طبیعت پولی گلستان

طبیعت زیبا و سرسبز با چشم اندازهای منحصربفرد و جادویی گلستان بویژه مناطق جنگلی، کوهستانی و کوهپایه‌ای (ییلاقی) آن در کنار رودهای خروشان، چشمه‌های زلال و آبشارهای زیبای این استان شمالی همواره مقصد مهم مسافران و گردشگران از سراسر ایران و نیز اهالی بومی این استان برای گذران ساعت یا روزهایی از وقت خود بویژه در ایام گرم تابستان به شمار می‌روند.

به گزارش ایرنا، وجود روستاهای متعدد در مناطق کوهستانی، کوهپایه‌ای و جنگلی برخی شهرستان‌های جنوبی و شرقی گلستان در کنار مناظر و چشم اندازهای متنوع و زیبای طبیعی، تنها بخشی از منابع طبیعی و خدادادی این خطه از ایران اسلامی است که گروه‌های مختلف مردم بالاخص مسافران و گردشگران تابستانی می‌توانند در قالب ییلاق از آن استفاده نمایند.

همین ظرفیت‌ها و مواهب خدادادی گلستان و واقع شدن آن در بین ۲ قطب گردشگری شمال و زیارتی مشهد سبب شده تا سالانه میلیون‌ها مسافر و گردشگر از این استان عبور یا در آن بیتوته کنند که بخش قابل‌توجه از آنان مهمان تفرجگاه‌های جنگلی می‌شوند.

اما چند سالی است که تعدادی از تفرجگاه‌های گلستان برای ورود خودروی مسافران و گردشگران به این مکان‌های طبیعی و خدادادی عوارض از ۶۰ تا ۱۰۰ هزار تومان دریافت می‌کنند بدون اینکه خدماتی از جمله «تحویل کیسه زباله، مراقبت از خودورها و سرویس بهداشتی و آبخوری‌ها» به مسافران و گردشگران ارائه دهند.

مطابق داده‌های متولیان منابع طبیعی و آبخیزداری از جمله در استان گلستان، دریافت عوارض از خودروهای ورودی به تفرجگاه‌های جنگلی بخشی از منابع پیش بینی شده بازگشت سرمایه‌ بخش خصوصی در مدیریت و نگهداری از این مکان‌هاست و در کتابچه طرح که برای هر تفرجگاه جداگانه تهیه و تصویب شده، آمده و مقدار آن نیز توسط کمیته‌ فنی و اداره جنگل‌های منابع طبیعی تعیین می‌شود.

حضور گردشگران در طبیعت گلستان

واگذاری خدمات مدیریت پارک‌ها و تفرجگاه‌های جنگلی شمال کشور به شهرداری‌ها و بخش‌های خصوصی و یا نهادهای عمومی مانند وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از جمله طرح‌هایی است که عملیات اجرایی آن در قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه اقتصادی (بند ج و ماده ۱۴۷) به‌منظور توانمندسازی ساختار مدیریت منابع طبیعی و آبخیزداری، کلید خورد.

مطابق بند ج ماده ۱۴۷ این قانون؛ «وزارت جهاد کشاورزی (سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور) موظف است ظرف مدت یک سال اول برنامه بدون رعایت تشریفات مناقصه، مدیریت، احداث، نگهداری، توسعه و بهره‌برداری پارک‌های جنگلی و مراتع قابل درختکاری، نهالستان های متروکه و اراضی واقع در کاربری های سبز و کمربند سبز شهرها را در محدوده و حریم شهرها با حفظ مالکیت دولت و کاربری طبق طرح مورد توافق شهرداری و سازمان مذکور بدون دریافت حقوق مالکانه به شهرداری مربوطه به‌منظور توسعه فضای سبز و استفاده بهینه واگذار نماید».

از آنجا که ارائه خدمات به مسافران و گردشگران در پارک‌های جنگلی و حفاظت و نگهداری از آن نیازمند اعتبار است و ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری هم بودجه‌ای برای نگهداری و خدمات‌دهی در پارک‌های جنگلی ندارد، واگذاری به شهرداری‌ها و بخش خصوصی بهترین راه درمان این مشکل است.

