تولید شیر بدون گاو؛ تخمیر دقیق چگونه زمین را از دامداری سنتی نجات میدهد؟
نتایج یک مطالعه نشان میدهد که تحولی بنیادین در شیوه تولید شیر میتواند تا ۹۶ درصد کمتر از پرورش گاو، به زمین نیاز داشته باشد.
فرارو- تقریباً نیمی از تمام زمینهای قابلسکونت کره زمین به کشاورزی اختصاص دارد و بخش عمدهای از آن تحت سلطه دامپروری است؛ فعالیتی که نه تنها بخش بزرگی از زمینها را به خود اختصاص داده، بلکه پیامدهای زیستمحیطی منفی متعددی نیز به همراه دارد.
به گزارش فرارو به نقل از ساینس آلرت، با این حال، علیرغم وسعت و بار زیستمحیطی سنگین دامپروری، صنعت پرورش دام و تولید محصولات لبنی تنها حدود ۱۷ درصد از کالری مصرفی جهانی و تنها یکسوم پروتئین مورد نیاز انسان را تأمین میکند.
با توجه به اینعدم تناسب، و صرفنظر از نگرانیهای جدی و فزاینده پیرامون پایداری دامپروری، علاقه زیادی به یافتن روشهای کشاورزی کارآمدتر برای تأمین مواد غذایی مورد نیاز وجود دارد.
در مطالعهای که اخیراً در نشریه «Frontiers in Sustainable Food Systems» منتشر شده است، دانشمندان بریتانیایی جایگزینی چشمگیر برای روشهای مرسوم تولید شیر را ارزیابی کردهاند؛ روشی که پتانسیل آن را دارد تا حجم عظیمی از زمینهای کنونیِ اختصاصیافته به پرورش گاوهای شیری را آزاد کند.
پژوهشگران برآورد کردهاند که اگر بریتانیا شیر سنتی (حیوانی) را با شیری که به روش «تخمیر دقیق» (precision fermentation) تولید میشود جایگزین کند، میزان زمین مورد نیاز برای تولید آن تا ۹۶ درصد کمتر از شیر گاو خواهد بود.
جید ای. وارن، دانشمند حوزه محیطزیست از امپریال کالج لندن و همکارانش در مقاله خود مینویسند: «با حذف پرورش دام و کشت خوراک آنها، پتانسیل تخمیر دقیق [برای تولید محصولات لبنی] در زمینه صرفهجویی در مصرف زمین میتواند بسیار قابلتوجه باشد.»
در فرآیند «تخمیر دقیق» (precision fermentation) از میکروبهای اصلاحژنتیکشدهای مانند مخمر یا قارچ برای تولید ترکیباتی از جمله پروتئینهای لبنیِ موجود در شیر گاو استفاده میشود.
اگرچه بخشهایی از این فرآیند از دهه ۱۹۸۰ مورد استفاده قرار گرفته است، اما پیشرفتهای اخیر فناوری، امکانات جدیدی را برای تولید مواد غذایی – از جمله جایگزینهای مناسب برای شیر گاو – فراهم آورده است.
در این محصولات، پروتئینهای شیر به ترکیبی از چربیها و قندهای گیاهی افزوده میشوند؛ بنابراین محصول نهایی فاقد لاکتوز و کلسترول است و در عین حال، بسیاری از ویتامینها و مواد معدنیِ موجود در شیر گاو را نیز در خود دارد.
با توجه به پتانسیلهای این روش، تخمیر دقیق از منظر زیستمحیطی نیز مورد مطالعه قرار گرفته است، هرچند تمرکز این مطالعات عمدتاً بر میزان ردپای کربنی آن بوده است.
وارن و همکارانش در پژوهش خود، بر مزایای احتمالی تخمیر دقیق برای نحوه کاربری اراضی در بریتانیا تمرکز کردند و میزان زمین مورد نیاز برای تولید یک تن شیر حاصل از این روش را محاسبه نمودند.
سپس آنها این مقدار را با وسعت زمینی که برای چرای گاوهای شیری – و همچنین کشت خوراک آنها – جهت تولید همان مقدار شیر استفاده میشود، مقایسه کردند.
نتایج قابلتوجه بود.
جایگزینی تنها ۲۰ درصد از تولید سالانه شیر بریتانیا با شیر حاصل از «تخمیر دقیق» (precision fermentation)، بهطور میانگین حدود ۸۵۹ کیلوهکتار (۸۵۹۰ کیلومتر مربع یا تقریباً ۳۳۲۰ مایل مربع) از زمینهایی را که در حال حاضر صرف تولید شیر لبنی میشود، آزاد خواهد کرد.
تغییر نسبت تولید به ۵۰-۵۰، میزان زمینهای آزادشده را بیش از دو برابر میکند. همچنین، جایگزینی کامل تولید شیر لبنی با شیر حاصل از تخمیر دقیق، حدود ۴۲۹۴ کیلوهکتار زمین را به بریتانیا بازمیگرداند؛ مساحتی معادل وسعت خاک اصلی کشور دانمارک.
پژوهشگران مینویسند: «این زمینها میتوانند برای اهداف گوناگونی مورد استفاده قرار گیرند، از جمله احیای طبیعت وحشی (rewilding)، ایجاد سکونتگاه یا تولید غذا برای جمعیت رو به رشد بریتانیا.» آنها همچنین خاطرنشان میکنند که آزادسازی این زمینها میتواند فراتر از اهداف ملی برای کاهش و تغییر کاربری اراضی کشاورزی در راستای دستیابی به اهداف «انتشار خالص صفر» تا سال ۲۰۵۰ عمل کند.
مطلب مرتبط: بهترین روش برای احیای جنگلها ممکن است لزوماً شامل کاشت درخت نباشد.
پژوهشگران همچنین میگویند که حرکت به سوی تخمیر دقیق میتواند به پر کردن خلأ موجود در اهداف انتشار خالص صفر بریتانیا کمک کند؛ اهدافی که خواستار آزادسازی زمینهای کشاورزی برای احیای جنگلها و پهنههای توربزار (peatlands) تا سال ۲۰۵۰ هستند، اما بهطور صریح توضیح نمیدهند که چگونه میتوان بدون کاهش تولید مواد غذایی به این هدف دست یافت.
پژوهشگران مینویسند: «با توجه به حساسیتهای سیاسی پیرامون تغییر رژیم غذایی، تخمیر دقیق – که میتواند برای تولید پروتئینهای کاملاً مشابه با نیاز بسیار کمتر به زمین نسبت به همتایان حیوانیشان به کار رود – میتواند به سیاستگذاران در مدیریت این چالش و غلبه بر مقاومت موجود در برابر کاهش دامداری صنعتی کمک کند.»
اگرچه تمرکز این مطالعه بر بریتانیا بوده است، اما پژوهشگران معتقدند که یافتههای آنها میتواند پیامدهای جهانی داشته باشد و به کشورهای سراسر جهان کمک کند تا زمینهای مورد استفاده در دامداری را آزاد کرده و آنها را برای اهداف سازگارتر با محیط زیست تغییر کاربری دهند.
در دنیایی که مصرف شیر رو به افزایش است، بالاخره باید تغییری اساسی رخ دهد.
