آیا پرونده هفتم اکتبر به عمر سیاسی نتانیاهو پایان می‌دهد؟
رسوایی اطلاعاتی در خانه نتانیاهو
سه سال پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳، نتانیاهو با برجسته‌کردن دستاوردهای نظامی اسرائیل تلاش می کند کارنامه دولتش را دفاع کند؛ اما گزارش‌های مربوط به هشدارهای احتمالی امارات و مصر پیش از حمله، مسئولیت امنیتی او را به موضوعی محوری در رقابت انتخاباتی تبدیل کرده‌اند. نتانیاهو این گزارش‌ها را رد می‌کند و مخالفان خواستار تحقیق مستقل درباره ناکامی‌های اطلاعاتی و امنیتی هستند.
فرارو- بلِیز مالِی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل در موسسه کوئینسی
به گزارش فرارو به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، سه سال پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل تلاش می‌کند پاسخ نظامی این کشور را روایتی از تاب‌آوری و پیروزی‌های گسترده نظامی معرفی کند. بااین‌حال، در آستانه انتخابات، مخالفان او به‌جای تمرکز بر دستاوردهای ادعایی جنگ، مسئولیت دولت نتانیاهو در وقوع حمله و احتمال نادیده‌گرفتن هشدارهای اطلاعاتی پیش از آن را مطرح می‌کنند؛ پرسش‌هایی که می‌توانند به یکی از محورهای اصلی رقابت سیاسی در اسرائیل تبدیل شوند.
روایت نتانیاهو از پیروزی نظامی و بازدارندگی
نتانیاهو ماه گذشته در سخنرانی خود در سازمان ملل متحد گفت اسرائیل با وجود مواجهه با «جنگی در هفت جبهه»، به‌جای فروپاشی، ضربات سنگینی به دشمنان خود وارد کرده است. او همچنین در مراسم یادبود قربانیان حمله هفتم اکتبر و پیامدهای آن، مدعی شد که شجاعت نیروهای اسرائیلی موازنه را تغییر داده و خطر فوری نابودی میلیون‌ها شهروند اسرائیلی را از میان برده است.
این روایت در شرایطی مطرح می‌شود که نتانیاهو برای تمدید دوره طولانی نخست‌وزیری خود در انتخابات ۲۷ اکتبر تلاش می‌کند. او تلاش می کند عملکرد نظامی دولتش را به‌عنوان نشانه‌ای از توانایی اسرائیل برای مقابله با تهدیدهای منطقه‌ای برجسته کند؛ اما رقبای سیاسی‌اش معتقدند ارزیابی عملکرد او نمی‌تواند بدون بررسی شکست امنیتی منتهی به حمله هفتم اکتبر انجام شود.
گزارش‌ها درباره هشدار امارات پیش از حمله
در هفته‌های اخیر، گزارش‌هایی در رسانه‌های اسرائیلی و آمریکایی منتشر شده که مدعی‌اند مقام‌های اماراتی و مصری پیش از حمله حماس، درباره احتمال عملیات گسترده این گروه به دولت اسرائیل هشدار داده بودند؛ هشدارهایی که بنا بر این گزارش‌ها، نتانیاهو یا به آنها توجه کافی نکرده یا اطلاعات مربوط به آنها را با مقام‌های ارشد امنیتی اسرائیل در میان نگذاشته است.
روزنامه اسرائیلی هاآرتص در گزارشی که بر اساس کتابی از دو روزنامه‌نگار این رسانه یعنی شلومی الدار و روث یووال، تهیه شده نوشت محمد بن زاید، رئیس امارات متحده عربی، در سپتامبر ۲۰۲۳ به نتانیاهو اطلاع داده بود که رهبران حماس در حال برنامه‌ریزی برای یک عملیات نظامی بزرگ هستند. بر اساس این گزارش، بن زاید از نتانیاهو خواسته بود موضوع را جدی بگیرد، اما نخست‌وزیر اسرائیل واکنشی نسبتاً آرام نشان داده بود. نتانیاهو، طبق روایت هاآرتص، ارزیابی کرده بود که حماس قصد دارد در کرانه باختری فعالیت کند و اطمینان داده بود اسرائیل برای مواجهه با هر سناریویی آمادگی دارد.
این گزارش همچنین به نارضایتی فزاینده در میان رهبران حماس اشاره می‌کند. بر اساس روایت مطرح‌شده، این گروه از کندی مذاکرات برای کاهش محدودیت‌های غزه و آزادی شماری از زندانیان فلسطینی ناراضی بود. یحیی سنوار، رهبر وقت حماس در نوار غزه، ظاهراً پیش از حمله به یکی از مقام‌های فتح گفته بود که در صورت پیشرفت‌نکردن مذاکرات، «غافلگیری بزرگی» در انتظار اسرائیل خواهد بود و باید برای وقوع «زلزله» آماده شد؛ عبارتی که افراد آشنا با سنوار آن را اشاره‌ای به جنگ تفسیر کرده‌اند.
آیا هشدارها به مقام‌های امنیتی منتقل نشد؟
بر اساس تحقیقات هاآرتص، نهادهای دفاعی اسرائیل از افزایش تهدید حماس آگاه بودند، اما ابعاد احتمالی حمله را محدودتر از آنچه رخ داد ارزیابی می‌کردند. این گزارش مدعی است نتانیاهو هشدارهای صریح‌تری را که از محمد بن زاید دریافت کرده بود، با رؤسای ارشد امنیتی در میان نگذاشت. نتانیاهو این گزارش را «دروغی مطلق» خوانده است. دفتر نخست‌وزیری اسرائیل نیز اعلام کرده که او در دوره مورد اشاره با رئیس امارات گفت‌وگو نکرده و هیچ هشداری از سوی او دریافت نکرده است.
