر دو ساحل خود در خلیج‌فارس و دریای سرخ را از سر گرفته است.