مطابق اطلاعات موجود، استان گلستان ۲۱ تفرجگاه جنگلی دارد که مراقبت و نگهداری بخش زیادی از آنها به شهرداری‌ها و یا بخش خصوصی سپرده شده است و در این بین، یکی از ساده‌ترین راهکارها برای کسب درآمد، اخذ عوارض ورود به تفرجگاه‌ها توسط این دستگاه‌ها و سرمایه‌گذار است.

دریافت عوارض بدون خدمات

نکته‌ای که با انتقاد بسیاری از شهروندان گلستانی و حتی مسافران و گردشگرانی که سفر به این استان را در تعطیلات از جمله نوروز و تابستان انتخاب می‌کنند، مواجه شده و آنها می‌گویند که دستگاه‌های متولی شهرداری یا بخش خصوصی هیچ خدماتی در قبال دریافت عوارض ورودی به آنها نمی‌دهند.

یکی از اهالی مینودشت گفت: دریافت عوارض جهت ورود به تفرجگاه جنگلی تنگه چهل چای که از نزدیکترین مکان‌های تفریحی به این شهر است از چندماه پیش شروع شده و مشکلاتی را برای اهالی این شهرستان و دیگر مردم شهرهای همجوار و حتی مسافران و گردشگران ایجاد کرده است.

محسن شاکری با یادآوری دریافت عوارض ورود به تفرجگاه تنگه چهل چای در چند سال قبل از سوی شهرداری و لغو آن پس از مدت کوتاهی به سبب انتقاد اهالی، افزود: اخیرا هم دوباره برای ورود به این تفرجگاه توسط بخش خصوصی از مردم عوارض دریافت می‌شود.

وی اضافه کرد: اگرچه فعلا از خودروهای اهالی مینودشت عوارض دریافت نمی‌شود اما بسیاری از مردم بومی و شهرهای همجوار نسبت به اخذ عوارض برای ورود به تفرجگاه مخالف هستند زیرا طبیعت یکی از مواهب الهی است و نباید جهت حضور در آن از مردم پول دریافت کرد.

شاکری بابیان اینکه متولیان دریافت عوارض جهت ورود به تفرجگاه چهل چای هیچ خدماتی مانند دادن کیسه زباله یا تامین پارکینگ و مراقبت از خوردوها و یا استفاده رایگان از سرویس بهداشتی را نمی‌دهند، ادامه داد: سوال این است پس چرا از مردم عوارض دریافت می‌شود؟ به هرحال مردم انتظار دارند در قبال پرداخت عوارض، خدمات دریافت کنند.

یک شهروند گنبدی هم با انتقاد از دریافت عوارض برای ورود به تفرجگاه‌های گلستان گفت: منطق حکم می‌کند متولیان دریافت عوارض باید در قبال آن به مردم خدمات بدهند که متاسفانه نه تنها چنین چیزی رخ نمی‌دهد بلکه بعضا برای استفاده از خدمات دیگر مثل پارکینگ و سرویس بهداشتی در تفرجگاه‌ها هم از مردم پول دریافت می‌کنند.

جمشید حیدرزاده افزود: ‌اگر دریافت عوارض جهت نظافت و پاکیزکی تفرجگاه و یا تامین مایع دستشویی و پاکیزکی سرویس‌های بهداشتی است چرا کیسه زباله نمی‌دهند و یا مخازن زباله نمی‌گذارند تا شهروندان زباله تولیدی خود را در آنها بگذارند و چرا از خانواده‌ها برای استفاده از سرویس بهداشتی پول جداگانه دریافت می‌کنند.

حیدرزاده با انتقاد از وضعیت زباله‌های موجود در بیشتر تفرجگاه‌های جنگلی گلستان، ادامه داد: نکته دیگر عدم دریافت عوارض از مردم شهرستانی که تفرجگاه در حوزه جغرافیایی آن شهر قرار دارد (براساس پلاک خودرو) است، سوال این است مگر طبیعت خدادادی جزو انفال عمومی نیست؟ و یا صرفا متعلق به آنهاست که نباید عوارض دهند و مگر آنها زباله تولیدی نمی‌کنند؟!

