ترافیک تهران کجا رفت؟ کوچ خانوارها از خودرو به مترو و موتور

طی روزهای گذشته از شروع پاییز، ترافیک تهران برخلاف سال‌های گذشته افزایش محسوسی نداشته است. این در حالی است که آغاز سال تحصیلی همیشه باعث افزایش دست‌کم ۱۵ تا ۳۰درصدی «ترددهای درون‌شهری در پایتخت» می‌شود.

به گزارش دنیای اقتصاد، بررسی‌ها درباره علت‌عدم انعکاس «رشد سفرهای پاییزی» در «حجم ترافیک خیابان‌ها» نشان می‌دهد، بخشی از خانوارهای دارای فرزند محصل برای «کنترل هزینه‌های زندگی در شرایط تورمی»، استفاده از سرویس مدارس و رفت‌وآمد با خودروی‌شخصی را محدود کرده‌اند. 

ترافیک پایتخت در هفته ابتدایی بازگشایی مدارس در مهر ماه، افزایش داشت؛ اما افزایش تردد خودرو در معابر شهر کمتر از انتظار معمول تهرانی‌ها بود. در نیمه دوم سال به‌طور متوسط ۳۰درصد بر حجم سفرهای پایتخت افزوده می‌شود؛ اما رصد طول ترافیکی پایتخت نشان از آن دارد که طی ۲روز ابتدایی هفته، ۳۰درصد بر ترافیک معابر پایتخت افزوده نشده است. 

«کاهش تمایل به استفاده از خودروی شخصی از سوی بخشی از شهروندان به‌دلیل هزینه بالای تعمیر و نگهداری»، «جایگزینی موتور با خودروی شخصی با انگیزه مدیریت هزینه و دور زدن ترافیک»، «افزایش سهم مترو در جابه‌جایی شهروندان»، «افزایش حضور پلیس راهور در معابر برای رفع سریع گره‌های ترافیکی»، «افزایش تعداد اتوبوس‌های شاغل در خطوط اتوبوسرانی» و «عدم بازگشایی کامل تمام کلاس‌های درس دانشگاه با توجه به‌عدم اعلام نتایج کنکور» مهم‌ترین عوامل کلیدی بودند که باعث شدند ترافیک تهران کمتر از حد انتظار در روزهای ابتدایی مهرماه افزایش یابد.

درعین حال براساس آمار رسمی امسال ۶۹درصد از ثبت‌نام سرویس مدرسه در تهران نسبت به سال قبل کاهش داشته است؛ موضوعی که براساس شیوه جایگزینی خانوارها برای رساندن فرزندان به مدرسه می‌تواند اثر متفاوتی بر نتیجه نهایی ترافیک برجای بگذارد. 

سفرهای مترو در مرز ۳ میلیون شدن

متروی تهران در روز شنبه چهارم مهر که درواقع اولین روز آغاز به‌کار مدارس بود، یک‌میلیون و ۸۶۸هزار مسافر را جابه‌جا کرد. این رقم معادل ۲میلیون و ۹۸۹هزار سفر بود. این در حالی است که در شهریور امسال به‌طور متوسط روزانه یک‌میلیون و ۷۰۰هزار نفر با مترو تردد داشتند و به این ترتیب مترو در ابتدای مهر ما با افزایش حدود ۱۰درصدی مسافر مواجه شده است.

اگرچه سفر با مترو به‌دلیل چالش‌های متعددی نظیر ازدیاد مسافر وعدم یکپارچگی حمل‌ونقل عمومی در سطح شهر از مطلوبیت کافی در شهر تهران برخوردار نیست، اما در شرایط کنونی به‌دلیل شرایط تورمی، بخشی از شهروندان سفر با مترو را به استفاده از خودروی شخصی به‌دلیل هزینه‌های بالای تعمیر، نگهداری و سرویس مستمر ترجیح می‌دهند. 

