فعالیت تنها ۷۰۰۰ مربی بهداشت در مدارس کشور
در حالی که به ازای هر ۴۸۰ دانش‌آموز ابتدایی باید یک مراقب سلامت در مدارس حضور داشته باشد، وزارت آموزش و پرورش از فعالیت حدود ۷۰۰۰ مراقب سلامت در مدارس کشور خبر می‌دهد.
سلامت دانش‌آموزان تنها به درمان بیماری‌ها محدود نمی‌شود؛ بخش مهمی از آن به پیشگیری، آموزش و شناسایی به‌موقع مشکلاتی بازمی‌گردد که در محیط مدرسه می‌توانند بر سلامت جسمی و روانی دانش‌آموزان تأثیر بگذارند.
به گزارش ایسنا، مدرسه، به‌عنوان محیطی که دانش‌آموزان ساعات قابل توجهی از روز را در آن سپری می‌کنند، یکی از مهم‌ترین بسترهای آموزش و ترویج رفتارهای بهداشتی است؛ اما تحقق این هدف، به حضور نیروی انسانی متخصص و استمرار برنامه‌های مراقبت سلامت نیاز دارد.
پانزدهم آبان‌ماه، روز بهداشت‌یار مدارس، فرصتی برای بازخوانی همین ضرورت است؛ ضرورتی که با توجه به جمعیت دانش‌آموزی کشور و چالش‌های موجود در حوزه سلامت مدارس، از آموزش بهداشت فردی و تغذیه سالم تا پیشگیری از بیماری‌های واگیردار، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
کمبود مراقبان سلامت؛ مسئله‌ای فراتر از تأمین نیروی انسانی
محمد جعفری، مدیرکل تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش با اشاره به تعداد مراقبان سلامت مدارس کشور گفت: در حال حاضر حدود ۷۰۰۰ مراقب سلامت داریم و بر اساس مصوبه هیئت وزیران، به ازای هر ۴۸۰ دانش‌آموز در دوره ابتدایی باید یک مراقب سلامت وجود داشته باشد.
وی با بیان اینکه جبران کمبود مراقبان سلامت از دو مسیر دنبال می‌شود، افزود: با هماهنگی مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی، تلاش می‌کنیم تا پایان برنامه هفتم توسعه، تعداد مراقبان سلامت مورد نیاز مدارس تأمین شود.
کمبود مراقب سلامت در مدارس، صرفاً به معنای کاهش تعداد نیروهای حاضر در این بخش نیست؛ این کمبود می‌تواند بر استمرار آموزش‌های بهداشتی، شناسایی مشکلات سلامت دانش‌آموزان و پیگیری مواردی که نیازمند توجه و مراقبت بیشتر هستند، تأثیر بگذارد.
در چنین شرایطی، تأمین نیروی انسانی مورد نیاز مدارس، در کنار آموزش و تقویت مشارکت سایر عوامل مدرسه، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند به بهبود وضعیت مراقبت سلامت دانش‌آموزان کمک کند.
جذب نیروهای جدید و تغییر سمت کارکنان؛ دو مسیر جبران کمبود
جعفری درباره برنامه‌های وزارت آموزش و پرورش برای تأمین مراقبان سلامت گفت: سال گذشته نزدیک به ۱۰۰۰ نفر و امسال نیز حدود ۱۰۰۰ نفر با سهمیه دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور جذب شده‌اند که پس از گذراندن دوره‌های آموزشی ۳.۵ تا ۴ ساله، به عنوان مراقب سلامت فعالیت خواهند کرد.
وی افزود: در دستورالعمل توسعه سنواتی، این امکان فراهم شده است تا همکارانی که در رشته‌هایی مانند زیست‌شناسی، فیزیولوژی، پرستاری و رشته‌های مرتبط با بهداشت تحصیل کرده‌اند، بتوانند تغییر سمت داده و در حوزه مراقبت سلامت مدارس فعالیت کنند.
به گفته مدیرکل تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش، این دو مسیر در کنار یکدیگر برای جبران کمبود نیروی انسانی دنبال می‌شوند؛ مسیری که از یک سو به تربیت و جذب نیروهای جدید و از سوی دیگر به استفاده از ظرفیت کارکنان موجود با تحصیلات مرتبط متکی است.
وقتی آموزگار و دانش‌آموز هم بخشی از نظام مراقبت سلامت می‌شوند
با وجود برنامه‌های جذب و تأمین نیروی انسانی، آموزش و پرورش برای جبران کمبود مراقبان سلامت، به ظرفیت سایر عوامل مدرسه نیز توجه دارد؛ ظرفیتی که می‌تواند آموزش و ترویج رفتارهای بهداشتی را از حضور مراقب سلامت فراتر ببرد.