یکی دیگر از شهروندان مینودشت گفت: گفته می‌شود این تفرجگاه به‌مدت ۱۵ سال به بخش خصوصی واگذار شده تا نسبت به احداث و ایجاد برخی زیرساخت‌های خدماتی و رفاهی، زمینه ورود بیشتر مسافر و گردشگر به مینودشت را فراهم کند.

مجتبی گرایلو افزود: اگر این واگذاری با هدف ایجاد زیرساخت‌ها توسط بخش خصوصی صورت گرفته بسیار خوب است زیرا با سرمایه‌گذاری علاوه بر رونق گردشگری و اقتصادی و نیز ایجاد اشتغال برای جوانان از جنگل‌ها هم مراقبت می‌شود و اصولا هم باید به همین منوال باشد.

وی بابیان اینکه سرمایه‌گذار باید زیرساخت‌های خدماتی و رفاهی مانند رستوران، کلبه اقامتیو شهر بازی ایجاد کند و سپس از مردم پول دریافت کند، اضافه کرد: اینکه هنوز هیچ زیرساخت و خدماتی صورت نگرفته اما بیایند صرفا از مردم آنهم برای ورود به طبیعت و تفرجگاه پول دریافت و خدماتی ندهند، به‌هیچ عنوان صحیح نیست.

دریافت عوارض از تفرجگاه‌ها صحیح نیست

رئیس شورای اسلامی شهر مینودشت هم با انتقاد از دریافت عوارض ورودی در تفرجگاه تنگه چهل چای، گفت: واگذاری این تفرجگاه به بخش خصوصی توسط منابع طبیعی و آبخیزداری صورت گرفته و اعضای شورا و شهرداری در این خصوص مصوبه‌ای نداشته‌اند.

محسن پسرکلو به تجربه چندسال قبل شهرداری مینودشت در دریافت عوارض از مسافران و گردشگران غیر ساکن این شهرستان جهت ورود به تفرجگاه تنگه چهل چای، افزود: باتوجه به واقع شدن این تفرجگاه در مسیر راه ۲۴ روستای بالادست و اعتراض و انتقاد آنها، تجربه دریافت عوارض خوب نبود و باطل شد.

وی بابیان اینکه وظیفه سرمایه‌گذار است که با ایجاد زیرساخت‌های رفاهی و خدماتی در تفرجگاه چهل چای برای خود درآمد ایجاد و سرمایه خویش را بازگرداند، اضافه کرد: دریافت عوارض از مردم و گردشگران جهت ورود به طبیعت یا عبور از آن صحیح نیست و نباید مواهب الهی را دستاویزی برای درامدزایی قرار داد زیرا بعضا شاهد نتیجه عکس و تخریب طبیعت هستیم.

آموزش و فرهنگ سازی لازمه صیانت از جنگل‌ها

توجه به مباحث آموزشی و فرهنگ سازی به گفته استاد بازنشسته رشته جنگل‌داری و عضو هیات علمی سابق دانشگاه دولتی گنبدکاووس در راستای مراقبت از محیط زیست و عرصه‌های طبیعی از جمله جنگل‌ها از اصول زیربنایی است و نمی‌توان صرفا با دریافت پول از شهروندان تحت هر عنوانی از منابع طبیعی صیانت کرد.

سیدمرتضی موسوی نوکنده بیان کرد: حضور مردم در عرصه‌های جنگلی و تفرجگاه‌ها طی سال‌های اخیر نسبت به دهه‌های گذشته به سبب افزایش خودروها و راهسازی‌های انجام شده، بسیار زیاد شده و اثرات این حضور نه در کوتاه مدت بلکه در بلندمدت خسارات جبران ناپذیری را به مواهب خدادادی گلستان و حیات گونه‌های گیاهی و جانوری آن وارد می‌کند.