تورم نقطه به نقطه شهریورماه ۸۳.۸درصد و تورم ماهانه شهریور نیز ۳.۹درصد اعلام شد. این در حالی است که طی بیش از یک سال اخیر تورم نقطه به نقطه خوراکی‌ها بیش از ۱۰۰درصد بوده و همین موضوع هزینه‌های گزافی را به خانواده‌ها برای تامین هزینه خوراک به‌عنوان ضرورتی غیرقابل حذف تحمیل کرده است. در چنین شرایطی تامین هزینه معمول نگهداری و سرویس یک خودرو از استطاعت بخشی از مردم خارج شده و همین موضوع بر مسافران روزانه حمل‌ونقل عمومی و اتوبوس افزوده است. 

تعداد اتوبوس‌های شاغل در شهر تهران در روز شنبه چهارم مهر ماه از ۲هزار و ۹۰۰دستگاه فراتر رفت. این در حالی است که در هفته‌های قبل روزانه حدود ۲هزار و ۵۰۰دستگاه اتوبوس در شهر تهران شاغل بودند. به گفته مدیران شهری، تهران حدود ۳هزار و ۵۰۰دستگاه اتوبوس دارد که ۳هزار و ۳۰۰دستگاه آن فعالند؛ به این مفهوم که آماده اعزام به خطوط اتوبوسرانی هستند.

اگرچه افزایش ۴۰۰ تا ۵۰۰ دستگاه اتوبوس شاغل در سطح شهر همزمان با اولین هفته مهر ماه با هدف پاسخ به افزایش تقاضای سفر انجام شده، با وجود این، تهران برای ارائه سرویس اتوبوسرانی متناسب با نیاز شهر به ۹هزار تا ۱۱هزار اتوبوس نیاز دارد که بخش عمده‌ای از آن‌ها در خطوط تندرو مشغول به فعالیت باشند. 

در دهه۸۰ اتوبوس اصلی‌ترین مد حمل‌ونقل درون‌شهری در پایتخت بود؛ وسیله‌ای که به تنهایی سهمی ۱۸درصدی در ترددهای روزانه شهروندان داشت، سهم خوب اتوبوس در جابه‌جایی روزانه شهروندان در دهه۹۰ نیز ادامه یافت؛ به‌نحوی‌که به گفته مدیران حمل‌ونقلی در نیمه دهه۹۰ روزانه ۴میلیون و ۵۰۰ هزار سفر با اتوبوس در تهران انجام می‌شد.

با وجود این در نیمه دوم دهه۹۰ به مرور از سهم اتوبوس در جابه‌جایی درون‌شهری تهران کاسته شد و به‌رغم آنکه مدیران فعلی در مدیریت شهری چند سالی است که از عزم خود برای بهبود اتوبوسرانی می‌گویند، این مد حمل‌ونقلی با ثبت روزانه ۱.۵میلیون سفر و سهم حدود ۶درصدی در جابه‌جایی‌های شهروندان تهرانی، وضعیت بسیار ضعیفی دارد. در شرایطی که تهران با ترافیک گسترده‌ای مواجه است، توسعه کمّی اتوبوسرانی بعید است که به حل چالش ترافیکی بینجامد، درواقع زمانی اتوبوسرانی یک مد حمل‌ونقلی کارآمد است که زمان سفر با اتوبوس کمتر از زمان سفر با خودروی شخصی باشد، این موضوع نیز نتیجه اجرای دقیق مسیر اتوبوس‌های تندرو است. 

درواقع تا زمانی که قرار باشد اتوبوس همانند خودروی شخصی در ترافیک بماند، استفاده از آن برای شهروندان فاقد توجیه است. اتوبوس زمانی به مُد حمل‌ونقلی کارآمد تبدیل می‌شود که کیفیت، راحتی و سرعت را برای شهروندان به همراه داشته باشد؛ در غیر این صورت همچنان مردم خودرو و موتورسیکلت را به آن ارجح می‌دانند. حمل‌ونقل عمومی شامل مترو، اتوبوس و تاکسی سهمی حدود ۳۴درصدی در جابه‌جایی روزانه شهروندان دارد، حدود ۵۰درصد سفرهای درون‌شهری در پایتخت نیز با وسیله نقلیه شخصی انجام می‌شود که البته در دهه جاری از سهم خودرو به نفع موتور سیکلت شخصی کاسته شده است و به این ترتیب این روزها موتور به چالش اصلی تهران تبدیل شده است؛ چالشی که نتیجه جاماندگی حمل‌ونقل عمومی از شرایط مطلوب رقم خورده است. 

