ترنج

محمد رضا شاه؛ عکس‌ها، حاشیه و متن زندگی او

۵۱ مطلب

محمدرضا پهلوی (۱۲۹۸ - ۱۳۵۹)

محمدرضا پهلوی در ۴ آبان ۱۲۹۸ خورشیدی در تهران متولد شد. او فرزند ارشد رضاشاه (بنیان‌گذار دودمان پهلوی) و تاج‌الملوک آیرملو بود. وی تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند و سپس برای ادامه تحصیل به سوئیس (مدرسه لُروزه) اعزام شد. پس از بازگشت به ایران، وارد دانشکده افسری شد و در سال ۱۳۱۷ فارغ‌التحصیل گردید.

دوران سلطنت (۱۳۲۰ - ۱۳۵۷)

با اشغال ایران توسط نیروهای متفقین در جنگ جهانی دوم و استعفای اجباری رضاشاه، محمدرضا پهلوی در ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ در ۲۲ سالگی سوگند پادشاهی یاد کرد و بر تخت سلطنت نشست.

دوران ۳۷ ساله حکومت او با فراز و نشیب‌های فراوانی همراه بود، از جمله:

  • بحران آذربایجان (۱۳۲۵): بازپس‌گیری آذربایجان و پایان دادن به حکومت خودمختار فرقه دموکرات.
  • نهضت ملی شدن نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲): تقابل با دکتر محمد مصدق که منجر به خروج موقت از کشور و بازگشت او پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ شد.
  • انقلاب سفید (۱۳۴۱): اجرای مجموعه‌ای از اصلاحات اقتصادی و اجتماعی (مانند اصلاحات ارضی و اعطای حق رأی به زنان) که با هدف مدرنیزاسیون کشور انجام شد اما با مخالفت شدید روحانیون و گروه‌های سنتی مواجه گردید.
  • افزایش درآمدهای نفتی (دهه ۵۰): رشد سریع اقتصادی و توسعه زیرساخت‌ها هم‌زمان با افزایش شکاف طبقاتی و سرکوب آزادی‌های سیاسی.

سقوط و مرگ

در پی گسترش اعتراضات مردمی و وقوع انقلاب اسلامی، محمدرضا پهلوی در ۲۶ دی ۱۳۵۷ ایران را برای همیشه ترک کرد. کمتر از یک ماه بعد، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، نظام شاهنشاهی در ایران رسماً پایان یافت. وی سرانجام پس از حدود ۱۸ ماه آوارگی و بیماری، در ۵ مرداد ۱۳۵۹ (۲۷ ژوئیه ۱۹۸۰) در قاهره درگذشت و در مسجد الرفاعی مصر به خاک سپرده شد.

زندگی خصوصی

محمدرضا پهلوی سه بار ازدواج کرد:

  1. فوزیه فواد (شاهدخت مصر) - دارای یک دختر (شهناز).

  2. ثریا اسفندیاری - بدون فرزند (منجر به جدایی).

  3. فرح دیبا - دارای چهار فرزند (رضا، فرحناز، علیرضا و لیلا).

 

  • احسان نراقی، روشنفکر شناخته‌شده و از بستگان فرح پهلوی از اول مهر تا ۲۴ دی‌ماه ۱۳۵۷، هشت بار با شاه دیدار کرد. نراقی می‌نویسد: «پدید آمدن مشکلات و خطرات انقلاب، شاه را مجبور ساخت با کسانی خصوصی ملاقات کند که قبلاً هرگز آن‌ها را نمی‌دید.»

  • براساس گزارش ارائه شده در روز افتتاح، سد فرحناز ۲۴پایه داشت و ارتفاع آن از سطح دریا هزار و ۶۱۲ متر بود. حداکثر ارتفاع سد از پی نیز حدود ۱۰۷متر درنظر گرفته شده بود. حداکثر ارتفاع سد از بستر رودخانه ۸۰ متر، حداکثر ضخامت پی ۱۰۷متر و ظرفیت دریاچه سد هم ۹۵میلیون مترمکعب طراحی شده بود.

  • گروهى از مشاوران محمدرضا شاه که عقیده داشتند دستگیرى و محاکمه هویدا مى تواند خشم مردم را فرو نشاند در جلسه اى با حضور محمدرضا و فرح تصمیم گرفتند هویدا را بازداشت کنند. شاه موافقت کرد. حتى مشاجره اى میان او و فرح در مورد اینکه چه کسى این موضوع را به هویدا اطلاع دهد درگرفت.

  • داستان انفصالم از شهربانی مربوط به این قضیه بود که در تهران یک عده جوان پیدا شده بودند که صورت هیپی داشتند، یعنی ریش دراز می‌گذاشتند، زلف‌هایشان را دراز می‌کردند، لباس‌های مخصوصی ‌پوشیدند و اغلب این‏ها نه همه، به طرف هروئین هم کشانده شده بودند...

  • نشریه دیلی صباح ترکیه در گزارشی به بررسی برنامه هسته‌ای ایران قبل و بعد از انقلاب پرداخت.

  • در اسفند ۱۳۲۲ (۱۹۴۳) در هنگام گشایش چهاردهمین دوره مجلس شورای ملی از ضرورت «بهبودی ستون اجتماعی و اقتصادی» کشور یاد کرده بود و گفته بود باید «جهد بلیغ [کرد] تا برای هریک از افراد کشور، خصوصا طبقه کشاورز و کارگر و کسانی که توانایی ندارند، آن اندازه آسایش از حیث خانه و غذا و تعلیم و تربیت مجانی و بهداشت که برای افراد ملل راقیه لازم است، فراهم گردد.»

  • چند عکس از کودکی محمد رضا شاه پهلوی را از حدود 1301 تا 1307 خورشیدی مشاهده می‌کنید.

  • تصویری کمتر دیده شده و ویژه از ثریا و محمدرضا پهلوی با دکتر محمد مصدق را در سال 1331 هجری شمسی مشاهده می کنید.

  • در مسیر پرزرق‌وبرق دیپلماسی، راجی در کنار اشرف پهلوی، خواهر قدرتمند شاه، از ژنو تا نیویورک سفر کرد، اما مأموریت اصلی‌اش از خرداد ۱۳۵۵ آغاز شد: سفارت ایران در لندن. او در اوج بحران و سقوط، شاهد تقابل غرب و انقلاب ایران بود؛ تقابلی که از نگاه او، رنگ و بوی تحقیر ملی داشت.

  • ۱۳ سال پس از سفر آیزنهاور، تهران دوباره میزبان مردی از کاخ سفید شد؛ این‌بار ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهوری که درست پس از توافقی تاریخی با شوروی، مستقیم به ایران آمد.

تبلیغات