وی اضافه کرد: اخذ عوارض برای ورود به تفرجگاه‌های جنگلی گلستان که تعداد آنها هم خیلی زیاد شده، نمی‌تواند گام موثری برای صیانت از مواهب خدادادی باشد اما اگر این عوارض صرف ارائه خدمات رفاهی و آموزشی به مردم و مراجعه کنندگان به این عرصه‌ها شود، نتیجه آن بهتر خواهد بود.

دکتر موسوی نوکنده ادامه داد: صرف دریافت عوارض توسط نهادهای محلی و دستگاه های خدماتی مانند دهیاری‌ها و شهرداری‌ها و نیز بخش خصوصی بدون ارائه خدمات به هیچ وجه خوشنایند نیست و بعضا نتیجه عکس هم می‌دهد و مردم در انجام وظایف اخلاقی و شهروندی خود نسبت به مراقبت از مواهب خدادادی و رعایت بهداشت محیط، کم توجهی خواهند کرد.

توجه به نظر موافقان و مخالفان دریافت عوارض

دیگر عضو هیات علمی دانشگاه گنبدکاووس هم گفت: اصولا اخذ عوارض ورود به عرصه‌های طبیعی از مردم و گردشگران موافقان و مخالفان خاص خود را دارد که باید مورد توجه متولیان قرار گیرد.

امین محمدی افزود: تامین منابع مالی حفاظت و نگهداری و احیای جنگل، جمع آوری زباله، ایجاد سرویس‌های بهداشتی و تامین نیروی حفاظتی هزینه‌بر بوده و به اعتقاد موافقان دریافت عوارض می‌توان بخشی از این هزینه‌ها را جبران کرد.

وی، کاهش فشار گردشگری را از دیگر دلائل موافقان اخذ عوارض دانست و اضافه کرد: دریافت مبلغ هرچند اندک، از ورود بی رویه و استفاده غیرمسوولانه جلوگیری کرده و ظرفیت بُرد اکولوژیک منطقه را حفظ می‌کند.

دکتر محمدی ادامه داد: افزایش حس ارزشمندی منابع طبیعی از دیگر دلائل موافقان است زیرا وقتی افراد برای استفاده از یک منبع هزینه می‌پردازند معمولا نسبت به حفظ آن مسوولانه‌تر رفتار می‌کنند.

این استاد دانشگاه، ایجاد درآمد برای جوامع محلی را از دیگر دلائل موافقان اخذ عوارض از تفرجگاه‌ها دانست و گفت: اگر بخشی از درآمد به روستاها و ساکنان محلی اختصاص یابد، انگیزه آنها برای مشارکت در حفاظت افزایش می‌یابد.

محمدی، محدود شدن دسترسی عمومی، احتمال نارضایتی گردشگران، خطر سوء مدیریت درآمدها و تاثیر بر اقشار کم درآمد را از مهمترین دلائل مخالفان دریافت عوارض در تفرجگاه‌های طبیعی و جنگلی برشمرد و گفت: دیدگاه عمومی مردم این است که جنگل‌ها سرمایه ملی هستند و همه شهروندان حق دارند بدون پرداخت هزینه از آنها استفاده کنند.

وی افزود: اگر در قبال دریافت عوارض، خدمات مناسب به مردم ارائه نشود، علاوه بر ایجاد نارضایتی، حس دریافت ناعادلانه عوارض در آنها تداعی می‌شود ضمن اینکه خانواده‌ها با دهک‌ درآمدی پایین نیز معمولا قادر به استفاده از مواهب الهی نخواهد بود.

در همین پیوند رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری مینودشت هم گفت: تفرجگاه جنگلی چهل چای به‌مساحت ۲۴۵ هکتار در قالب سه زون و به‌مدت ۱۵ سال از طریق مزایده به سرمایه‌گذار واگذار شده و دریافت عوارض هم بخشی از این طرح است که با تصویب اعضای شورای تامین این شهرستان فعلا این عوارض از اهالی مینودشت دریافت نمی‌شود.