حذف سرویس مدرسه از سبد هزینه خانوار

براساس اعلام مراجع رسمی امسال ۶۹درصد از ثبت‌نام‌کنندگان سرویس مدارس در شهر تهران کاسته شد؛ چند عامل در ریزش محسوس ثبت‌نامی‌های سرویس مدارس دخیل است. تورم و جهش هزینه‌های ضروری زندگی طی بیش از یک سال اخیر باعث شده تا بخش قابل‌توجهی از خانواده‌ها امسال قید سرویس مدرسه را بزنند. تورم نقطه به نقطه شهریور ماه ۸۳.۸درصد اعلام شد. این در حالی است که طی بیش از یک‌سال اخیر تورم نقطه به نقطه خوراکی‌ها بیش از ۱۰۰درصد بوده و همین موضوع هزینه‌های گزافی را به خانواده‌ها برای تامین هزینه خوراک به‌عنوان ضرورتی غیرقابل حذف تحمیل کرده است. در چنین شرایطی بخش قابل‌توجهی از مردم برای تامین ضروریات زندگی به حذف سایر هزینه‌ها روی آورده‌اند که سرویس مدرسه نیز یکی از همین موارد محسوب می‌شود. 

درحالی سرویس مدرسه از سبد هزینه‌های ضروری زندگی خانواده‌های تهرانی در حال حذف است که لزوما خودروی شخصی نیز جایگزین نشده است؛ تورم هزینه نگهداری و سرویس معمول خودروی شخصی را نیز به شدت افزایش داده است. به‌عنوان نمونه قیمت روغن موتور به‌عنوان سرویس معمول و مستمر هر خودرو پس از جنگ اسفند و به تبع جهش قیمت نفت در دنیا، در بازار داخل نیز افزایش بیش از دوبرابری داشت.

طی یک سال اخیر هزینه‌های معمول تعمیر و نگهداری خودرو به شدت افزایش یافته است؛ به‌نحوی‌که بخشی از مردم به‌رغم آنکه معتقدند مطلوبیت سفر با حمل‌ونقل عمومی در تهران به لحاظ راحتی، زمان سفر و یکپارچگی شبکه پایین است، اما ناچار به استفاده از حمل‌ونقل عمومی شده‌اند. 

گروهی دیگر از مردم استفاده از موتورسیکلت را جایگزین تردد با خودروی شخصی کرده‌اند، مجموعه‌ای از مزایا شامل «هزینه کمتر خرید و تعمیر و نگهداری در مقایسه با خودروی شخصی» و «عبور از ترافیک و رسیدن به مقصد در سریع‌ترین زمان» باعث شده تا این روزها این وسیله خطرناک به یکی از مهم‌ترین وسایل تردد روزانه در شهر تبدیل شود. بخشی از والدین که امسال به سراغ سرویس مدرسه نرفته‌اند، فرزندان خود را با موتورسیکلت به مدرسه می‌رسانند. تصمیمی که اگرچه مدیریت زمان و هزینه را به همراه دارد، اما جان آن‌ها و فرزندانشان را به خطر می‌اندازد. 

هزینه سرویس مدارس در یک سال تحصیلی، با احتساب ۹ماه برای مقطع متوسطه و ۸ماه برای مقطع ابتدایی و با کسر کردن تعداد روزهای تعطیل رسمی تقویمی محاسبه و از خانواده‌ها اخذ می‌شود. این در حالی است که در سال‌های اخیر، مدارس بخش قابل‌توجهی از سال را دورکار بودند. گفت‌وگو با چند خانواده دارای فرزند محصل که در سال‌های گذشته از سرویس مدرسه استفاده می‌کردند، نشان می‌دهد که دورکاری مدارس برای دوره مدیدی از سال آموزشی در سال‌های اخیر وعدم عودت مبالغ هزینه سرویس و احتمال استمرار این رویه در سال جاری باعث شده تا آن‌ها دیگر تمایلی به ثبت‌نام سرویس مدرسه نداشته باشند.