کفش «نایکی» چطور بلای جان دختر ایرانی شد؟

 فاطمه محیطی‌زاده در شرایطی از ادامه رقابت در ماده هفتگانه بازی‌های آسیایی بازماند که پس از شش ماده با اختلافی اندک نسبت به ورزشگار ژاپنی در جایگاه دوم جدول قرار داشت و تنها دوی ۸۰۰ متر برای تعیین تکلیف نهایی باقی مانده بود و حتی از شانس کسب مدال طلا هم برخوردار بود. اما پیش از آنکه نتیجه در میدان مشخص شود، استفاده از کفش غیرمجاز  باعث دیسکالیفه شدن نماینده ایران شد.

محیطی‌زاده در شش ماده عملکرد قابل توجهی داشت؛ در پرش ارتفاع و پرش طول اول شد، در دوی ۱۰۰ متر با مانع و ۲۰۰ متر به مقام سوم رسید و در پرتاب وزنه نیز دوم شد. حاصل این عملکرد، ۴۹۲۵ امتیاز و رتبه دوم جدول بود اما اتفاقی که برای او افتاد، بیش از آنکه یک اتفاق فنی در جریان مسابقه باشد، ابهامی جدی درباره فرآیند آماده‌سازی و نظارت بر تیم ایجاد می‌کند.

فدراسیون جهانی چه می‌گوید؟

معیار اصلی برای استفاده ورزشکاران از یک نوع کفش خاص مورد تایید بودن آن توسط مقرارت فدراسیون جهانی است؛ در واقع تمام کفش‌هایی که در مسابقات مشمول رنکینگ جهانی استفاده می‌شوند باید Approved Shoe باشند.

کفش مورد استفاده محیطی‌زاده در پرش ارتفاع، Nike Maxfly ۲ بود؛ کفشی تخصصی برای مسابقات پیست (مواد سرعت و با مانع)، مسابقات پرتاب نیزه و مسابقات جاده‌ای (شامل رقابت‌های پیاده‌روی سرعت در پیست) این کفش می‌تواند در مسابقات ماده‌های پرتاب وزنه، پرتاب دیسک و پرتاب چکش هم مورد استفاده قرار بگیرد. اما در مواد پرشی مورد تایید نیست.

سوال مهم این است که چرا دقیقا پیش از مسابقه رسمی باید چنین اتفاقی بیفتد؟ اینجا نقطه اصلی ماجراست؛ مقررات کفش World Athletics عمومی و قابل دسترس است و حتی برای تایید کفش‌ها و قرار گرفتن آنها در فهرست رسمی، سازوکار مشخصی وجود دارد. در چنین شرایطی، تطبیق مدل کفش ورزشکار با فهرست کفش‌های تایید شده باید بخشی از آماده‌سازی یک ورزشکار ملی‌پوش برای یک رویداد بزرگ باشد. به‌خصوص در هفتگانه که ورزشکار در چند ماده متفاوت رقابت می‌کند، بررسی تجهیزات مورد استفاده در هر ماده اهمیت بیشتری دارد.

اگر مدل کفش پیش از مسابقه بررسی و مشخص می‌شد که Maxfly ۲ برای پرش‌ ارتفاع تایید نشده است، امکان استفاده از کفش دیگری وجود داشت و اساسا کار به دیسکالیفه شدن نمی‌رسید.

اعتراض عجیب فدراسیون!

در پی این اتفاق فدراسیون دوومیدانی ایران به کمیته برگزاری بازی‌ها اعتراض کرده و در بخشی از اعتراض خود به این نکات اشاره کرده است: "ورزشکار با حسن نیت و بر اساس تایید رسمی پیش از مسابقه اقدام کرده است. هرگونه خطا در تشخیص مجاز بودن کفش، متوجه فرآیند بازرسی است و نه ورزشکار. ابطال نتیجه به‌صورت بازگشتی، آن هم برخلاف تایید قبلی مسئولان مسابقه، نگرانی جدی درباره رعایت انصاف رویه‌ای بر اساس قوانین مسابقات فدراسیون جهانی ایجاد می‌کند. " اما هیچ چیزی خلاف قوانین فدراسیون جهانی اتفاق نیفتاده است؛ در قوانینی که سایت فدراسیون جهانی در مورد کفش ورزشکاران منتشر کرده در این مورد هم توضیح داده است: "در صورت درخواست مسئول کنترل کفش یا مسئول انضباطی، پس از پایان رقابت ورزشکار، کفش دوومیدانی خود را برای بررسی و تحقیقات بیشتر توسط نهاد مستقل ارائه کند؛ این بررسی در صورت لزوم می‌تواند شامل بریدن یا باز کردن کفش نیز باشد، مطابق با مقررات ۱۲.۱۳.

