عربستان دست به دامان چین شد؛ پیام محرمانه پکن به تهران برای مهار انصارالله

رویترز- به گفته سه منبع ایرانی مطلع، چین پس از درخواست عربستان سعودی برای مهار حوثی‌های یمن - که در پی حملات نظامی سریع این گروهِ تحت حمایت ایران در هفته گذشته صورت گرفت - به‌طور خصوصی از تهران خواسته است تا در این زمینه کمک کند. 

به گزارش فرارو به نقل از رویترز، این منابع اظهار داشتند که ریاض پس از پیشروی‌های سریع حوثی‌ها در امتداد ساحل دریای سرخ و در حوالی تنگه باب‌المندب - اقداماتی که صادرات نفت و کشتیرانی عربستان را در معرض خطر بیشتری قرار داده است - برای دریافت کمک به چین روی آورد. 

به گفته این منابع، چین به‌طور علنی خواستار خویشتنداری، گفتگو و برقراری مجدد امنیت کشتیرانی شده است، اما پیام خصوصی‌اش فراتر از اظهارات عمومی بوده است. 

پکن از ایران می‌خواهد که با استفاده از نفوذ خود بر حوثی‌ها، به جلوگیری از گسترش بیشتر درگیری‌ها در مسیرهای انتقال انرژی - که چین به عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان به آن‌ها وابسته است - کمک کند. 

این منابع که در جریان جزئیات گفتگوها قرار داشتند و به شرط ناشناس ماندن صحبت می‌کردند، جزئیاتی درباره نحوه ارسال این پیام یا اینکه آیا این پیام در جریان سفر روز چهارشنبه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به چین منتقل شده است یا خیر، ارائه نکردند. 

پاسخ تهران به درخواست پکن

این منابع اظهار داشتند که پاسخ تهران این بوده است که ثبات و صلح در منطقه به پایان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بستگی دارد. 

به گفته این سه منبع ایرانی، مقامات چینی هیچ‌گونه تهدید صریحی مطرح نکردند و نشانه‌ای دال بر اینکه پکن در صورت‌عدم استفاده ایران از نفوذ خود بر حوثی‌ها، به دنبال اعمال فشار اقتصادی بر تهران خواهد بود، بروز ندادند. 

وزارت امور خارجه چین اعلام کرد: چین تمایلی به گسترش بیشتر تنش‌های منطقه‌ای به یمن و دریای سرخ ندارد. تشدید بی‌ثباتی منطقه‌ای به نفع هیچ‌یک از طرفین نیست. 

این وزارتخانه افزود: باید به حاکمیت و امنیت همه کشورها احترام گذاشته شود و تأسیسات حیاتی برای معیشت مردم نباید هدف قرار گیرند. چین خواستار توقف اقداماتی است که وضعیت را پیچیده‌تر می‌کنند و بر حل مسائل از طریق گفتگو و مذاکره تأکید دارد. 

خطرات یک جنگ منطقه‌ای گسترده‌تر

چین بیش از یک دهه است که بزرگترین شریک تجاری ایران بوده و همچنان خریدار اصلی نفت این کشور محسوب می‌شود. بر اساس داده‌های شرکت تحلیل و اطلاعات کالایی «کپلر» (Kpler)، خرید نفت توسط چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد از صادرات نفت دریایی ایران را تشکیل می‌داد و میانگین آن به حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز می‌رسید. 

یک دیپلمات ارشد غربی در منطقه گفت: پکن یکی از معدود پایتخت‌هایی است که همچنان می‌تواند ایران را برای مهار حوثی‌ها تحت فشار قرار دهد. 

به گفته منابع ایرانی و کشورهای غربی، حوثی‌ها که در دهه ۱۹۹۰ در مخالفت با نفوذ مذهبی اهل‌سنت عربستان سعودی در یمن ظهور کردند، توسط ایران تسلیح، آموزش و تأمین مالی می‌شوند و بخشی از «محور مقاومت» تهران علیه غرب و اسرائیل را تشکیل می‌دهند. 