سیدیعقوب حسینی افزود: عوارض ورودی برای همشهریان گلستان غیر از مردم مینودشت ۶۰ هزار تومان و برای غیر گلستانی‌ها هم ۱۰۰ هزار تومان تصویب شده است ضمن اینکه سرمایه‌گذار هم که نیمه دوم سال گذشته برنده مزایده شده تاکنون برخی اقدامات زیرساختی از جمله انتقال آب آشامیدنی با لوله به طول چهار کیلومتر را انجام داده و دیگر زیرساخت‌ها جهت احداث رستوران سنتی، کلبه‌ و آلاچیق‌های اقامتی و سرویس بهداشتی در «زون پاییزان» را در دست اجرا دارد.

وی اضافه کرد: پیمانکار حق ندارد بجز عوارض ورودی که بخش اعظم آن صرف نگهداری و رفت و روب و پاکیزگی تفرجگاه تنگه چهل چای از زباله می‌شود، بایت استفاده از سرویش بهداشتی یا پارکینگ از مردم یا گردشگران پولی دریافت کند.

گلستان ۲۱ تفرجگاه جنگلی به‌مساحت هشت هزار هکتار دارد

همچنین رئیس اداره جنگل‌کاری، پارک‌ها و ذخیره‌گاه‌های جنگلی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان هم گفت: این استان ۲۱ پارک و تفرجگاه جنگلی به مساحت تقریبی هشت هزار هکتار دارد که بخش زیادی از آنها در قالب طرح و کتابچه مصوب سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور و کمیته‌های مرتبط ملی و استانی، به شهرداری‌ها یا بخش خصوصی واگذار شده است.

رسول مقسم با تایید برخی انتقاد شهروندان گلستانی و گردشگران از دریافت عوارض جهت ورود به تفرجگاه‌های جنگلی، افزود: هزینه نظافت و پاکیزگی (بهداشت محیطی) و مراقبت از این تفرجگاه‌ها بسیار بالاست و یکی از منابع تامین آن هم دریافت عوارض از مردم و گردشگران است که در کتابچه طرح قید شده اما لازمه اخذ آن ارائه خدمات رفاهی رایگان مثل احداث سرویس بهداشتی، نمازخانه، لوله کشی آب آشامیدنی، آبخوری‌ها و نظافت و پاکیزکی محیط است.

وی در پاسخ به اینکه آیا بهتر نیست به جای دریافت عوارض به‌مباحث فرهنگی و آموزشی با هدف نریختن زباله توسط مردم در طبیعت توجه و عمل شود، اضافه کرد: متاسفانه بسیاری از مردم کمتر به مباحث زیست محیطی و نریختن زباله در طبیعت توجه می‌کنند و به همین علت باید نیروی انسانی پاکبان و نگهبان (قُرق بان) جذب و نسبت به نظافت تفرجگاه‌ها اقدام کرد.

مقسم، مبلغ سرمایه‌گذاری پیش بینی شده برنده مزایده تفرجگاه تنگه چهل چای را ۶۴۰ میلیارد و ۱۶ میلیون ریال اعلام کرد و گفت: به دلیل واقع شدن این تفرجگاه در مسیر مواصلاتی روستاهای بالادست، دریافت یا عدم دریافت عوارض از روستاییان در فرمانداری مینودشت تعیین تکلیف شده و همین مقامات می‌توانند دریافت عوارض را لغو کنند.

بخشدار مرکزی مینودشت هم در خصوص مشکل اهالی بالادست تنگه چهل چای و بحث دریافت عوارض آنها گفت: این اهالی اگر پلاک خودروی آنها مربوط به انتظامی این شهرستان باشد فعلا نیازی به پرداخت عوارض ندارند اما اگر پلاک خودروی آنها مربوط به دیگر شهرهای گلستان یا دیگر نقاط کشور باشد باید از دهیاری روستا نامه تایید سکونت دریافت و به متصدیان دریافت عوارض نشان دهند.

محمدرضا قره‌جانلو افزود: آندسته از مردم گلستان که یا شهرهای همجوار مینودشت که در مناطق بالادست تنگه چهل چای، مبادرت به ساخت خانه باغ یا ویلا کرده‌اند نیز می‌باید تاییدیه آنرا از دهیار روستا دریافت و همراه خود داشته باشند.