بااین‌حال، موضوع تماس احتمالی دو رهبر همچنان محل اختلاف است. گزارش آتلانتیک در اواخر سپتامبر اعلام کرد که به‌طور مستقل وقوع تماس میان نتانیاهو و بن زاید را تأیید کرده است. ماه گذشته نیز نتانیاهو سفری به ابوظبی انجام داد که ابتدا محرمانه نگه داشته شد، اما بعداً دولت اسرائیل و خبرگزاری رسمی امارات اصل سفر را تأیید کردند. بر اساس گزارش چند رسانه، نتانیاهو در این سفر از بن زاید خواسته بود گزارش‌های مربوط به تماس سال ۲۰۲۳ را تکذیب کند؛ بااین‌حال، مقام‌های اماراتی تاکنون درباره این گفت‌وگو اظهارنظر نکرده‌اند.
گزارش‌ها درباره هشدار مصر نیز بر پیچیدگی ماجرا افزوده است. آتلانتیک نوشت یک مقام امنیتی مصری پیش از حمله به دولت اسرائیل هشدار داده بود که در صورت تغییرنکردن سیاست‌ها و ارائه‌نشدن امتیازهای اقتصادی به غزه، احتمال حمله حماس وجود دارد. وال‌استریت ژورنال نیز گزارش داده است که عباس کامل، رئیس وقت دستگاه اطلاعات مصر، چند روز پیش از هفتم اکتبر این هشدار را دوباره مطرح کرده بود. مشخص نیست که عباس کامل شخصاً با نتانیاهو دیدار کرده باشد، اما یک مقام پیشین اسرائیلی به آتلانتیک گفته است بعید می‌داند رئیس دستگاه اطلاعات مصر برای انتقال چنین پیامی به اسرائیل سفر کرده باشد، بی‌آنکه نخست‌وزیر از آن مطلع شود. دفتر نتانیاهو این گزارش‌ها را نیز رد کرده است.
انتقاد مخالفان و مطالبه تحقیق مستقل
انتشار این گزارش‌ها به تشدید انتقادهای مخالفان نتانیاهو در آستانه انتخابات منجر شده است. گادی آیزنکوت، ژنرال پیشین اسرائیلی که از رقبای اصلی نخست‌وزیر محسوب می‌شود، در واکنش به گزارش هاآرتص نوشت نشانه‌های بیشتری به این نتیجه اشاره دارند که نتانیاهو اسرائیل را بدون آگاهی کافی از خطر، به سوی فاجعه هفتم اکتبر هدایت کرده است. آیزنکوت خواستار تشکیل کمیسیونی برای بررسی مستقل شکست‌های امنیتی پیش از حمله شده است؛ اقدامی که نتانیاهو با آن مخالفت می‌کند.
نفتالی بنت و یائیر لاپید، نخست‌وزیران پیشین اسرائیل که احزاب خود را برای انتخابات پیش رو ادغام کرده‌اند، نیز مسئولیت مستقیم این شکست را متوجه نتانیاهو دانسته‌اند. بنت گفته است نخست‌وزیر مسئولیت شخصی و مستقیم ناکامی‌ای را بر عهده دارد که در دوران مسئولیت او به کشته‌شدن هزاران اسرائیلی انجامید. لاپید نیز مدعی شده است که اگر نتانیاهو وظایف خود را به‌درستی انجام می‌داد، هفتم اکتبر و وقایع بعد از آن قابل پیشگیری بود.
در مقابل، نتانیاهو مسئولیت اصلی را متوجه مقام‌های امنیتی کرده و گفته است آنها در واکنش اولیه به حمله کوتاهی کردند و او را از خطر بیدار نکردند. به گفته نخست‌وزیر، اگر مقام‌های امنیتی او را به‌موقع مطلع کرده بودند، نتیجه می‌توانست کاملاً متفاوت باشد.
انتخابات و مسئله مسئولیت سیاسی
مناقشه بر سر هشدارهای پیش از هفتم اکتبر، اختلافی فراتر از ارزیابی یک شکست اطلاعاتی است. این مسئله به پرسش بنیادی‌تری درباره مسئولیت سیاسی نخست‌وزیر در قبال امنیت ملی و پاسخ‌گویی دولت در برابر یکی از مرگبارترین حملات تاریخ اسرائیل مربوط می‌شود.
نتانیاهو تلاش می کند با برجسته‌کردن عملیات نظامی و تضعیف توان دشمنان اسرائیل، توجه افکار عمومی را به عملکرد دولتش پس از حمله معطوف کند. مخالفان او، در مقابل، بر این نکته تأکید دارند که موفقیت‌های نظامی پس از بحران، به‌خودی‌خود پاسخ‌گوی پرسش‌های مربوط به پیشگیری از حمله نیست.
گزارش‌های مربوط به هشدارهای امارات و مصر هنوز با تکذیب دفتر نخست‌وزیری روبه‌رو هستند و جزئیات کامل آنها در عرصه عمومی روشن نشده است. ازاین‌رو، تعیین مسئولیت نهایی به بررسی مستندات و تحقیقات مستقل نیاز دارد. بااین‌حال، تداوم این مناقشه نشان می‌دهد که سه سال پس از هفتم اکتبر، مسئله شکست امنیتی همچنان یکی از چالش‌های اصلی نتانیاهو در رقابت انتخاباتی است؛ چالشی که روایت او از پیروزی نظامی را با پرسشی جدی درباره مسئولیت دولتش در آستانه حمله روبه‌رو می‌کند.