هرگونه تهدید حوثی‌ها علیه کشتیرانی در دریای سرخ و تنگه باب‌المندب، با توجه به اینکه ایران پیش‌تر مسدودسازی تنگه هرمز را آغاز کرده است، خطر تشدید شدید بحران جهانی انرژی و افزایش احتمال درگیری منطقه‌ای گسترده‌تر را به همراه دارد. 

با توجه به اینکه تنگه هرمز عملاً مسدود شده است، حملات مداوم حوثی‌ها به کشتی‌ها یا بنادر دریای سرخ، دو مسیر اصلی صادرات نفت خاورمیانه را هم‌زمان مختل خواهد کرد و جبهه جدیدی را هم در بحران انرژی و هم در تقابل گسترده‌تر ایران با ایالات متحده خواهد گشود. 

یکی از منابع گفت که ایران و متحدانش اکنون بر هر دو سرِ شبکه دریایی کلیدی منطقه اعمال فشار می‌کنند و افزود که «چین به هر دوی آن‌ها وابسته است». 

الکس واتانکا، مدیر برنامه ایران در «مؤسسه خاورمیانه» در واشنگتن، اظهار داشت که اگرچه پکن ممکن است با فشار آمریکا بر تهران مخالف باشد، اما منافعش در خاورمیانه بسیار فراتر از ایران است. تقریباً نیمی از واردات نفت چین از این منطقه تأمین می‌شود و حجم تجارت میان چین و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس سالانه به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار می‌رسد. 

واتانکا گفت: ایران می‌تواند در هرمز اختلال ایجاد کند؛ اما در مقطعی، این اهرم فشار به ضرر همان قدرتی تمام می‌شود که تهران به‌طور فزاینده‌ای به آن وابسته است. 

معضل چین

به گفته سه منبع ایرانی، مشخص نیست که آیا تهران به نگرانی‌های مطرح‌شده از سوی پکن توجهی خواهد کرد یا خیر. 

با این حال، آن‌ها خاطرنشان کردند که این رابطه برای ایران، که همچنان با خصومت‌های ایالات متحده روبروست، از اهمیت اقتصادی و راهبردی قابل‌توجهی برخوردار است. 

چین یکی از معدود کشورهایی است که توان مالی لازم برای تأمین سرمایه‌گذاری مورد نیاز تهران جهت حفظ صنعت نفت و کاهش فشار بر اقتصاد آسیب‌دیده از جنگ و تحریم‌ها را دارد. 

پکن همچنین نفوذ دیپلماتیک خود را به اثبات رسانده است؛ در سال ۲۰۲۳، چین میانجی‌گری توافقی را بر عهده گرفت که پس از سال‌ها خصومت، روابط ایران و عربستان سعودی را احیا کرد. 

با این وجود، این نفوذ محدودیت‌هایی دارد. منتقدان داخلی در ایران از سطح نسبتاً پایین تجارت و سرمایه‌گذاری غیرنفتی چین از زمان امضای پیمان همکاری ۲۵ساله میان دو کشور در سال ۲۰۲۱ گلایه داشته‌اند؛ به‌ویژه در مقایسه با تعهدات سرمایه‌گذاری رو به رشد چین در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس. 

چین همچنان عاملی است که تهران نمی‌تواند آن را نادیده بگیرد، اما دو تن از منابع ایرانی گفتند که منافع پکن تنها یکی از عوامل متعددِ مورد توجه تهران است. آن‌ها گفتند که تصمیمات ایران تحت تأثیر اولویت‌های استراتژیک، اقتصادی و سیاسی رقیب شکل می‌گیرد. 

این دیپلمات غربی گفت: تهران و پکن به یکدیگر نیاز دارند. چین عاملی است که تهران نمی‌تواند نادیده بگیرد و پکن می‌خواهد هرمز بازگشایی شود و کشتیرانی در دریای سرخ ایمن شود. 

اهرم فشار پکن بر تهران

تحلیلگران می‌گویند آزمون کلیدی این خواهد بود که آیا چین آماده است تا برای خواسته‌های خود عواقبی را در نظر بگیرد یا خیر. در نهایت، آن‌ها می‌گویند، واضح‌ترین نشانه عزم پکن، شواهدی مبنی بر تمایل این کشور به استفاده از اهرم فشار خود بر تهران خواهد بود.