جعفری با اشاره به آموزش آموزگاران پایه گفت: سال گذشته نزدیک به ۶۰ هزار آموزگار پایه، ۲۴ ساعت آموزش مرتبط با سرفصل‌های درسی سلامت را دریافت کردند و تلاش می‌کنیم از این ظرفیت برای جبران کمبودها استفاده کنیم.
وی همچنین از دانش‌آموزان به عنوان یکی دیگر از ظرفیت‌های حوزه سلامت مدارس یاد کرد و افزود: از ظرفیت دانش‌آموزان به عنوان سفیران سلامت استفاده می‌کنیم؛ سفیران سلامت بهداشت، تغذیه، محیط زیست، انرژی و بهداشت دهان و دندان از جمله گروه‌هایی هستند که در این زمینه فعالیت می‌کنند.
استفاده از ظرفیت آموزگاران و دانش‌آموزان، در کنار حضور مراقبان سلامت، می‌تواند به گسترش آموزش‌های بهداشتی در محیط مدرسه کمک کند؛ به‌ویژه در موضوعاتی که پیشگیری از آن‌ها به رعایت رفتارهای بهداشتی روزمره و آگاهی دانش‌آموزان و خانواده‌ها وابسته است.
از آموزش بهداشت تا پیشگیری از شپش سر در مدارس
یکی از موضوعاتی که اهمیت آموزش و مراقبت سلامت در مدارس را نشان می‌دهد، شیوع شپش سر در میان کودکان و دانش‌آموزان است؛ آلودگی انگلی شایعی که به گفته رئیس گروه سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس وزارت بهداشت، از طریق تماس مستقیم با فرد آلوده یا استفاده مشترک از وسایل شخصی منتقل می‌شود.
شپش سر از جمله موضوعاتی است که در کنار درمان فرد مبتلا، به آموزش خانواده‌ها و دانش‌آموزان درباره راه‌های انتقال و پیشگیری نیاز دارد. آگاهی از ضرورت پرهیز از استفاده مشترک از وسایل شخصی و توجه به اصول بهداشتی، می‌تواند در کنترل این آلودگی نقش داشته باشد.
در چنین شرایطی، مراقبان سلامت مدارس می‌توانند با آموزش و اطلاع‌رسانی به دانش‌آموزان و خانواده‌ها، بخشی از ظرفیت پیشگیری را در محیط مدرسه فعال کنند؛ ظرفیتی که البته به حضور مستمر نیروی متخصص و همکاری سایر عوامل مدرسه وابسته است.
بازنشستگان؛ ظرفیتی که استفاده از آن نیازمند ضوابط مشخص است
مدیرکل تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش درباره امکان استفاده از ظرفیت بازنشستگان در حوزه مراقبت سلامت مدارس نیز گفت: به‌کارگیری بازنشستگان تابع قوانین و مقررات امور اداری و استخدامی است و باید بر اساس ضوابط مربوط انجام شود.
جعفری افزود: در بسیاری از موارد، بازنشستگان به صورت داوطلبانه همکاری می‌کنند، اما از آنجا که فعالیت‌های بهداشتی به عنوان فعالیت آموزشی محسوب نمی‌شود، حق‌التدریس شامل آن نمی‌شود و امکان پرداخت حق‌التدریس برای چنین همکاری‌هایی وجود ندارد.
سلامت مدرسه؛ مسئولیتی فراتر از یک روز
آنچه از برنامه‌های وزارت آموزش و پرورش برای جبران کمبود مراقبان سلامت برمی‌آید، اتکا به مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها برای تأمین نیروی انسانی و گسترش آموزش‌های بهداشتی است؛ از جذب نیروهای جدید و تغییر سمت کارکنان دارای تحصیلات مرتبط تا آموزش آموزگاران و استفاده از ظرفیت سفیران سلامت.
با این حال، تحقق هدف تأمین مراقب سلامت مورد نیاز مدارس تا پایان برنامه هفتم توسعه، در کنار استمرار آموزش‌های بهداشتی و همکاری خانواده‌ها، می‌تواند زمینه مراقبت مؤثرتر از سلامت دانش‌آموزان را فراهم کند.
روز بهداشت‌یار مدارس، فرصتی برای توجه به همین مسئله است؛ اینکه سلامت دانش‌آموزان در محیط مدرسه، تنها با آموزش‌های مقطعی یا اقدامات موردی محقق نمی‌شود و به مجموعه‌ای از مراقبت مستمر، نیروی انسانی متخصص و مشارکت همه ارکان مدرسه نیاز دارد.