چنانچه ورزشکار در مسابقه شرکت کرده باشد و پس از انجام اقدامات لازم در همان مسابقه برای شناسایی کفش، مشخص شود که وضعیت کفش «تأییدنشده (Unapproved Shoe)» است، مسئول کنترل کفش باید داور را مطلع کند و داور نیز مطابق مقررات ۱۳.۱، ورزشکار را از مسابقه دیسکالیفه خواهد کرد. "

مسئولیت فقط روی دوش ورزشکار نیست

طبیعی است که ورزشکار نیز در قبال تجهیزاتی که استفاده می‌کند، مسئولیت دارد، اما در سطح تیم ملی نمی‌توان فرآیند کنترل تجهیزات را صرفا به خود ورزشکار واگذار کرد.

فدراسیون و کادر فنی باید بدانند ورزشکارشان با چه تجهیزاتی وارد مسابقه می‌شود و آیا آن تجهیزات با مقررات همان ماده مطابقت دارد یا خیر. به‌ویژه زمانی که قوانین بین‌المللی، مدل و کاربرد مجاز کفش‌ها را به‌صورت مشخص تعیین کرده‌اند.

بنابراین سوال مشخصی از فدراسیون دوومیدانی وجود دارد: آیا پیش از مسابقه، مدل کفش محیطی‌زاده با فهرست رسمی کفش‌های تاییدشده World Athletics تطبیق داده شده بود؟ اگر پاسخ مثبت است، چرا از قبل کفش دیگری برای این ماده در نظر گرفته نشد؟ و اگر چنین بررسی‌ای انجام نشده، چرا یکی از ابتدایی‌ترین الزامات فنی حضور یک ورزشکار در یک مسابقه بین‌المللی مورد توجه قرار نگرفته است؟

هزینه سنگین یک اشتباه 

دیسکالیفه شدن محیطی‌زاده، نتیجه یک رقابت ورزشی معمولی نبود. او یکی از شانس‌های اصلی کسب مدال و حتی طلا بود. حالا به جای اینکه درباره عملکرد او در آخرین ماده و نتیجه نهایی هفتگانه صحبت کنیم، باید درباره کفشی حرف بزنیم که می‌شد پیش از مسابقه قانونی یا غیرقانونی بودنش را مشخص کرد.

برای ورزشکاری که در آستانه یک نتیجه تاریخی برای دوومیدانی ایران قرار گرفته بود، این اتفاق هزینه سنگینی داشت؛ اما برای فدراسیون، مهم‌تر از تاسف بعد از ماجرا، پاسخ به این پرسش است که چرا نظارتی که می‌توانست از وقوع آن جلوگیری کند، پیش از مسابقه انجام نشد؟

در ورزش قهرمانی، گاهی یک صدم ثانیه، یک سانتی‌متر یا یک اشتباه فنی نتیجه را تغییر می‌دهد اما اینکه یک سهل انگاری و یا بی اطلاعی از قوانین بین المللی دلیل از دست رفتن مدالی تاریخی شود، مقصر شماره یک این موضوع فدراسیون دوومیدانی و نفراتی که به کار گمارده اند، هستند.

محیطی‌زاده باید ۸۰۰ متر آخر را برای تعیین سرنوشت یک رقابت نزدیک می‌دوید، اما پیش از آنکه نتیجه در پیست مشخص شود، یک خطای قابل پیشگیری پایان کار او را رقم زد؛ خطایی که حالا فدراسیون باید درباره چرایی وقوع آن پاسخ بدهد.